Een kartel is geen spel

Auteur: Mathijs Bouman | 25-09-2006

De lauwe reactie in Nederland op de kartelboete voor o.a. Shell bewijst het weer. Twaalf jaar nadat Hans Wijers de aanval op 'Nederland Kartelland' inzette, is de boodschap nog altijd niet aangekomen: stelen van de klant mag niet.

Onlangs deelde Eurocommissaris Neelie Kroes hoge boetes uit aan de leden van het 'Asfaltkartel'. Bedrijven als Shell, Bam en Heijmans maakte jarenlang geheime afspraken over prijzen en kortingen, en klopten zo de klanten (lees: Rijkswaterstaat) miljoenen uit de zak. Shell kreeg een boete van meer dan honderd miljoen euro, terwijl de bouwers aangeslagen werden voor tientallen miljoenen.

De volgende dag openden alle Nederlandse kranten met het bericht dat de Nederlandse belastingbetaler jarenlang was opgelicht. 'Top bedrijfsleven blijkt crimineel' kopte de Volkskrant. 'We zijn bedrogen' schreef de Telegraaf, 'Ethisch zakendoen Shell blijkt leugen', meldde het NRC Handelsblad. Dagenlang werden boze ministers en ambtenaren aan het woord gelaten. 'Ze zijn nog niet van ons af,' brieste een woedende minister van Verkeer en Waterstaat. 'We gaan elke euro terug eisen!' O nee, ik vergis me. Dat schreven de kranten helemaal niet. Er was helemaal geen verontwaardiging. En als er al over de boetes werd geschreven, dan alleen maar om te melden dat ze 'uitzonderlijk hoog' waren uitgevallen. Ook nauwelijks een woord van schaamte, verontschuldiging of spijt van de schuldige bedrijven. 'We hebben voor de boete al een voorziening voor getroffen', reageerde Shell. 'We gaan in beroep, want de boete is te hoog', zei BAM. Het bewijst dat Nederland nog altijd een kartelland is. Als er een komma fout staat in in de boekhouding treedt de CEO af, sleept de CFO in zijn val mee, en klinkt de dreun nog jaren na. Bedriegen van de aandeelhouder wordt keihard afgestraft. Maar bedriegen van de klant is in Nederland nog altijd een spelletje. Kartel doorgeprikt? Miljoenenboete? Het is simpelweg een kwestie van gegokt en verloren. All in the game en volgende keer beter. In zijn fraaie reconstructie van het asfaltkartel, toont journalist Bart de Koning deze week in HP/DeTijd aan dat het asfaltkartel wel degelijk een zaak van bedrog met hoofdletter 'B' was. Tijdens geheime vergaderingen (tot op directieniveau) waarbij niets op papier werd gezet, werden de prijzen voor bitumen (het bindmiddel in asfalt) vastgesteld. Een uitgekiend boetesysteem zorgde ervoor dat de leden van het kartel zich aan de afspraken hielden. Rijkswaterstaat en andere klanten betaalden jarenlang 40 tot 50 procent teveel - in totaal zou het gaan om een bedrag van twee- tot driehonderd miljoen euro. Stel je voor dat Shell, Bam en Heijmans een geheime dochteronderneming oprichten die als taak heeft om een tunnel te graven naar de kelder van De Nederlandse Bank, een gat in de kluis te branden, 15.000 kilo goud in kruiwagens te laden en deze naar de hoofdkantoren van de betrokken bedrijven te kruien. Als de diefstal uiteindelijk uit komt, krijgen de bedrijven een boete opgelegd die ongeveer net zo hoog is als de waarde van het gestolen goud. Niemand in de top van de bedrijven treedt af. De Nederlandsche Bank betreurt het verdwijnen van het goud, maar neemt geen juridische stappen om het terug te eisen. Slechte vergelijking? Ik hoor graag waarom