Allianties: een kwestie van gevoel

Auteur: Gastauteurs | 10-11-2008

Allianties: een kwestie van gevoel
Door gastauteurs Wilfrid Opheij en Edwin Kaats: Bestuurders laten zich bij het aangaan van allianties veel meer leiden door persoonlijk belang dan tot nu toe is aangenomen, zo concluderen Edwin Kaats en Wilfrid Opheij in hun promotieonderzoek. Bestuurders kiezen samenwerkingsverbanden niet alleen met hun verstand.




Persoonlijke drijfveren
Bestuurders in de sectoren zorg en ‘gebouwde omgeving', verzamelnaam voor woningbouwverenigingen, aannemers en projectontwikkelaars, nemen bij alliantievormingen niet alleen rationeel weloverwogen besluiten. Zij werken niet slechts vanuit het perspectief om doelgericht een bijdrage te leveren aan het totaal van de organisatie. Misschien wekt de bestuurder een andere indruk wanneer hij zijn verhaal voor de bühne houdt, maar de praktijk blijkt anders. Indien de bestuurder vanuit persoonlijke drijfveren een bepaalde keuze niet wenst te maken, of als de persoonlijke klik met de andere partij er niet is, gebeurt het ook niet. Ook niet als de keuze rationeel gezien wel verantwoord is. Opereren vanuit persoonlijk belang en eigen belangstelling is veel bepalender dan in de wetenschap en adviespraktijk tot dusver werd verondersteld.

Onlogisch
Het promotieonderzoek ‘Bestuurders zijn van betekenis; allianties en netwerken vanuit bestuurlijk perspectief' is vooral een ontdekkingstocht in de praktijk van het adviseurschap bij Twynstra Gudde. Bij samenwerkingsverbanden worden keuzes gemaakt en acties ondernomen die op rationele grond als volkomen onlogisch zouden worden bestempeld. Op deze wijze komen ook combinaties tot stand die niet direct voor de hand liggen. Het onderzoek richt zich met name op de sectoren ‘zorg' en ‘gebouwde omgeving'. Sectoren waarin de onderzoekers vanuit hun adviesopdrachten al lang actief zijn. In de jeugdzorg is het bijvoorbeeld evident dat alle betrokken partijen het beste voor hebben met de jeugd. Van de professionals in deze sector kan verwacht worden dat zij hun activiteiten zoveel mogelijk op elkaar afstemmen voor het welzijn van de kinderen. De realiteit blijkt echter anders, zo hebben de onderzoekers ervaren. In een aantal gevallen blijkt namelijk dat er bestuurders zijn die niet zoveel aan onderlinge afstemming doen als wordt verondersteld. Eenvoudigweg omdat hun persoonlijke belangen en drijfveren hen daarvan weerhouden. Het onderzoek heeft niet als doel om een moreel oordeel te geven. Wel werd de vraag gesteld: Wat betekent dit eigenbelang voor de allianties waaraan de bestuurders leiding geven en de netwerken waarin zij participeren. Hoe creëren bestuurders hun eigen werkelijkheid rondom allianties en netwerken? Wat doen zij en hoe vertellen zij daarover?

Innovatiedrang
Het onderzoek wijst uit, dat circa 85 procent van de beweegredenen die bestuurders hanteren bij hun optreden in samenwerkingsverbanden en allianties van persoonlijke aard zijn. Het is weliswaar een bevestiging van een vermoeden, maar ook toch een grote verrassing. De resultaten gaven de hypothese van de onderzoekers een scherpe kleur, aangezien persoonlijke redenen - bijvoorbeeld macht of affiniteit met een bepaald onderwerp - een voorname rol spelen bij het aangaan van allianties. Innovatiedrang is ook een voorbeeld van een persoonlijke drijfveer. De persoonlijke motivatie van een bestuurder kan verstrekkende gevolgen hebben voor zijn organisatie.

Inhoud geven
Bijvoorbeeld: Bestuurder A is altijd een groot voorstander geweest van innoverend handelen. Hij is dan ook voornamelijk op zoek deze zorginstelling op een dergelijke schaal innovatief bezig moet zijn. Daarvoor is geen inhoudelijke en rationele verklaring te geven. Naar samenwerkingsverbanden waarmee hij diensten en producten kan ontwikkelen die wereldwijd toonaangevend zijn op innovatief gebied. Wie er van een afstand naar kijkt, vraagt zich af waarom. Maar het is een voortvloeisel uit de persoonlijke ambitie van de betreffende bestuurder. In het samenwerkingsverband greep de bestuurder alles aan om aan die drijfveer - innovatief zijn, ertoe doen, het verschil maken, gezien willen worden - inhoud te geven.

Ander verhaal
Ook voor bestuurder B is innovatie een drijfveer. Hij is er echter heilig van overtuigd dat echte innovatie alleen maar plaats kan vinden aan het bed. Bij grote instellingen wordt de innovatie gesmoord in bureaucratie, zo luidt zijn veronderstelling. Het bracht hem ertoe om een samenwerkingsverband tot stand te brengen tussen verschillende kleine zorginstellingen. Zo kun je in de samenwerkingsverbanden de persoonlijke handtekening van de bestuurder ontwaren.
Achter ieder verhaal van een bestuurder op de bühne blijkt een ander verhaal schuil te gaan. Wie zweert bij globalisering vindt Nederland al gauw te klein en zal van mening zijn dat echte innovatie alleen op wereldschaal plaats kan vinden. Wie ooit flink zijn neus gestoten heeft aan de bureaucratie van grote instellingen zal snel tot de overtuiging komen dat innovatie juist kleinschalig het beste kan worden toegepast.

Selectie
De vraag draait niet om goed of kwaad. Het gaat er niet om dat de BV Nederland beter af zou zijn wanneer dat percentage van 85 procent naar 50 procent zou worden terug gebracht. Het is echter wel belangrijk dat de realiteit wordt erkend. Veel bestuurders laten zich niet alleen leiden door rationaliteit, maar ook door persoonlijke overtuigingen. Bestuurders die nauw betrokken zijn bij samenwerkingsverbanden drukken er nadrukkelijk hun stempel op en doen ook hun eigenbelang gelden. Zij beïnvloeden dus de context. Aan de andere kant beïnvloedt de context, zowel die van de sector als die van de eigen organisatie, ook de opstelling van de bestuurder. De kenmerken van de sectoren vinden hun weerslag in de beweegredenen, praktijkmodellen en voorkeurstijlen van bestuurders in samenwerkingsverbanden. De bestuurder en zijn omgeving beïnvloeden elkaar dus wederzijds.

Checks and balances
Natuurlijk kleven er risico's aan het mechanisme, zoals dat in het onderzoek naar voren komt. Persoonlijke drijfveren kunnen de motor zijn om indrukwekkende en maatschappelijk betekenisvolle zaken tot stand te brengen. Maar deze persoonlijke drijfveren kunnen ook uit te hand lopen, wanneer er niets wordt geregeld op het gebied van toezicht. Het voordeel van ‘checks and balances' doet zich hier zeker gelden. De uitkomsten van ons onderzoek laten ook zien hoe belangrijk en cruciaal de selectie van een bestuurder is. Een organisatie die weloverwogen en gedoseerd allianties wil afsluiten moet immers geen bestuurder aanstellen die zich laat leiden door macht, status en aanzien, en die bovendien heilig gelooft in schaalvergroting. De kans is groot dat hierdoor spanningen en conflicten ontstaan binnen de organisatie. En het kan uiteraard niet de bedoeling zijn dat persoonlijke drijfveren van de bestuurder de eigenheid van de organisatie aantasten.

Edwin Kaats en Wilfrid Opheij zijn adviseurs bij Twynstra Gudde. Zij promoveerden op het onderzoek: Bestuurders zijn van betekenis; allianties en netwerken vanuit bestuurlijk perspectief, ISBN 978 903522988 4.

Lees ook:
> 5 kenmerken Europees ondernemen
> Europese Leiderschapsmodellen op een rij
> Maak van je bedrijf een toporganisatie!

Wat vond u van het artikel? Stem / Waardeer:



Score 0 | 0 Waarderingen

White collars working blue

Van knelpunt in uw operationeel proces naar meetbaar en blijvend resultaat? Kijk hoe First Consulting dit samen met uw medewerkers aanpakt. >> Bekijk filmpje

Meer opinie