Minder plek op pluche

29-09-2006 | Auteur: Jos van Hezewijk | Beeld: Thielenpeters

Zetel na zetel rond de bestuurstafel wordt weggehaald. Jonkies blijken gehaaid. Ook buitenlanders vinden hun plek aan de Nederlandse tafels. Vrouwen verliezen wederom. Maar niet voor lang.

De kans om op het pluche terecht te komen, is flink afgenomen. Reorganisaties hebben niet alleen tot gevolg dat bestuurders eerder de laan uit worden gestuurd, er worden ook minder bestuurders aangenomen. Dat geldt overigens niet alleen voor het dagelijkse bestuur. Onlangs bleek uit onderzoek dat ook het aantal commissarissen tanende is. De 500 grootste ondernemingen menen in toenemende mate met minder bestuurders toe te kunnen. Lag het gemiddelde aantal bestuurders per onderneming in 2003 op 3,15, in 2005 was dat gemiddelde gedaald naar 2,87. Dat is een afname van liefst 8,8%. Daarmee is een dalende trend ingezet.

In de jaren ervoor waren er juist meer stoelen nodig om alle bestuurders een plek te geven. Een reden voor die daling is mogelijk dat verschillende bedrijven zijn verkocht aan grote broers, waardoor verschillende bestuurlijke taken van de dochters door de moeder worden overgenomen. Dit blijkt uit een onderzoek van Elite Research uit 2006 naar bestuurders en commissarissen van alle top 500-ondernemingen naar eigen vermogen gebaseerd op artikelen in LexisNexis uit 2005. Overigens ligt dit gemiddelde aantal bestuurders nog altijd zo’n 4% hoger dan in 1999. Dat jaar staat erom bekend dat bedrijven door aandeelhouders werden gedwongen met zo min mogelijk mensen zoveel mogelijk werk te verrichten. Zeker op topniveau. Er kunnen momenteel dus waarschijnlijk nog wel wat stoelen weg. In de bestuurskamers is de rust daardoor nog lang niet weergekeerd. Achtereenvolgens opgejaagd door raiders, aandeelhouders, internethype en de economische malaise, legt menig bestuurder vroegtijdig het loodje. In 1994 sneuvelde slechts 54% van de aftredende bestuurders voor zijn pensioen. In 2001 was het aantal brokkenpiloten waanzinnig opgelopen naar 80%. Maar tegelijk met een aantrekkende economie begon vanaf 2002 het percentage vroegtijdig vertrek te dalen naar 74% in 2006. Wat natuurlijk nog steeds een hoog afbreukrisico is.

CEO’s op rozen

De CEO zit vergeleken met deze cijfers op rozen. Het vroegtijdige vertrek van de CEO’s ligt namelijk een stuk lager dan het gemiddelde van de hele raad van bestuur, namelijk op 60%. In 2003 kon nog 80% van de bestuursvoorzitters eerder opstappen. Gezien de mooie economische voorspellingen zal deze daling zich nog wel een paar jaar voortzetten. Maar het is zeer twijfelachtig of de goede ouwe tijden van 1994 met slechts 47% voortijdig vertrek ooit zullen terugkeren. De beleggers zijn assertiever geworden. Ook wat betreft zittingsduur zijn de voorzitters er meer op vooruitgegaan dan hun collega’s. Waar de andere bestuurders al blij zijn met een toename van het gemiddelde de zittingsduur van 3 naar 5 jaar, mag de CEO zich verheugen op 7 jaar pluche. Dat was 2 jaar. De gemiddelde leeftijd van aftreden steeg van 54 in 2002 naar 57 nu. De gemiddelde leeftijd van aantreden daalde van 52 in 2002 naar 50 nu. De jongst aantredende directievoorzitter is Timo Huges (41) van Bloemenveiling Aalsmeer.

Financieel komen de bestuursvoorzitters er eveneens beter van af dan hun medebestuurders. Het Financieele Dagblad rekende uit dat het vaste salaris van de bestuursvoorzitters van de grootste beursgenoteerde bedrijven in Nederland het afgelopen jaar liefst met ruim 33% is gestegen. Bonussen namen zelfs met 70% toe en aandelenpakketten groeiden met meer dan 50%. Minder afbreukrisico en toch meer beloning. De best verdienende bestuursvoorzitter van 2005 is de vervroegd teruggetreden Heineken-topman Tony Ruys, die in totaal 6,4 miljoen euro opstreek. De 60% bestuursvoorzitters, die nog altijd eerder vertrekken, zijn net als de andere bestuurders vooral het slachtoffer van reorganisaties, maar in mindere mate (15% tegen 20%).

Jobhoppen

De gunstiger cijfers voor de voorzitter wekken de indruk dat de CEO de problemen regelmatig met succes op het bordje van zijn medebestuurders weet te schuiven. De hoogste bomen blijken niet de meeste wind te vangen. Toch moesten na de overname van het Belgische uitzendbureau Solvus door USG People dit jaar zowel de oprichter van USG, Alex Mulder, alsook die van Solvus, de Belg Alain Dehaze het veld ruimen. Bestuursvoorzitter Hans de Jong van drukkerij Roto Smeets De Boer mocht opstappen na een mislukte beursexit. De bestuursvoorzitters hebben wel minder mogelijkheden om naar een andere onderneming van gelijk niveau over te stappen dan hun medebestuurders (15% tegen 20%). Alleen topmannen van Nederlandse buitenlandse dochters als IBM Nederland, Xerox Nederland en GE Plastics konden hun bedrijven verruilen voor een andere buitenlandse dochter. Daarentegen wisten CEO’s twee keer zo vaak dan andere bestuurders gebruik te maken van de vut (15%). Maar je kunt vraagtekens zetten bij die reden. VGZ-topman Boudewijn Dessing ging met vervroegd pensioen na de fusie met Univé om plaats te maken voor zijn fusiecollega. In het huidige, gunstigere economische klimaat durven bestuurders sinds 2002 ook weer zelf over te stappen naar een andere baan (20%). Dit jobhoppen heeft de laatste tien jaar nog nooit zo hoog gelegen. Ook aan de top doet zich wellicht door de vergrijzing een tekort op de arbeidsmarkt voelen.

Jonge bestuurders

De beginnende vergrijzing lijkt eveneens in het voordeel van de jonkies te werken. Jarenlang lag de gemiddelde aanvangsleeftijd van de bestuurders van de top 500 ondernemingen op 50 jaar. Sinds 2004 is deze gemiddelde leeftijd van de aantredende bestuurders gedaald naar 49 jaar. De jongst aantredende bestuurder was Peter Doveren (36) van Vodafone Nederland. Eindelijk krijgen de vijftig-minners meer kansen op het pluche. Eenzelfde golf zagen we aan het begin van de jaren negentig wisten ook de babyboomers de bestuurskamers te veroveren, wat zelfs een daling van de gemiddelde aanvangsleeftijd tot 47 jaar tot gevolg had. De gemiddelde zittingsduur van de directeuren de laatste jaren is gestegen van 3 jaar in 2002 naar 5 jaar in 2006.

Buitenlanders integreren succesvol

De grootste bedreiging van de Nederlandse bestuurders is waarschijnlijk de buitenlander. Van de andere top500-ondernemingen is ongeveer eenderde in buitenlandse handen. Op de eerste plaats staan de Amerikanen, dan komen op afstand de Britten, die gevolgd worden door de sterk opkomende Belgen. Bij ING, dat onder leiding staat van de Belg Tilmant, trad de Belg Jacques de Vaucleroy aan in de raad van bestuur. De meeste buitenlandse bestuurders komen Nederlandse bedrijven binnen doordat hun bedrijven worden overgenomen (13%). Zo kwam bijvoorbeeld de Fransman Didier Hermann in de raad van bestuur van LogicaCMG. De code-Tabaksblat heeft de aankoop van Nederlandse ondernemingen vergemakkelijkt. Dit kan een reden zijn dat tegenwoordig meer Nederlandse bedrijven in Amerikaanse handen overgaan dan omgekeerd. Het is hierdoor niet vreemd dat er per saldo geen Nederlanders bijkwamen in de raden van bestuur van buitenlandse ondernemingen. De hoogst scorende Nederlander in buitenlandse dienst is voormalig Heineken-COO Marc Bolland, die CEO is geworden van het Engelse William Morrison. De grootste buitenlandse afgang is Arvid Manneke. Enige jaren werkzaam bij Frans Maas verkocht hij dit bedrijf aan de Deense transporteur DSV, waar hij slechts enige maanden vice-president van de raad van bestuur was. De meeste buitenlanders komen binnendoor op het Nederlandse pluche. Omdat het desbetreffende bedrijf bijvoorbeeld grote belangen in het buitenland heeft, kan het niet meer zonder buitenlanders. Bij ING trad zo de Amerikaan Tom McInerny aan in de plaats van de Amerikaan Fred Hubbell.

Glazen plafond

Waar de buitenlanders in de bestuurskamers van de 500 grootste ondernemingen met succes weten in te burgeren, wil het met de integratie van vrouwen maar niet lukken. Eind vorige eeuw leek de gestage opmars van vrouwen in de raden van bestuur onstuitbaar. Maar zodra het economische tij tegenzat, waren het de vrouwen die als eerste op de schopstoel terecht kwamen. Ondanks de hoge winsten en de betrekkelijke rust binnen de bestuurskamers in 2005 en 2006 raakte het saldo vrouwelijke bestuurders in de min. De reorganisaties van de laatste jaren hebben relatief veel vrouwen de kop gekost. Martine Ferment verdween om onduidelijke redenen uit de raad van bestuur van Vodafone Nederland en Margriet Tiemstra verliet Achmea/Interpolis na de fusie. Hoewel ook twee mannen het veld moesten ruimen, blijft het triest dat de zo dun bezaaide vrouwen van de loonlijst worden geschrapt. Gelukkig kaapte Havenbedrijf Rotterdam Thessa Menssen als CFO weg bij Unilever Nederland. De kansen binnen de raden van bestuur liggen voor vrouwen vooral in de professionele posities als CFO en directeur hr. Bij het aankomende tekort aan goede managers, zal men de vrouwen echter weer niet over het hoofd kunnen zien. Een toename van vrouwelijke bestuurders is dan ook te verwachten. Gezien het succes van buitenlanders in de raden van bestuur, zal het niemand bevreemden dat nog steeds de meeste vrouwelijke bestuurders van buitenlandse komaf zijn.

Margriet Tiemstra

Functies Margriet Tiemstra

- Voorzitter Raad van Bestuur Arbo Unie
- Lid Raad van Toezicht Scheepvaartmuseum
- Commissaris Telegraaf Media Groep
- Commissaris Aon Nederland (AON)

Profiel Margriet Tiemstra

Anthony Ruys

Functies Anthony Ruys

- Commissaris Janivo
- Commissaris British American Tobacco
- Commissaris (voorzitter) Schiphol Group
- Commissaris ITC (India)
- Voorzitter Raad van Toezicht Madurodam

Profiel Anthony Ruys