Egomanagement: méér business met minder ego

Auteur: Gastauteur | 03-11-2009

Gastauteur Aart van Wijk
Het menselijk ego stond aan de basis van de huidige financiële crisis. Om in de toekomst soortgelijke problemen te voorkomen, zouden bedrijven aan egomanagement moeten doen.

Hebzucht, grootheidswaanzin en roekeloosheid. Dit zijn uitingen van het menselijk ego. Het ego streeft naar ‘meer en meer' voor zichzelf op de korte termijn, en negeert daarmee de belangen van het collectief en de lange termijn.

Egogedrag Nederlands bedrijfsleven
De huidige financiële crisis was onafwendbaar omdat onze economie was afgegleden tot een ‘egonomie' waar het verdienen van zoveel mogelijk geld het voornaamste doel was. De aandeelhouderswaarde was tot hoogste doel gebombardeerd, terwijl de klant tegelijkertijd werd gedegradeerd tot een interessante melkkoe.

De voorbeelden van grote ego's in het Nederlandse bedrijfsleven zijn talrijk. Denk aan Ahold, ABN Amro, Fortis en DSB Bank. Stuk voor stuk bedrijven met mannen aan het roer die zichzelf tot zonnekoningen bombardeerden, alsmaar groter wilden groeien, machtiger wilden worden, geen tegenspraak duldden en hoogmoedig waren tot zij ongenadig hard omlaag vielen, om zich vervolgens in de media ook nog als slachtoffer te presenteren en hun aandeel te bagatelliseren. Het egogedrag van deze mannen had aanzienlijke gevolgen voor grote groepen mensen.

Primaire emotie
Waar komt het ego vandaan? En waarom hebben mensen een ego? Het ego is ontstaan in de duizenden jaren dat de mens in tijden van grote tekorten leefde. Denk aan een tekort aan voedsel, huisvesting, veiligheid, liefde en erkenning. In tijden van tekort heeft de mens het ego kennelijk nodig om te overleven en om zijn eigen positie veilig te stellen. De primaire emotie waarop het ego is gefundeerd, is de emotie ‘angst':

Help, mijn bedrijf wordt overgenomen! ....Help, ik ga mijn targets niet halen!
Help, iemand zaagt aan mijn stoelpoten! ....Help, ik verlies mijn baan!
Help, ik moet de grootste worden, anders verlies ik mijn status!

Angst
Ook in tijden van materiële overvloed, waarin wij thans leven, blijkt het ego springlevend. Kennelijk leven wij nu ook in een tijd waarin wij bang zijn voor (een potentieel) tekort. Is het de angst voor het verlies van de welvaart? Een angst voor het wegvallen van status en succes? Of de angst om te worden vermorzeld door de concurrentie? Hoe het ook zij, angst blijkt ook in tijden van overvloed een belangrijke drijfveer voor ons handelen te zijn.

Waar het ego vroeger was bedoeld om de problemen op te lossen en de tekorten weg te werken, creëert het ego tegenwoordig nieuwe problemen en werkt het anderen tekorten in de hand. Het lijkt wel of het ego zijn evolutionaire doel voorbij is geschoten.

Afscheiding door angst
De angst voor welke vorm van (een dreigend) tekort dan ook zorgt er voor dat de mens op zichzelf en op zijn eigen belangen is gericht. Met als gevolg dat het ego zorgt voor afscheiding en niet voor verbinding. Kijk naar iedere extreme uiting van het ego, en je zult per definitie zien dat er sprake is van afscheiding. Afscheiding van de ander, van de klanten, van collega's, van de natuur, van de lange termijn, en van het algemeen maatschappelijk belang.

Kennelijk is verbinding veel moeilijker te bereiken dan afscheiding. En zeker in barre tijden met veel competitie, onzekerheid en tegenspoed, is de mens instinctief geneigd om de verbinding te verbreken en voor zijn eigen heil te kiezen.

Rupsje Nooitgenoeg ego
Het ego denkt in termen van macht, competitie, geld, winst, overleven en presteren. Een ander kenmerk van het ego is dat het hebzuchtig is. Het ego is nooit tevreden en wil altijd meer en meer. Het ego leeft in de wereld van de overtreffende trap; groter, rijker, machtiger, sneller en complexer. Ons ego is een rupsje Nooitgenoeg.

Kortom, het menselijk ego is overal aanwezig en leidt tot een verslechtering van onze dagelijkse realiteit. Achter de schermen, op een onzichtbaar niveau, is het ego misschien wel onze grootste maatschappelijke kostenpost. Het ego is tevens het laatste maatschappelijke taboe, dat nodig moet worden doorbroken.

Ego managen
Toch kan het ego worden getemperd. Als men inziet dat het ego meer kapot maakt dan men lief is, kán de mens zichzelf ander gedrag aanleren. Ook in het bedrijfsleven. Via een gericht pakket aan maatregelen kan het ego worden gemanaged. De winst die wordt bereikt als het ego wordt getemperd is vele malen groter dan de eventuele voordelen van het ego. Als het ego zwijgt, ontstaat er samenwerking, focus op de lange termijn, saamhorigheid, gedeelde waarden, hogere doelen en soms zelfs transformerende visies.

Muhammad Yunus, is een prachtig voorbeeld van een baanbrekende visionair met een klein ego. Hij trok zich het lot van de armsten op aarde aan, richtte onder hoon van de gevestigde financiële orde een bank voor de armen op, en won jaren later de Nobelprijs voor de vrede.

Transformerende leiders
Het gemeenschappelijke kenmerk van de echt transformerende leiders - denk ook aan Gandhi en Mandela - is dat zij zichzelf niet op de voorgrond stellen, maar het grote geheel. Zij streven een hoger doel na dat niet gericht is op eigen gewin, maar op een duurzaam, vreedzaam en rechtvaardig welzijn voor allen. Zij denken niet primair aan de winstgroei per aandeel, maar in termen van het dienen van andermans belangen. Zij zijn daartoe in staat omdat zij een minuscuul ego hebben.

Wil het bedrijfsleven meewerken aan het oplossen van de problemen van deze tijd, en wil het óók de kansen benutten die er zijn, dan dienen de betrokken mensen allereerst zichzelf te veranderen. Op dat niveau zit de werkelijke innovatie van deze eeuw. Voor de oplossing van de problemen zijn nieuwe technieken, producten, regels en andere activiteiten aan de buitenkant niet langer toereikend. De kansen liggen voor het oprapen als de mens zichzelf recht in de spiegel aankijkt om daarna zijn ego te temperen.

Corporate social responsability
Egomanagement zou in ieder bedrijf moeten worden toegepast. Het zou een centraal onderdeel moeten worden van de corporate social responsability. Waar de corporate social responsability nu nog voornamelijk naar buiten is gericht, zal egomanagement haar helpen om het vizier ook naar binnen te richten. Zolang de kracht van het ego niet wordt erkend als veroorzaker van alle problemen, blijft het dweilen met de kraan open. Dan verandert er op het diepste niveau namelijk niets.

Lees ook:
> Meer resultaat met duurzaam leiderschap
> Leiders van de toekomst
> Toon lef en verander je managementstijl
> Verandering komt niet van boven
> De basis voor succes