Vijftig machtigste commissarissen

19-12-2007 | Auteur: Marike van Zanten

Ondanks pogingen om van zijn koppositie af te komen, is Kees van Lede nog immer de machtigste commissaris van Nederland. Verder staat de top50 in het teken van activistisch aandeelhouderschap, vrijkomende commissarissen door buitenlandse overnames en de roep om diversiteit.

De commissaris Top 50 2008 mét de bio's van alle commissarissen kunt u hier lezen.

Riepen we Kees van Lede vorig jaar al uit tot ‘Koning Kees', dit keer zou ‘Keizer Kees' een passender benaming zijn voor de man die zich voor het vijfde jaar op rij de machtigste commissaris van Nederland mag noemen. Zelf zal Van Lede overigens weinig reden zien voor een lustrumfeestje. Wars van persoonsverheerlijking, deed hij het afgelopen jaar juist alle moeite om van de eerste plaats áf te komen, door zijn commissariaten bij Akzo Nobel, Reed Elsevier en Dura Vermeer af te stoten. Maar hij wilde geen nee zeggen toen Ondernemingskamer voorzitter Huub Willems hem belde om een van de drie ‘supercommissarissen' bij Stork te worden. Bovendien werd zijn commissariaat bij Sara Lee International verzwaard met het voorzitterschap. Alleen al aan Stork heeft Van Lede de handen meer dan vol. Samen met Wim Kok (nr. 3) en Dudley Eustace (nr. 11) moet Van Lede de Stork-soap rond hedgefunds Centaurus en Paulson, overnemer Candover en het IJslandse Marel naar een goed einde zien te brengen. Bij Heineken speelt Van Lede als president-commissaris juist zélf de rol van belager. De brouwer wil samen met Carlsberg het Britse Scottish & Newcastle overnemen, waarbij de harde toon niet geschuwd wordt. Het Nederlandse bedrijfsleven lijkt inmiddels zelf ook wat trucjes van het verguisde Angelsaksische aandeelhoudersactivisme te hebben overgenomen. Als het bij Hei-neken daadwerkelijk uitdraait op een bitter overnamegevecht, zit Van Lede overigens met twee tijdvretende commissariaten. Gelukkig hoeft hij als commissaris bij Air-France KLM weinig anders te doen dan waken voor een verdere afbraak van het Nederlandse smaldeel in de top.

Waarom grijpt Wim Kok het momentum niet aan voor een ethisch reveil?

Bij KLM worden die nationale belangen bewaakt door Kees Storm, die de raad van commissarissen op dochterniveau voorzit. We vinden de oud-Aegon-topman op een verrassende tweede plaats in de top50, die hij vooral aan zijn prestigieuze commissariaat bij Unilever te danken heeft. Vorig jaar stond Storm nog op een zesde plaats, met dezelfde commissariaten. De flinke stijging van het eigen vermogen van Aegon en vooral Unilever doet zijn macht als commissaris echter toenemen, een verschijnsel dat ook elders in de top50 voor een jojo-effect zorgt. De concerns in kwestie mogen wel oppassen, want vetgemeste balansen trekken hongerige investeerders aan en dat geldt niet alleen met kerst. Bij Unilever zullen Storm en zijn medecommissarissen druk zijn met de lopende reorganisatie die de komende vier jaar twintigduizend banen gaat kosten en in Nederland zal leiden tot drie fabriekssluitingen. De eerste staking is al achter de rug. Met ondernemerschap en innovatie heeft het ondertussen allemaal bitter weinig te maken en juist op dat gebied loopt het bij Unilever nog steeds niet gesmeerd. Storm cum suis zouden eens goed naar het management developmentbeleid moeten kijken, dat destijds mannen als Numico-topman Jan Bennink en Niek van Exel, de nieuwe topman van Danone Nederland, niet wist vast te houden. Misschien zouden de commissarissen Jan Bennink zelfs weer moeten terughalen, nu deze binnenkort zonder baan komt te zitten, maar dan wel met een limiet op de beloning. Bij Aegon is Storm vijf jaar na zijn aantreden volgens de normen van Tabaksblat eindelijk weer onafhankelijk te noemen: eerder was hij dat als oud-topman niet. Net als Van Lede is Storm verder onder meer commissaris bij een brouwer - Inbev - en lid van de Amerikaanse denktank The Conference Board. De nummer 1 en de nummer 2 hebben dus beiden bier, luchtvaart, fast moving consumer goods en internationale posities in hun portefeuille, blijkbaar een ijzersterke combinatie.
Op nummer 3 staat Wim Kok, net als Storm commissaris bij KLM en verder toezichthouder bij Shell, TNT en ING. Kok werd daarnaast benoemd tot supercommissaris bij Stork, waar hij Van Lede weer tegenkomt. Maar terwijl Van Lede zich eerder dit jaar kritisch uitliet over de huidige beloningscultuur, samen met Karel Vuursteen en Jan Timmer, houdt Kok zich op dit terrein muisstil. Als zelfs het old boys network zich uitspreekt tegen beloningspakketten van tachtig miljoen euro, wat let Wim Kok dan zich te laten horen en het momentum aan te grijpen voor een ethisch reveil? Of is hij bang dat hij daarmee de topbestuurders van ING en Shell (Nederland) tegen zich in het harnas jaagt? Beiden waarschuwden onlangs voor een verslechtering van het Nederlandse vestigingsklimaat door alle commotie over de topsalarissen. ING-topman Adri Baan bijvoorbeeld (nr. 5), oud-Philipsman en broer van oud-DAF-topman Cor Baan. Hij voegde een commissariaat bij Océ toe aan zijn voorzitterschappen bij Wolters Kluwer en Hagemeyer. Dat laatste bedrijf mag hij na 108 jaar begeleiden naar een toekomst onder Frans regime, het zoveelste bedrijf dat in buitenlandse handen komt. Bij ICI maakte Baan trouwens de omgekeerde beweging mee: als toezichthouder bij het Britse concern zal hij zich het afgelopen half jaar intensief hebben beziggehouden met de overname door Akzo Nobel, een transactie die in het Verenigd Koninkrijk een variant op ons Oranjegevoel losmaakte. Baan is ook voorzitter van de raad van toezicht van beurswaakhond AFM en moest daar meemaken hoe bestuurder Anne Willem Kist struikelde over dezelfde compliance-regels waarmee de beurswaakhond bestuurders achter de broek zit. Ook nieuw binnen de top10 is Rob van den Bergh. Toch wist de oud-topman van VNU ondanks de dramatische ontknoping bij het bedrijf een aardige portefeuille commissariaten te verzamelen. Misschien omdat hij eerder wordt gezien als slachtoffer van aandeelhoudersactivisme dan als aanstichter van de teloorgang van VNU? Jammer genoeg zijn de twee belangrijkste commissariaten (ABN Amro en Corporate Express) allebei even complex en problematisch als VNU destijds. Wat moet het dan heerlijk zijn om naar de commissarissenvergadering van TomTom te gaan, de toezichtbaan die Van den Bergh er dit jaar bij kreeg. Samen met Pieter Bouw (nr. 39), Sjoerd Eisma (nr. 23) en Anthony Ruys (nr. 13). Maar de grootste stijger op de lijst is dit keer een vrouw: Annemiek Fentener van Vlissingen (nr. 26). De enige andere vrouw op de lijst is Trude Maas (nr. 34). Daarmee telt de top50 slechts twee vrouwen. De commissie-Frijns toetst de code-Tabaksblat momenteel niet voor niets op diversiteit. Door aandeelhoudersactivisme komen meer commissarissen op de markt. Ook van andere zijde klinkt de roep om diversiteit. De monomane samenstelling van de raden van commissarissen zou niet sporen met de assertieve dertigers van de private equity partijen, waarmee de toezichthouders in toenemende mate zaken moeten doen. Bij die broodnodige verbreding van het commissariaat gaat het nadrukkelijk niet alleen om sekse. Eigenlijk moet het hele commissariaat op de schop en moet de samenstelling van de toezichtraden ook varieren in etniciteit en leeftijd. Het Nederlandse commissariaat is al jaren toe aan een facelift, maar die laat tot nu toe op zich wachten. Ook dit jaar lag de gemiddelde leeftijd van de commissarissen in de top50 weer op 63 jaar.

Misschien wordt het commissariaat eindelijk eens een écht beroep

Ook op het gebied van etniciteit is diversiteit ver te zoeken. Ten opzichte van vorig jaar is het aantal buitenlandse commissarissen zelfs gedaald. Het aantal actieve bestuurders met een commissariaat is dit jaar weer wel licht toegenomen, met tien tegenover zeven vorig jaar: Leo van Wijk (nr. 19), Jeroen van der Veer (nr.20), Jos Streppel (nr. 41), Piet Moerland (nr. 43), Marcel Smits (nr. 49).

Blijkbaar gaat het nog steeds lekker genoeg in Nederland om niet alle verloven in te trekken. Dit ondanks een toenemende instabiliteit, met een Amerikaanse kredietcrisis, een kelderende dollar en volatiele beurzen. Je zou trouwens denken dat Ad Scheepbouwer en Marcel Smits momenteel thuis wel wat anders te doen hebben, met de overname van Getronics. Binnenkort zal de scheidslijn tussen actieve en niet-actieve bestuurders overigens vervagen, als minister Hirsch Ballin de handen op elkaar krijgt voor de mogelijkheid om een one-tierboard in te voeren. Actieve bestuurders zullen minder actief worden als commissaris, omdat ze de intensiever wordende toezichtbanen er niet meer even bij kunnen doen. Daarentegen zullen de huidige ‘inactieve' bestuurders juist actiever moeten worden en een grotere betrokkenheid bij de onderneming tentoon moeten spreiden. Hierbij mogen ze dan niet hun onafhankelijkheid verliezen, de grote valkuil van het Angelsaksische model waar overigens ook de toezichthouders in two tier-boards regelmatig invallen. Misschien wordt het commissariaat dan eindelijk eens een écht beroep.

De commissaris Top 50 2008 met de bio's van alle commissarissen kunt u hier lezen.