Het ultieme spel

Auteur: Margriet Sitskoorn | 27-02-2009

Stelt u zich het volgende eens voor: uw compagnon mag een onverwachte meevaller van 50 duizend euro netto verdelen tussen u en zichzelf. Hij heeft de eenmalige macht van de verdeelsleutel maar u heeft het eenmalig veto- dan wel fiatrecht. Hij mag dus één keer een verdeling voorstellen en u wordt eenmalig in de gelegenheid gesteld om dat bod te accepteren dan wel te weigeren. Als u het bod weigert krijgt niemand iets en gaat het geld verloren. Als u het bod accepteert worden de voorgestelde bedragen aan beiden uitgekeerd. Uw compagnon stelt voor dat u 10 duizend euro krijgt en bedeelt zichzelf 40 duizend euro toe. Zou u het bod accepteren? Of laat u het aan u voorbij gaan?

The ultimate game
Het dilemma dat ik u voorleg is gebaseerd op een spel dat we in de cognitiewetenschappen ‘The ultimate game' noemen. Met de bovengenoemde verdeling wordt als het goed is op zijn minst een spanningsveld opgeroepen waardoor u niet meteen volmondig ja of nee zult zeggen tegen het voorstel.

Hoe komt het dat u dit spanningsveld voelt en waarom kunt u niet gewoon blij zijn met de meevaller van 10 duizend euro? Dat komt omdat wij mensen een unieke eigenschap hebben die vaak tegen onze economische belangen indruist. Die unieke eigenschap is het hanteren van normen. Wij hebben allerlei normen ten aanzien van eerlijk gedrag en bij humane interacties worden die normen gevoed door reciprocal fairness ofwel: wederkerige eerlijkheid. Vrij vertaald komt het erop neer dat als u netjes behandeld wordt, u als het goed is geneigd bent de ander ook netjes te behandelen. Maar als u oneerlijk bejegend wordt, voelt u de behoefte de ander te straffen. Zelfs als u daar uw eigen economische belangen mee schaadt. Concreter gezegd: wanneer u ‘nee' zegt tegen het voorstel van uw compagnon verliest u zelf 10 duizend euro maar krijgt hij in ieder geval ook geen 40 duizend euro.

Eerlijkheidsnormen
Reciprocal fairness zorgt er voor dat we de effecten van puur eigenbelang in onze maatschappij beperken omdat we weten dat de kans groot is dat we gestraft zullen worden als we de eerlijkheidsnormen overtreden. Deze menselijke eigenschap is verankerd in ons brein en wel in de rechter ‘dorsolaterale prefrontale cortex' om precies te zijn. Dit is een gebied rechts voor in de hersenen dat op verschillende manieren te beïnvloeden is.

Eén van die manieren is door middel van magnetische stimulatie. Bij deze methode wordt er een magnetisch veld in de hersenen opgewekt door herhaalde malen achter elkaar korte magneetpulsen op de schedel te geven. Het magnetische veld activeert dan wel inhibeert de gestimuleerde hersengebieden.

Oneerlijke voorstellen
Zwitserse onderzoekers lieten onder leiding van Daria Koch hun proefpersonen ‘The ultimate game' spelen terwijl zij met magnetische stimulatie het betreffende deel van de hersenschors stimuleerden. De wetenschappers wilden onderzoeken hoe het onderdrukken van dit deel van de hersenschors het gedrag van mensen op ‘The ultimate game' zou beïnvloeden. Zouden de proefpersonen wiens hersenen gestimuleerd werden meer oneerlijke voorstellen accepteren of verwerpen dan de proefpersonen in de placebogroep? Of zou er geen verschil optreden?

Er bleek wel degelijk verschil te zijn. Een groot gedeelte van de proefpersonen wiens brein gestimuleerd werd accepteerde de oneerlijke voorstellen van hun partners in het spelletje. Dit in tegenstelling tot de mensen in de placebogroep. Uit de resultaten bleek verder dat die mensen van wie het brein werd gestimuleerd de oneerlijke voorstellen accepteerde ondanks het besef dat het hier oneerlijke verdelingen betrof.

Spanningsveld economisch belang eerlijk gedrag
Dit onderzoek toont aan dat de rechter dorsolaterale prefrontale hersenschors belangrijk is bij het verwerpen van voorstellen die als oneerlijk beschouwd worden. Ook al verlies je daar zelf geld mee. Zodra er een spanningsveld is tussen uw economisch belang en uw normen ten aanzien van eerlijk gedrag dan speelt dit gebied rechts voor in het brein op. De kracht van het gebied zal verschillen tussen mensen en bepaalt per individu of de eerlijkheidsnormen dan wel de economische belangen het zullen winnen.

In andere woorden: of u zult handelen volgens principes of uit opportunisme. Uw antwoord op mijn vraag aan het begin van deze column zegt dus veel over de kracht van dit gebied in uw brein.

Lees ook:
> Het nut van meer macht
> De geur van vertrouwen
> Bent u het vertrouwen waard?
> De topman ook eens doorgelicht