Iedereen zijn eigen bedrijf

Auteur: Michiel Hulshof | 16-10-2008

Ondernemen lijkt de Chinezen in het bloed te zitten. "Als ik een enquête zou houden onder mijn personeel", vertelde een Nederlandse ondernemer in Sjanghai me. "En ik zou vragen wat ze over tien jaar willen doen, dan denk ik dat negentig procent antwoordt: baas zijn van mijn eigen zaak. Heel anders dan in Nederland."

Wetten van de markteconomie
Wie voor het eerst een grote Chinese stad bezoekt, valt de ondernemingszin meteen op. In elke straat, op elke hoek zie je mensen bezig met hun eigen zaakje. Je kunt je haast niet voorstellen dat de overheid niet eens zo lang geleden elke vorm van ondernemerschap verbood. Het was partijleider Deng Xiaoping die na de dood van Mao in 1976 de wetten van de markteconomie begon door te voeren. "Rijk worden is glorieus", luidde een van zijn beroemde uitspraken, waarmee hij de communistische wereldorde op zijn kop zette.

Ondernemen loont
En rijk worden ging het snelst met een eigen bedrijf, zo hadden de Chinezen al snel door. De eerste zelfstandig ondernemers die in het Chinese straatbeeld verschenen, waren de vrouwen die zogenoemde thee-eieren verkochten, een populaire snack. Ze verdienden er destijds meer mee dan het gros van de werknemers met een vaste baan in overheidsdienst. Sindsdien is het de Chinezen meer dan duidelijk geworden dat ondernemen loont.

Eigen bedrijf
Veel Chinezen zijn naast hun werk bezig met het opzetten van een eigen bedrijf of eigen handeltje. Vaak op hetzelfde terrein als het bedrijf waarvoor ze werken. Zo kreeg ik niet lang geleden een mailtje van een bevriende Chinese makelaar. Hij had zijn baan bij het makelaarskantoor inmiddels opgezegd en was een eigen bedrijf begonnen. Tegenwoordig biedt hij woningverhuurders reparatieservice aan tegen een jaarlijkse vergoeding, zodat ze geen omkijken meer hebben naar het onderhoud van hun appartementen.

De Chinese schoonmaakster
Ondernemerszin vind je in China op alle niveaus. Dat ondervond Oliver, een Nederlands-Canadese vriend van me. Hij was net verhuisd naar een nieuw appartementencomplex in Sjanghai, toen hij in de lobby werd aangesproken door een ‘ayi', een Chinese schoonmaakster. Of hij nog iemand zocht om zijn huis schoon te maken? Ze kon wassen, koken, strijken, wat hij maar wilde. Ze kwamen een prijs overeen en de ayi kon direct aan de slag. Een paar weken later zat Oliver thuis te werken terwijl zijn nieuwe ayi zijn keuken boende. Ineens hoorde hij haar het appartement uitstuiven en de voordeur achter zich dichtgooien. Hij liep haar achterna, deed zijn deur open en zag nog net hoe ze bij zijn buren naar binnen glipte. Pas een uur later kwam ze terug. Hij vroeg haar waarom ze zo plotseling naar zijn buren moest. Doodleuk antwoordde ze: "Daar werk ik." Zijn nieuwe ayi bleek al wekenlang bij hem schoon te maken in de tijd dat ze door zijn buren werd ingehuurd. Toen die onverwachts thuiskwamen, moest ze hals over kop terug om te zorgen dat ze geen argwaan kregen.

Geen last van loyaliteitsconflicten
Als er geld valt te verdienen, hebben werknemers in China geen last van loyaliteitsconflicten. Meerdere Chinezen hebben me aangeboden om ‘een paar keer per week' vertaalwerk te doen voor stukken die ik schrijf, of zelfs telefonische interviews. Dat ze een fulltimebaan hebben, maakt niet uit. Want: "Ik kan het gewoon tijdens werktijd doen, hoor."

Veel minder trouw aan bedrijf
Nederlandse bedrijven in China moeten rekening houden met werknemers die veel minder trouw zijn aan hun bedrijf dan in Europa. Velen willen voor zichzelf beginnen. Zolang de lonen in China laag zijn en de kansen als ondernemer voor het grijpen liggen, valt daar weinig aan te doen. Als westers bedrijf kun je dan eigenlijk alleen maar hopen dat de voormalige werknemers geen concurrerend bedrijf opzetten. Want dat gebeurt natuurlijk ook. Voorbeelden daarvan zijn genoegzaam bekend: sportschoenen van Nike worden ‘Nibe' en motorfietsen van Honda heten ineens ‘Hongda'. Maar dat is weer een heel ander verhaal.

Lees ook:
> Zijn de Chinezen wel te vertrouwen?
> Risico's van uitbesteden
> DSM paait Chinese beleggers