Nieuwe rol voor manager en werknemer
Actieve rol ondergeschikte
Leiders en ondergeschikten moet je niet los van elkaar zien, maar als een samenhangend geheel binnen een spectrum. Aan het ene eind van het spectrum wordt zwaar leiderschap gecombineerd met licht volgerschap, aan het andere eind zien we licht leiderschap gecombineerd met zwaar volgerschap.
In de tegenwoordige kennisintensieve organisaties is er een neiging naar licht leiderschap en zwaar volgerschap. De opkomst van kenniswerk en de voortgaande professionalisering van functies op alle niveaus, de toegenomen emancipatie van medewerkers met allerlei achtergronden - deze trends vragen een lichtere vorm van leiderschap dan de alomtegenwoordige vorm van command and control. Maar wil licht leiderschap werken, dan moeten ondergeschikten in staat zijn tot zwaar volgerschap. Dit betekent dat zij in staat zijn om extra verantwoordelijkheid te dragen en dat ook op zich nemen, om te leiden wanneer dat noodzakelijk is.
Informatiemonopolie afbreken
Het stimuleren van zwaar volgerschap begint met het organisatorisch mogelijk maken dat leidinggevenden en ondergeschikten een echte dialoog met elkaar aangaan. Dit moet ook in de organisatiecultuur doorsijpelen, bijvoorbeeld in de manier waarop vergaderingen worden gehouden en beoordelingen worden opgezet. Zwaar volgerschap zal zich ook ontwikkelen door langzaam de processen van command and control af te breken. Dit betekent dat ondergeschikten ondersteund worden om verantwoordelijkheid te nemen. Hiervoor moeten ze adequaat geïnformeerd zijn. Er kan geen monopolie bestaan op informatie of bronnen.
In vrijwel alle organisaties zal er behoefte blijven aan een minimaal niveau van leiderschap. Er zal altijd een formele hiërarchie blijven en enige vorm van command and control. In het geval van licht leiderschap zullen de gebruikelijke verschillen tussen leidinggevenden en ondergeschikten echter minimaal zijn. Dat betekent dat leidinggevenden alleen marginaal beschikken over meer status, meer compensatie, meer macht en meer prestige dan hun ondergeschikten. Er zal altijd iemand verantwoordelijk blijven voor de uiteindelijke toewijzing van de bronnen, iemand die de missie van de organisatie als geheel in de gaten houdt. Je hebt nu eenmaal in enige mate leiderschap nodig voor volgerschap. Maar dit leiderschap kan veel, veel lichter dan vandaag de dag het geval is in de meeste ondernemingen.
Medeauteurs van dit artikel: Ber Damen en Katrijn van Oudheusden