Breek de woningmarkt open!
De crux van de woningmarkt, stelt het rapport, is dat vraag en aanbod op die markt steeds verder uit elkaar lopen. Daardoor komt die markt vast te zitten. Er is bijvoorbeeld weinig of geen doorstroming. Burgers zitten in toenemende mate gevangen in twee kampen: hetzij in te dure koopwoningen, danwel te goedkope huurwoningen. Switchen van huren naar kopen of van kopen naar huren is voor velen vrijwel onmogelijk.
De pest is dat zowel overheid als marktpartijen (o.a. bouwers, ontwikkelaars, banken) dit apartheidsysteem alleen maar meer cultiveren.
De problemen zijn wel bekend. Zo worden er al jaren veel te weinig nieuwe huizen gebouwd. Binnen dat te krappe aanbod is er veel te weinig ruimte voor goedkope koopwoningen en, niet te vergeten, duurdere huurwoningen. Juist naar die twee categorieën is grote vraag.
Ja, en dan is er de overheid met haar perverse financiële prikkels. De fiscale regeling voor hypotheekrenteaftrek stimuleert mensen met midden- en hogere inkomens zoveel mogelijk te lenen. Dit kost de staat nu al bijna 10 miljard euro per jaar. Het systeem van huursubsidies draagt er intussen toe bij dat mensen met lage inkomensgroepen zich financieel aardig senang blijven voelen in hun huurhuis. Moet ook wel, want door het opdrijven van de koopwoningprijs - via hypotheekrenteaftrek - wordt het koopsegment nagenoeg onbereikbaar.
Wat kan de overheid hieraan doen? Moet de overheid er eigenlijk wel wat aan doen, of kan ze zich beter terugtrekken en de markt zijn werk laten doen? De VROM-Raad maakt aannemelijk imperfecties van de woningmarkt (zoals trage aansluiting van aanbod bij vraag) en grote maatschappelijke belangen (zoals: stabiliteit op de woningmarkt, kwaliteitsgaranties en sociale cohesie) een stevige rol van de overheid legitimeren.
Maar het moet allemaal wel anders. Het aanbod van woningen dient flink te stijgen en er moet - door marktpartijen en corpoarties - veel diverser worden gebouwd. Niet louter in de vrije ruimte, maar ook in binnensteden. De overheid kan zo'n aanbodbeleid met gerichte subsidies stimuleren, vindt de Raad.
Veel geld komt namelijk vrij door het vraagbeleid om te gooien. De hypotkeekrenteaftrek, het eigen woning forfait en gelukkig ook de overdrachtsbelasting worden stapsgewijs afgeschaft. Ook de tot weinig prikkels aanzettende systeem van huurtoeslagen gaat op de helling.
De VROM-Raad breekt een lans voor de ‘eigendomsneutrale woontoeslag'. Het principe daarvan is dat er tussen huren en kopen niet meer wordt gediscrimineerd.
‘Tijd voor Keuzes' is verplichte kost voor beleidsmakers. Het rapport legt grondig uit dat broodnodige hervorming van de woningmarkt meer vergt dan populistisch geschreeuw om afschaffing of aftopping van de hypotheekrenteaftrek voor hoge inkomens. Het wemelt ook van de zinnige aanbevelingen. Helaas is het advies kennelijk niet aan een kabinet besteedwaarin het CDA het h-woord taboe heeft verklaard en de PvdA niks van huurliberalisering wil weten. De lieve politieke vrede is weer eens belangrijker dan een allang overtijdige aanpak van een groot maatschappelijk probleem.