Wim Dik: de man die PTT privatiseerde

Datum: 19-05-2011

Wim Dik: de man die PTT privatiseerde

Zijn gemoedelijke uitstraling ten spijt, kon Wim Dik – de man die de PTT privatiseerde – een harde en koppige zakenman zijn.

Toen Wim Dik in 1981 zijn baan bij Unilever verruilde voor een onzeker bestaan als staatssecretaris van Economische zaken, dachten ze bij zijn oude werkgever dat ze daarna nooit meer iets zouden horen van deze voormalige Prins Carnaval. Dat bleek een misvatting te zijn. Toen er na een jaar alweer een einde kwam aan de politieke loopbaan van Dik – niet zijn schuld, overigens – mocht hij meteen terugkomen. Unilever had gezien dat Dik meer in zijn mars had dan de scepter zwaaien tijdens het carnavalsweekend in zijn woonplaats. Ook de overheid had hem opgemerkt. Dik werd in 1988 benoemd tot directievoorzitter van de PTT, vormde het post- en telecombedrijf om tot een private onderneming en bracht het in 1984 naar de beurs. In 2001 werd Dik weer bij Unilever binnengehaald als commissaris.

Wim Dik
Wim Dik werd op 11 januari 1939 in Rotterdam geboren, naar eigen zeggen ‘in een rood nest’. Na de middelbare school studeerde hij elektrotechniek aan de Technische Hogeschool in Delft. Toen hij de studie had afgemaakt, studeerde hij nog enige tijd economie in Rotterdam voordat hij als management trainee aan de slag ging bij Unilever. In 1978 werd hij benoemd tot directeur van de soep- en vleewarenfabriek in Oss, beter bekend als Unox. Daar zag hij in dat een goede directeur vele bloemen moest laten bloeien om succesvol te kunnen zijn. ‘Bij Unox maakten we gehaktballetjes in blik en de andere Unilever-dochter maakte calvé-sauzen. Op een gegeven moment bedacht Calvé dat de saus beter liep als er vleesballetjes in zaten, en wij kwamen met gehaktballetjes in tomatensaus. Prima, zeg je dan als onderneming. Wie het goed doet krijgt een bonus, wie het slecht doet een schop onder zijn kont.’

Beeldtelefonie
Het verzinnen van sprekende vergelijkingen zou een grote kracht van Dik blijken. Een van de mooiste voorbeelden deed zich in de jaren tachtig voor, toen Dik tijdens een mager bezochte internationale persconferentie hoog opgaf over de kansen voor beeldtelefonie. Op de sceptische vraag wat daarop te zien zou moeten zijn, antwoordde Dik, met de nadruk op elke lettergreep: ‘Pornography!’ KPN’s plannen haalden alle media. Weliswaar heeft het daarna nog vele jaren geduurd voordat beeldtelefonie doorbrak, maar Dik heeft wel gelijk gekregen.

Prins Carnaval
Het was nog in zijn tijd bij Unox dat de inmiddels naar Brabant verhuisde Dik zich liet overhalen om Prins Carnaval te worden in zijn woonplaats Helvoirt. Bij Unilever vonden ze dat helemaal niks, maar ze konden er uiteraard geen punt van maken. Overigens had Dik een brede belangstelling, en deed hij meer dan ‘leut moaken’. Hij was bijzonder actief binnen D’66 – tussen 1975 en 1979 was hij vicevoorzitter van de partij – en vanuit die betrokkenheid werd hij in 1981 gevraagd staatssecretaris te worden in de brekebenenkabinetten Van Agt II en Van Agt III. Dik hapte toe, en kreeg exportbevordering in zijn portefeuille. Tijdens handelsreizen, waarbij ook Unilever-topmensen aanwezig waren, ontpopte Dik zich als een man die werkelijk iedereen enthousiast wist te maken. De politieke carrière was van korte duur, want al in 1982 trok regeringspartij PvdA de stekker er definitief uit. Als Dik in dat ene jaar niet had laten zien waar zijn kracht lag, had hij waarschijnlijk niet meer bij Unilever hoeven aankloppen. Nu mocht hij terugkomen. Eerst werd hij directeur van het reclamebureau 4P in Rotterdam, maar al vrij snel werd hij benoemd tot baas van de Nederlandse Unileverbedrijven.

Privatisering PTT
Dik’s enthousiasmerend vermogen was echter ook Neelie Smit-Kroes opgevallen, minister van Verkeer en Waterstaat van 1982 tot 1989. Zij wilde het staatsbedrijf der PTT privatiseren, zodat het in een later stadium naar de beurs zou kunnen. In 1988 vroeg ze Dik de kar te trekken en Dik zei ja. De benoeming was opvallend. Dik was weliswaar elektrotechnicus, maar wist weinig van de telefoon- en postmarkt. Helemaal opvallend was dat Smit-Kroes in één moeite door nog drie buitenstaanders in de directie van PTT benoemde: Ben Verwaaijen voor telecom, Ad Scheepbouwer voor post en Cees Griffioen voor de financiën. Het bleek een dream team met drie eigenwijze specialisten en een extraverte voorzitter.
Terwijl Dik de buitenwacht vertelde dat PTT voortaan KPN moest heten, Koninklijke PTT Nederland – ‘Het kan me niet schelen of dat een mooie naam is of niet, zo wil ik gewoon heten’ – ontpopte hij zich binnen het concern als een betrokken maar harde bestuursvoorzitter. Oud-werknemers vertellen hoe hij op grote massabijeenkomsten zijn plannen uiteenzette en criticasters de mantel uitveegde. Wie het niet met hem eens was, mocht dat best zeggen, maar geen van de aanwezigen durfde zijn mond open te doen. In een interview zei Dik: ‘de jongeren zeiden: “hè hè, eindelijk”. De tweede groep zei: “voor mij had het niet gehoeven, maar ik doe wel mee”. De derde: “ik zie wel dat Dik gelijk heeft, maar dat mag hij van mij, op mijn leeftijd niet meer vragen” – voor die mensen zoeken we binnen het bedrijf een andere plek. Maar voor de vierde groep, die het er niet mee eens is en niet wil meedoen, is er maar één plaats, en die is aan de andere kant van de deur.’

PTT’ers waren volgens Dik gewend zich als arrogante ambtenaren op te stellen. Wie een telefoonaansluiting wilde, moest weken wachten. Volgens Dik kon dat allemaal veel sneller. ‘En als de monteur weggaat, moet hij nog even stofzuigen en het tafeltje rechtzetten.’ Dat hij mensen geschoffeerd zou hebben, kwam niet bij hem op. ‘soms komen mensen timide mijn kantoor binnen omdat ze de dag ervoor op hun donder hebben gehad. Dat ben ik dan al lang weer vergeten.’

Drie musketiers
Dik en de andere ‘drie musketiers’ van KPN slaagden erin het bedrijf om te vormen. Toen Dik ten tijde van de beursgang met toenmalig minister van financiën Wim Kok de wereld afreisde om aandelen te verkopen – waarbij de combinatie van de namen Dik en Kok in Engelssprekende landen tot enige hilariteit leidde – becijferden analisten dat KPN tot de efficiëntste post- en telecombedrijven ter wereld behoorde.
Eén blijvende vorm van inefficiency was Dik een doorn in het oog. De overheid had bepaald dat PTT/ KPN voor werkgelegenheid in Groningen moest zorgen. Zo moest het bedrijf, dat van oudsher in den Haag zetelde, een tweede hoofdkantoor in Groningen openen. Dik regelde het zo dat alle afspraken met bewindslieden in het noorden plaatsvonden. Het verhaal gaat dat Dik af en toe zelfs even met zijn Jaguar langs het ministerie ging om er zeker van te zijn dat de minister de hele reis achter hem aan zou rijden. Persconferenties werden ook in Groningen gehouden. In eerste instantie gelukkig in een kantoor pal naast het station – en terwijl Dik wist dat de trein uit de Randstad om 13.59 uur arriveerde, liet hij de persconferentie stipt om twee uur beginnen. Toen dat na twee jaar geen publiciteit meer opleverde, verplaatste hij de persconferentie zelfs naar de rand van Groningen ‘omdat daar grotere zalen zijn’. Opnieuw gratis publiciteit voor de inefficiënte opdracht van KPN.

KPN: Post & Telecom
In de beginjaren van KPN betoogde Dik dat post en telecom prima samengingen. Beide deden in transport, heette het. Krampachtige pogingen om dat in echte producten om te zetten, mislukten echter faliekant. Zoals Telekado, ‘het gemak van bellen en bestellen: binnen 24 uur wordt uw cadeau bezorgd, waar ook in Nederland’. Toch duurde het tot 1998 voordat de twee onderdelen van elkaar gescheiden werden. Rapporten van Goldman Sachs en McKinsey gaven overduidelijk aan dat post en telecom elkaar niets te bieden hadden en dat de combinatie slecht was voor de beurskoers. Doorslaggevend voor de splitsing was de overname van het Australische expresbedrijf TNT in 1996, waardoor Post ineens een wereldspeler was geworden die op eigen benen zou kunnen staan.

Ben Verwaaijen naar Lucent
Vlak voor de scheiding stapte Verwaaijen over naar het Amerikaanse telecomconcern Lucent, en Dik besloot de leiding van de verzelfstandigde telecompoot op zich te nemen. Volgens velen had hij dat beter niet kunnen doen omdat Dik zich nooit met de interne bedrijfsvoering van ‘Verwaaijens’ bedrijf had bezig gehouden. Een van Dik’s eerste besluiten was de opheffing van het oude regionaal georiënteerde districtenstel. Het resultaat was dat ongeveer een jaar lang niemand wist wie waarvoor verantwoordelijk was en iedereen maar wat aanmodderde.

E-Plus
Vlak voordat Dik in 2000 met pensioen zou gaan, kaapte KPN het Duitse telecombedrijf E-Plus voor 18,7 miljard euro weg voor de grote internationale concurrenten. Heel Nederland juichte, maar kort na de overname spatte de internet-zeepbel uit elkaar en ging KPN bijna kopje-onder, onder meer door die overname. In een interview uit 2006 nam Dik de schuld op zich. Hij zei dat die overname wellicht niet zo’n goede zet was geweest en dat hij zijn opvolger Paul Smits met een probleem had opgezadeld. Ten onrechte waarschijnlijk, want ten tijde van de overname had CFO Griffioen, die met Dik de overstap naar KPN Telecom had gemaakt, bedongen dat het bedrijf de financiering goed zou regelen alvorens nieuwe avonturen aan te gaan. ‘dat stond in beton gebeiteld’, aldus Griffioen. Maar in zijn ijver om snel door te groeien, lapte Smits dat voornemen aan zijn laars. Twee jaar later werd de bij Post gebleven Scheepbouwer aangetrokken om het bedrijf van het faillissement te redden.

Nevenactiviteiten Wim Dik
Na zijn pensionering werd het stil rond Dik, op wie de jaren daarvoor nog wel eens een vergeefs beroep was gedaan om minister of staatssecretaris te worden. Nog enkele jaren werkte hij als parttimehoogleraar in Delft en vervulde hij diverse commissariaten, onder meer bij Unilever, en minder in het oog springende nevenfuncties. Alleen in Helvoirt zien ze hem nog regelmatig. Niet als Prins Carnaval, maar als drummer van de big band Los Zand. Want tussen de bedrijven door heeft Dik altijd tijd gevonden voor zijn hobby’s.

Lees ook:
> Biografie Wim Dik, oud topman KPN en commissaris Unilever
> Topman Ad Scheepbouwer zwaait af bij KPN
> KPN gaat schuldpositie terugdringen, geeft nieuwe obligaties uit

Top 50 Commissarissen