Het klimaat is veranderd, nu wij nog
Auteur: Peter van Vliet | 17-03-2009
De uitkomsten van de klimaattop die afgelopen week in Kopenhagen werd gehouden kunnen simpel worden samengevat: we moeten ons voorbereiden op een leven met klimaatverandering. Voorspelde trends zetten zich versterkt door en maatregelen om de verandering om te buigen zijn ‘too little, too late'. Dat laat maar een optie over: zo snel mogelijk voorbereiden op wat ons te wachten staat.
Leiderschap en ondubbelzinnige en onmiddellijke actie zijn de belangrijkste componenten van een aanpak om erger te voorkomen. Die urgentie is nog steeds niet doorgedrongen tot het torentje aan het Binnenhof. Daar wordt een partijpolitieke schertsvertoning opgevoerd die ons nog dieper in het moeras doet belanden, zowel economisch als ecologisch. Zo zei Wouter Bos onlangs nog in de Kamer dat de financiële crisis toch wel wat belangrijker is dan het klimaat. Leiderschap?
Smeltende sneeuw en gesmolten reserves
Het vergt niet zo veel fantasie om de mogelijke gevolgen van de huidige situatie in beeld te krijgen. Neem de afgelopen winter in Europa. De bergen sneeuw die nu de Alpen nog bedekken, gaan smelten. De oplopende temperatuur verkort de smeltperiode. De wateroverlast daarvan in centraal Europa hebben we al een paar keer gezien tijdens de afgelopen jaren en de overstromingen zullen frequenter en heviger worden. Zo ook de rekeningen voor de verzekeringsmaatschappijen, die hun reserves al hebben zien wegsmelten. Hun beurswaarde keldert verder, de waarde van huizen in getroffen gebieden zakt in elkaar, als ze al niet volledig onverkoopbaar (en onverzekerbaar?) worden.
Snelle lokale variatie in neerslag, temperatuur, zon-uren, wind zorgen voor veranderlijke oogsten en destabilisatie van de landbouw en de voedselvoorziening.
Niet alleen brandstofprijzen en -toevoer hebben invloed op de beschikbaarheid van energie. Gebrek aan koelwater door droogte heeft dat ook. Net zoals achterstallig onderhoud in het transportnet.
Onze hele communicatie is gebaseerd op de beschikbaarheid van voldoende elektriciteit, maar er is geen back-up netwerk dat onafhankelijk van het net wordt gevoed.
De voedselvoorziening is kwetsbaar: geen supermarkt heeft meer dan een paar dagen water en levensmiddelen in voorraad.
Klimaatrampen grijpen in op het hele systeem en brengen domino-effecten op gang. De economische crisis heeft onze maatschappij behoorlijk verzwakt, waardoor het maar de vraag is in hoeverre er middelen voorhanden zijn om adequaat op een serieuze crisissituatie in te spelen.
Kleiner en stabieler
Is de situatie dan hopeloos? Nee. Er is wel degelijk een strategie, die snel kan worden ingezet en die op redelijk korte termijn effect heeft. Die strategie is gebaseerd op decentraal organiseren. Want hoe gedistribueerder een systeem is georganiseerd, hoe beter het in staat is om calamiteiten op te vangen. Het internet is er een goed voorbeeld van. De samenleving die zich optimaal wil voorbereiden op het opvangen van klimaatverandering zal dan ook een versnelde transitie moeten doormaken in de richting van decentrale organisatie.
Op gebied van energie, waar decentraal, lokaal opgewekte schone energie het transportnet ontlast, voor burgers kosten spaart en extra inkomen oplevert, voor het klimaat de uitstoot van broeikasgassen vermindert en voor de economie de beschikbaarheid van energie verbetert. De investeringen betekenen een welkome impuls voor de economie.
Op gebied van economie, waar meer decentrale en lokale productie werkgelegenheid bevordert, transportbehoefte vermindert, beschikbaarheid beter kan veiligstellen, investeringen minder afhankelijk maakt van speculatie en rendement voortkomt uit werkelijke waarde.
Op gebied van bestuur, waar korte lijnen en direct contact snelle en effectieve beslissingen mogelijk maken.
Op gebied van maatschappelijke betrokkenheid, waar burgers weer het gevoel krijgen dat hun bijdrage er toe doet en het effect van hun inzet in hun eigen omgeving zichtbaar is. Dat motiveert en dat nodigt meer mensen uit om een actieve bijdrage te leveren aan de transitie.
Belangen doorbreken
Om die omslag op gang te brengen is het cruciaal dat de gevestigde belangen van centraal gerichte en opererende organisaties worden doorbroken. De traditionele olie- en energiebedrijven. De meeste banken. De voedingsindustrie. De vakbonden en de werkgeversorganisaties. De traditionele milieuorganisaties. De overheid.
Die omslag mag niet blind worden uitgevoerd. Centraal waar het moet, decentraal waar het kan. Wie er objectief naar kijkt zal ontdekken dat het op heel veel plaatsen kan, veel meer dan momenteel wordt toegegeven. Een transitiebeleid dat uitgaat van dit model heeft kans van slagen. Het kan klimaatrisico's terugbrengen tot hanteerbare omvang en het kan een structurele stabilisatie van de economie betekenen.
En het vergt de politieke moed om te erkennen dat het zoveel beter en zoveel effectiever kan. Visie en leiderschap dus, de Achilleshielen van Nederland.
Lees ook:
> Kernenergie geen oplossing energievraagstuk
> Slotverklaring G20 recept voor nog zwaardere crisis
> Kabinet versterkt economie niet
> Trap niet in de groenhype!
> Voedsel en olie bedreigen economische stabiliteit
Opinie artikelen van Peter van Vliet
G20: van het zelfde, maar dan meer
De grote economieën van de wereld waren het eens op de G20 top in Londen. De Britse premier Gordon Brown haalt zelfs de nieuwe wereldorde weer van stal. Waarover ze het eens zijn, dat is minder duidelijk. En dat kan wel eens de bron van meer ellende en uiteindelijk een nieuwe crisis zijn die de huidige veruit in de schaduw stelt. Wat ook opvalt is dat er in Nederland nauwelijks kritiek te horen is op de slotverklaring. Dat is in het buitenland wel anders. Lees verder
Kans op herstel duurzaam ontwricht
De crisis is een kans voor duurzaamheid, heette het nog maar een paar weken geleden. Maar nu lijkt ook onze nationale kampioen duurzame energie, Econcern, onderuit te gaan. Dat betekent niet zomaar een paar honderd werklozen extra, het is een nagel aan de doodskist van het economisch herstel van ons land. Lees verder
Niet alleen klimaatneutraal maar ook klimaatsociaal
Als je een probleem wil oplossen ga je doorgaans op zoek naar de oorzaak en dan neem je die weg. Zo moet dat toch ook kunnen met het klimaatprobleem, zou je denken. Inmiddels kennen we de oorzaken vrij aardig. Maar zie. Lees verder
Slotverklaring G20 recept voor nog zwaardere crisis
Een aspirientje tegen de hoofdpijn. En de goede raad van de dokter om er zo snel mogelijk maar weer hard tegenaan te gaan. Zo zou je de slotverklaring van de G20 samen kunnen vatten. Het is verleidelijk om het voornemen voor hervorming van het financiële systeem te zien als remedie voor de plotselinge ontsteking die de economie heeft opgelopen. Maar nog afgezien van het gegeven dat het slechts om een voornemen gaat en de daadwerkelijke medicijn nog moet worden gekozen, is er geen enkel zicht op het wegnemen van de onderliggende oorzaak. Lees verder
Hoezo duurzaam?
Het blijft wringen tussen een menselijke natuur die is ingesteld op behoud en een omgeving die zich ongebreideld en doorlopend vernieuwt. Gedreven door innovatie wordt de verandering in bedrijven versterkt en ligt het tempo hoger. Lees verder
Aandacht duurzaamheid gedaald
Met het hoofd gehuld in de rookwolken van de verdampende geldvoorraden is het lastig om helder te blijven denken. Toch is dat van levensbelang voor de manier waarop we uit deze crisis denken te komen, voor onszelf én voor onze toekomst. Lees verder
Groene energie: nepstroom of nepbeleid?
Als Brussel haar zin krijgt over het reguleren van wat groene stroom mag heten, staat Nederland in zijn hemd. Ongeacht of groene stroom volgens de huidige regels nu eerlijk is of niet. Misschien stond daarom minister Cramer de afgelopen week liever met de mond vol tanden dan dat ze dat zou moeten toegeven. Want elke poging tot een antwoord zou tot die conclusie hebben geleid. Lees verder
Miljoenennota 2009: duurzaam beperkt
Het venijn van de jaarlijkse miljoenennota op Prinsjesdag lijkt te zitten in wat er niet in staat en in de gehanteerde formuleringen. Er is geen logisch verband tussen individuele maatregelen en beleidsdoelen en een samenhangende visie op de toekomst ontbreekt. Wel hameren op vergroten van de arbeidsparticipatie en tegelijk de steun voor kinderopvang verminderen. Lees verder
Kernenergie geen oplossing energievraagstuk
Nieuwe ziektes los je niet op met oude recepten. En daarmee valt onze huidige regentenkaste door de mand. Ze blijkt niet bij visie en bij machte om een oplossing voor de opstekende energetische anemie in het vooruitzicht te stellen die ook maar de geringste potentie heeft om blijvend te werken en zoekt haar toevlucht in fata morgana's. Lees verder
Lessen in ontwikkeling
Terwijl onze bewindslieden de aardbol rondvliegen om millenniumdoelen te bespreken of waterweken te bezoeken, zakt in eigen land elke hoop op het halen van duurzame energiedoelen steeds verder weg in het bureaucratisch moeras. Ondertussen is de dikte van het Noordpoolijs in drie jaar tijd gehalveerd tot een miezerige een meter dertig en heeft onderzoek van de universiteit van Utrecht aangetoond dat het onder de grond stoppen van CO2 nog wel eens even veel schade kan opleveren dan het voorkomt. Lees verder
Meer opinie
Nieuwe businessmodellen
Online ontwikkelingen maken dat sommige businessmodellen op de schop moeten. Tegelijkertijd doen zich tal van nieuwe kansen voor. Wie stil blijft zitten, delft het onderspit. Lees verder
High value organization
Wie – juist nu – transformeert tot een high value organization met focus op de lange termijn, merkt dat financiële groei en continuïteit het gevolg is.
Lees verder
De balancerende innovatiescout
Tekst: Rick Aalbers en Wilfred Dolfsma
De commissaris dient verschillende rollen te vervullen als het gaat om vernieuwing. Hoe kan het bedrijf dit organiseren?
Lees verder
Toezicht in 2020
Tekst: Marike van Zanten
Het overlijden van Morris Tabaksblat, naamgever van de eerste governance code, markeert het eind van een tijdperk. Hoe zal het commissariaat zichzelf de komende tien jaar innoveren? Een dag uit het leven van de commissaris in 2020.
Lees verder
De innoverende commissaris
Tekst: Rob Hartgers
Toezichthouders vinden vernieuwing belangrijk, maar weten nog niet goed hoe ze het aan moeten pakken, blijkt uit onderzoek van Deloitte.
Lees verder
Van talent naar rolmodel
Sybilla Dekker: Het herkennen en beoordelen van talent vindt overal plaats. Op de sportvelden vormt scouting al jaren de basis van elk succesvol team. En dat heeft zich verbreed tot elk denkbaar beroep en medium. Zo is er geen televisieavond meer te vinden zonder talentenjacht, met zoektochten naar zangers, dansers, modellen, kappers of koks. Lees verder
Bonusbeleid dat wel werkt
Tekst: Susanne Stolte
Afgelopen maand november wijdden de media aandacht aan de Nederlandse denktank, die zich buigt over de bank van de toekomst (SLF). De lessen van de kredietcrisis lijken bekend te zijn.
Lees verder
Bring your own
Tekst: Rob van der Hoeven
Privéapparatuur meenemen naar het werk is de trend. Dat maakt de invoering van desktopvirtualisatie noodzakelijk. Hoe kun je dat als cio in goede banen leiden; technisch, juridisch en financieel?
Lees verder
Meer dan alleen de klant centraal
Tekst: Bart van Ingen
In tijden van crisis wordt de broekriem aangehaald en de klant centraal gesteld, maar daarmee ben je er niet. Het gaat erom de gehele productieketen te verbeteren met de klant als uitgangspunt.
Lees verder
