Jaarverslag: welke informatie zoekt de lezer?

Auteur: Gastauteur | 27-09-2008

Door Aalt Klaassen en John Poot: Langzaam maar zeker beginnen de meeste beursgenoteerde en ook diverse niet-beursgenoteerde bedrijven weer aan de voorbereiding voor hun nieuwe jaarverslag. In de race om steeds sneller na afronding van het boekjaar jaarrekening en jaarverslag te kunnen publiceren, schuift ook de start van de voorbereidende werkzaamheden naar voren.

Prix de Mazars
Wat vinden lezers van jaarverslagen belangrijke informatie? En wat is volgens de markt relevante informatie? Om deze vraag te beantwoorden is geput uit een recent onderzoek onder gebruikers van jaarverslagen. Op grond van dit onderzoek is op 25 september 2008 de ‘Prix de Mazars' uitgereikt aan de beursgenoteerde ondernemingen met de hoogste waardering van het publiek voor het jaarverslag. De opvattingen van de respondenten uit het genoemde onderzoek worden vergeleken met internationale ontwikkelingen.

Directie van Mazars en de awardwinnars sluiten de handelsdag op Beursplein 5.

Belang van informatie
Op grond van de opvattingen van de respondenten kan er ten aanzien van de informatieonderwerpen een viertal clusters in termen van belangrijkheid worden onderscheiden:

Zeer belangrijk
Onderwerpen die als zeer belangrijk worden beschouwd zijn: doelstellingen en strategie, financiële resultaten, belangrijkste financiële kengetallen, vooruitzichten en jaarrekening.

Belangrijk
Belangrijke zaken zijn de kernactiviteiten, toelichting op de jaarrekening, markt(ontwikkelingen), beloning RvB en onderliggende criteria, uitvoering strategie, meerjarenoverzicht, concurrentiepositie, risk management, beloning RvC, aandeelhoudersparagraaf, ondernemingsprofiel, producten/diensten, verslag van de RvC, belangrijkste niet-financiële kengetallen en de accountantsverklaring.

Zeer van belang
Hier staat alleen corporate governance.

Van belang
Human resources en Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)/duurzaam ondernemen zijn de onderwerpen die in dit cluster vallen.

Doelstellingen en strategie bovenaan en zeer belangrijk
Bovenaan staan de doelstellingen en strategie. Het belang van de belangrijkste financiële kengetallen wordt waarschijnlijk ingegeven doordat een lezer graag wil worden geholpen bij het selecteren van de informatie. De jaarrekening en de toelichting daarop zijn dusdanige boekwerken geworden dat het de vraag is in hoeverre een niet-specialist dit nog allemaal kan en wil lezen. Een samenvatting in de vorm van de belangrijkste financiële kengetallen kan dan uitermate behulpzaam zijn.

Professionals: minder gehecht aan informatie risk management
De meeste informatieonderwerpen zijn te vinden in het cluster ‘belangrijk'. In dit cluster bestaan wel enkele grote verschillen in opvattingen tussen professionelen en de totale doelgroep. Professionals hechten minder belang aan informatie over risk management, beloning RvC en verslag van de RvC. Dit krijgt nog wat meer reliëf als wordt bedacht dat de jury van de Henri Sijthoff prijs de laatste jaren juist heeft aangegeven dat informatie over risico's en het verslag van de RvC nog verbeteringen behoeven.

Informatie strategie en ondernemingsplan belangrijk
Professionals vinden uitvoering strategie/ondernemingsplan, meerjarenoverzicht, ondernemingsprofiel en producten / diensten belangrijker. Het belang van informatie over het onderwerp uitvoering strategie/ondernemingsplan is daarmee bij deze subgroep in lijn met het belang dat wordt toegekend aan informatie over doelstellingen en strategie.

Onderliggende criteria belangrijker dan uiteindelijke beloning
Professionals hechten veel meer waarde aan informatie over de onderliggende prestatiecriteria dan aan de uiteindelijke absolute beloning van de RvB. In contrast daarmee staat enigszins het geringere belang dat zij toekennen aan informatie over de belangrijkste niet- financiële kengetallen.

Professionals minder oog voor besturing bedrijf?
De professionals hechten minder belang aan corporate governance dan de andere respondenten. Bij de professionals lijkt daarmee enige consistentie te bestaan met het belang dat zij toekennen aan risk management. Het lijkt een zekere desinteresse bij de professionals ten aanzien van de aansturing en zeggenschapsverhoudingen bij een bedrijf.
De vraag is of dat inderdaad zo is of dat de bedrijven er niet in slagen het belang van informatie over deze onderwerpen voldoende duidelijk te maken. In het bijzonder ten aanzien van informatie over risicomanagement en risico's is bij menig bedrijf de discussie nog niet afgerond. Het wordingsproces is nog volop gaande.

HR en MVO bij professionals ‘niet van belang'
Vele financiële experts hechten belang aan HR en MVO, maar deze staan onderaan in de rangorde. Bij de professionals zijn deze beide onderwerpen evenwel niet van belang. Daarmee wijken hun standpunten af van die van professionals uit eerdere onderzoeken en uit een recent internationaal onderzoek. Ten aanzien van deze onderwerpen constateren we ontwikkelingen, die niet geheel in lijn zijn met het belang dat aan deze informatieonderwerpen wordt toegekend. In toenemende mate geven grote, internationale professionele beleggers aan dat MVO expliciet wordt meegenomen in hun beleggingsproces.

Niet-financiële kengetallen ondergewaardeerd
De antwoorden van de respondenten ademen een nog wat klassieke benadering uit van de onderneming. Dit komt tot uiting in het verschil in belang tussen financiële en niet- financiële kengetallen. Vooral bij de kengetallen is het verschil in belang erg groot. Van de op 1 februari 2008 in de AMX opgenomen bedrijven blijkt dat gemiddeld 95% van de kengetallen in het kengetallenoverzicht financiële kengetallen zijn. Slechts 5% is niet financieel van aard. Daarvan heeft 4% ten opzichte van het totaal betrekking op HR-gerelateerde kengetallen. Meestal zijn dit het aantal medewerkers per jaarultimo en het gemiddeld aantal werknemers.

Onvoldoende beeld van bedrijf
Als met het kengetallenoverzicht in één oogopslag een beeld moet worden gegeven van de onderneming, dan kan worden betwijfeld of de huidige set van financiële kengetallen, die veelal historisch is bepaald, daaraan voldoet. Als een bedrijf aangeeft dat bijvoorbeeld veiligheid essentieel is voor het voortbestaan van een onderneming, dan zou op zijn minst mogen worden verwacht dat op dit gebied een kengetal wordt opgenomen in het kengetallenoverzicht. Een kengetal dat de prestaties en de ambities op die gebieden laat zien, voegt dan wel meer waarde toe in een kengetallen overzicht dan variant nummer x op de EBIT.

Risico-informatie: belang en voorzien in behoefte
Een viertal risico's is onderzocht op belang van informatie hierover en of hierin wordt voorzien op de jaarverslagen. De risico's zijn: ondernemingsrisico (keuze van markten, producten/diensten, etc.), operationeel risico (het runnen van het bedrijf in de ruimste zin des woords), financieel risico (m.b.t. rente, valuta, etc.) en omgevingsrisico (milieu, reputatie, etc.). Informatie over alle risico's wordt als zeer belangrijk geacht, met als belangrijkste factor de financiële risico's.

Te grote afwijking belang en voorzien in behoefte
Er wordt onvoldoende in deze informatiebehoefte voorzien. Informatievoorziening over de financiële risico's is vooral voor professionals een belangrijk punt. Wij delen de opvattingen van deze subgroep ten aanzien van dit risico. Informatie over financieel risico geschiedt veelal in de toelichting op de jaarrekening en niet in de risicoparagraaf. Daardoor dreigt deze informatie nog wel eens aan het oog van de lezer te ontsnappen.

Rapportage MVO nog lang niet volwassen
De informatievoorziening over omgevingsrisico's is volop in ontwikkeling. Diverse bedrijven brengen een apart CSR / MVO / duurzaamheidverslag uit. De kwaliteit daarvan loopt sterk uiteen. In toenemende mate wordt gebruik gemaakt van de zogenaamde GRI-richtlijnen (Global Reporting Initiative). Een letterlijk volgen van deze richtlijnen leidt doorgaans tot een informatief jaarverslag. De leesbaarheid van deze verslagen wil alleen nog wel eens tegenvallen.

MVO in jaarverslagen vaak fragmentarisch behandeld
Ook in het algemeen jaarverslag zijn bedrijven er in toenemende mate toe overgegaan een paragraaf te wijden aan MVO. Algemeen gezegd behoren dergelijke onderdelen niet tot de sterkste onderdelen van het jaarverslag. Veelal blijven deze paragrafen steken in een fragmentarische opsomming van de meest uiteenlopende zaken rond MVO. Een goede, natuurlijke link met de ondernemingsactiviteiten ontbreekt vaak.

Verdere professionalisering MVO in jaarverslag nodig
De negatieve associatie van de respondenten met dit onderwerp in relatie tot het jaarverslag kan wellicht mede hierdoor zijn ingegeven. Gezien het belang dat beleggers en analisten van de grote organisaties inmiddels aan dit onderwerp hechten en gezien de sterk groeiende hoeveelheid vermogen, die inmiddels via zogeheten duurzaamheidfondsen wordt belegd, ligt het voor de hand dat bedrijven ook ten aanzien van dit onderwerp een (verdere) professionaliseringsslag zullen gaan maken. Bedacht dient te worden dat voor vele beleggers een jaarverslag een eerste, grondige kennismaking met een bedrijf kan zijn. Dat moet dan binnen marges over relevante zaken een volledig beeld geven, zeker op hoofdlijnen en qua beleid, zo ook ten aanzien van MVO.

Lees ook:
> Hoe duurzaam bent u echt?
> Kijk uit, we worden de risee
> MVO beter voor imago
> Ondernemers: milieu nog steeds kostenpost
> Bonus voor duurzaamheid