Top 50 machtigste commissarissen 2011

15-12-2010 | Auteur: Marike van Zanten

Peter Elverding is de machtigste commissaris van Nederland. Daarmee heeft de oud-DSM-topman ‘commissariatenkeizer' Kees van Lede na zeven jaar van de troon weten te stoten. De wisseling van de macht illustreert de jongste trend binnen het toezicht: van hard naar zacht en van compliance naar cultuur.

Complete lijst Top 50 machtigste commissarissen 2011

Toezichthoudend Nederland heeft een nieuw boegbeeld: Peter Elverding. De voormalig DSM topman is niet alleen oud AkzoNobel topman Kees van Lede voorbijgestreefd - die de lijst zeven jaar (!) achter elkaar domineerde - maar ook oud-Shell-topman Jeroen van der Veer, die vorig jaar eigenlijk al favoriet was voor de nummer 1-positie.

Peter Elverding & Jeroen van der Veer
Het verschil tussen Peter Elverding en Jeroen van der Veer is slechts miniem. Beiden hebben dezelfde portefeuille commissariaten als vorig jaar. De reden dat Elverding zijn medecommissaris bij ING desondanks heeft ingehaald, heeft te maken met de samenstelling van de onderliggende top-100 grootste Nederlandse ondernemingen, die de scores op de lijst bepaalt.

Grootste bedrijven in Nederland
Binnen die top-100 hebben flink wat wisselingen plaatsgevonden: sommige bedrijven vielen eruit, zoals Fortis, waardoor andere erin kwamen, zoals bijvoorbeeld Q-park, de exploitant van parkeergarages die nu voor het eerst meetelt en waar Elverding voorzitter van de commissarissen is. Ook elders in de lijst leiden deze wisselingen overigens tot fluctuaties ten opzichte van voorgaande jaren. Bovendien danken sommige commissarissen hun stijging op de lijst puur en alleen aan het feit dat hun collega's in rang dalen.
‘Herwaarderingskwesties' dus, die in elk geval Jeroen van der Veer bekend zullen voorkomen: een aantal jaar geleden had zijn Shell nog de handen vol aan het oplossen van de reservekwestie, nadat bleek dat de bewezen olie-en gasreserves te hoog in de boeken stonden.

Rijnlands denken
Van der Veer blijft dus runner-up en moet Peter Elverding voor laten gaan, net als langjarig aanvoerder Kees van Lede, die nu op nr. 5 staat. Elverding eiste met zijn Rijnlandse gedachtegoed, zijn brede blik en zijn aandacht voor de ‘zachte' kanten van de bedrijfsvoering, al een aantal jaar het moreel leiderschap op binnen de top van het bedrijfsleven.

Invloedrijke commissaris
In een onderzoek van Grant Thornton wezen collega-toezichthouders hem onlangs dan ook aan als de meest gerespecteerde commissaris. Ze omschreven Elverding onder meer als ‘evenwichtig, met een breed afgewogen oordeel, geen houwdegen'. Als president-commissaris bij ING, Océ, het genoemde Q-park en commissaris bij FrieslandCampina en SHV mag hij zich nu ook de meest invloedrijke commissaris noemen.

Van compliance naar cultuur
De wisseling van de macht lijkt symptomatisch voor de verschuiving die zich in toezichtsland begint af te tekenen: van financiële naar niet-financiële criteria, van shareholders naar stakeholders, van aandeelhouderswaarde naar normen en waarden, van sanering naar strategie en van compliance naar cultuur. Waar Kees van Lede bij uitstek de representant is van de traditionele commissaris, met zijn gegoede komaf, fenomenale netwerk en behoudende benadering, kenmerkt Elverding zich door een HRM-achtergrond en pleit hij voor meer aandacht voor mensgerichte zaken als opvolging, talentmanagement, integriteit en andere niet-financiële onderwerpen binnen de Raad van Commissarissen.

Frans Cremers: nr 3.
Op nummer 3 vinden we Frans Cremers, die vijf plaatsen steeg door een nieuw commissariaat bij SBM Offshore, het voormalige IHC Caland. Cremers heeft vooral véél commissariaten, maar liefst zeven, als je zijn toezichtfunctie bij ING-dochter Parcom ook meerekent. De meeste commissariaten van de oud VNU-topman zitten in de maritieme industrie of in het zwaar transport over land, zee en in de lucht: treinen, vliegtuigen, boorplatforms, opslagtanken en ook nog stenen. Een stoer specialisme: geen dienstverlener of retailer te bekennen en a far cry van de Donald Duck die zijn voormalige werkgever ooit uitgaf.

Kredietcrisis
Als we naar de rest van top-10 kijken, is er minder beweging dan vorig jaar. Toen richtte de crisis een slachting aan onder de commissarissen bij de grote financials. Erik van de Merwe (nr. 8) sluipt nu weer terug in de top-10 door een nieuw commissariaat bij de Rabobank. Hij hield al toezicht bij voormalig beoogd fusiepartner Eureko. Nog net in de top-10 komen we ook ineens Gerard Kleisterlee tegen, die medio 2011 het stokje bij Philips zal doorgeven aan Frans van Houten. De eerste voorbode van zijn aanstaande vertrek is zijn benoeming tot commissaris bij Shell.

Koninklijke weg
Gerard Kleisterlee stapt van de ene Koninklijke naar de andere Koninklijke en is daarmee meteen de grootste stijger binnen de top-50, van nr. 37 naar nr. 10. De komende maanden zullen er ongetwijfeld nog meer trophy directorships volgen. Eén plaats lager, op nummer 11, vinden we de hoogste binnenkomer: Rob Routs komt juist bij Shell vandaan en verzamelde na zijn vertrek uit de Raad van Bestuur in snel tempo een paar A-merkcommissariaten en een aantal internationale toezichtposities die hem regelmatig over de grens brengen.

Wout Dekker, topman Nutreco
Op nr. 23 vinden we de tweede hoge binnenkomer. Nee, geen gepensioneerde of beroepscommissaris, maar een toezichthouder die zelf nog actief is: Nutreco-topman Wout Dekker. Met zijn 54 jaar is hij ook nog relatief jong. Dekker was al commissaris bij Macintosh en voegde daar een commissariaat bij de Rabobank aan toe. Met twee toezichtposities zit hij waarschijnlijk aan zijn taks, als het aan zijn commissarissen ligt. Ook het amendement-Irrgang maximeert het aantal toezichtfuncties voor actieve bestuurders op twee. Volgens de code Tabaksblat telt de Rabobank als niet-beursgenoteerde onderneming niet mee en zou er dus nog ruimte zijn voor nog een functie.

Old boys?
In totaal komen er elf nieuwe commissarissen binnen in de top-50: ongeveer een vijfde. Vorig jaar was nog een derde van de lijst ‘nieuw', maar daaronder bevonden zich veel old boys die al eerder op de lijst hadden gefigureerd. Kennelijk zit na de opschudding van de financiële sector iedereen nu wel weer even op zijn plaats.

Einde crisis
Onder de elf commissarissen die wél nieuw zijn, vinden we niet alleen maar namen van the usual suspects, maar bijvoorbeeld ook een aantal nog actieve CEO's, zoals KLM-topman Peter Hartman (nr. 47), NS-president-directeur Bert Meerstadt (nr. 48) en Niek Hoek (nr. 49), CEO van Delta Lloyd. Kennelijk mogen ook zij van hun commissarissen weer buiten de deur inspiratie opdoen, nu het dieptepunt van de crisis voorbij lijkt.

Sturm und drang
In totaal staan er nu acht actieve commissarissen op de lijst, drie meer dan vorig jaar. Samen met een relatief jonge beroepscommissaris als Pamela Boumeester en een aantal onlangs teruggetreden topmanagers, zoals Peter Wakkie (nr. 36), die er een commissariaat bij ABN Amro bij kreeg, vormen ze de Sturm and Drang generatie die van onderop de lijst bestormt. De bovenkant van de lijst is juist sterk aan het vergrijzen. Een vijfde van de commissarissen op de lijst is 68 jaar of ouder, de gemiddelde leeftijd is 62 jaar. Het grotere aantal actieve en dus jongere commissarissen zorgt voor het broodnodige tegenwicht, hopelijk niet alleen op de lijst, maar ook inhoudelijk tijdens de vergaderingen.

Vrouwen aan top
Onder de nieuwelingen bevindt zich slechts één vrouw: voormalig NS Poort-topvrouw Pamela Boumeester (nr. 37), die een commissariaat bij Heijmans toevoegde aan toezichtfuncties bij Delta Lloyd, Ordina en PCM. Er staan dit jaar vijf vrouwen in de top 50, even veel als vorig jaar. Je zou toch verwachten dat de aanhoudende maatschappelijke druk zich zou vertalen in een grotere feminiene aanwezigheid in de lijst. Nu is slechts tien procent vrouw. Er gaapt dus nog een flink gat met een quotum van dertig procent vrouwen in de top per 1 januari 2016, mocht dat wetsvoorstel worden aangenomen.

Opvolging pioniersgeneratie
Wel is een van de grootste stijgers op de lijst een vrouw: Marike van Lier Lels (nr. 14). ze stapte dit voorjaar op bij Connexxion, maar kreeg er een commissariaat bij Reed Elsevier voor terug. Een van de grootste dalers is echter óók een vrouw: Irene Asscher-Vonk (nr. 39) breidde haar portefeuille uit met een commissariaat bij de Rabobank, maar trad tussentijds terug bij pensioenfonds PGGM. Trude Maas verdween uit de lijst, nadat het nieuwe ABN Amro de Raad van Commissarissen volledig op de schop nam en de zittende commissarissen terugtraden. Per saldo dus toch maar weer vijf vrouwen. De pioniersgeneratie bij de vrouwen wordt kennelijk minder vanzelfsprekend opgevolgd door een nieuwe lichting als bij de mannen gebeurt.

Aanstormende generatie commissarissen
Er is echter geen sprake van stilstand over de gehele linie. Dat bewijst de recente voordracht of benoeming van jonge vrouwen als Carla Mahieu (wereldwijd hoofd HR bij Aegon en voorgedragen als commissaris bij BAM), Marjan Oudeman (na haar terugtreden bij Corus eveneens wereldwijd verantwoordelijk voor HR bij AkzoNobel en commissaris bij ABN Amro en NS) en Reggie de Jong, die uitgebreide ICT-ervaring meebrengt bij Qurius, waar ze als commissaris is voorgedragen. Deze aanstormende generatie vinden we echter nog niet terug in de lijst, omdat deze vrouwen vaak maar één commissariaat bekleden en met uitzondering van Oudeman nog niet tot de echte topbedrijven doordringen, zoals ook bleek uit de female Board Index van dit jaar. Maar wellicht komt daar binnenkort verandering in.

Hollandsche commissarissen
Ondernemingen halen hun vrouwelijke (en mannelijke) kopstukken in elk geval niet meer zo vaak uit het buitenland als in het verleden. De crisis heeft ook hier voor een ommekeer gezorgd. Slechts drie commissarissen hebben niet de Nederlandse nationaliteit. Twee van hen, de Duitser Fritz Fröhlich (nr. 7) en de Fransman Shemaya Levy Chocron (nr. 32) zijn al sinds jaar en dag commissaris in het Hollandsche. De derde, de Belg Frank de Moor (nr. 33), is CEO van Macintosh en kent het Nederlandse bedrijfsleven dus van binnenuit. Dat laatste is cruciaal, zoals het Martinez-effect bij ABN amro pijnlijk duidelijk heeft gemaakt. Als een (president-)commissaris gevoel voor de Nederlandse verhoudingen mist, kan het behoorlijk fout gaan.

Buitenlandervaring
Om die reden benoemen bedrijven tegenwoordig liever Nederlanders met buitenlandervaring, bleek uit het eerder aangehaalde onderzoek van Grant Thornton. Dat doen ze ook al vanwege het onvermogen om snel beschikbaar te zijn bij urgente kwesties, de taalbarrière en een niet altijd even groot commitment - het onvermijdelijke ver-van-mijn-bed-gevoel.

Chinese markt
Het is dan natuurlijk wel weer de vraag hoe deze bedrijven de Chinese markt denken te kunnen veroveren, zonder een Aziaat als commissaris. Philips sloeg twee vliegen in één klap door vorig jaar de Chinees-Amerikaanse Christine Poon te benoemen, kind van eerste generatie Chinese emigrés, die kan terugkijken op een mooie carrière bij Pharmagigant Johnson & Johnson. Oost & West ineen.

Toezicht op duurzaamheid
Maar voor nieuwe commissarissen vissen Nederlandse ondernemingen dus vooral weer graag in de eigen slootjes. Het niet langer invliegen van commissarissen scheelt niet alleen een hoop geld, maar is ook een stuk duurzamer. Niet onbelangrijk, want de code-Tabaksblat eist dat commissarissen tegenwoordig ook toezicht houden op maatschappelijk verantwoord ondernemen. Irene Asscher-Vonk schijnt het liefst op haar vouwfiets naar commissarissenvergaderingen te gaan en doet dus al aan ‘CO2-neutraal toezicht'. Nu de andere 49 nog.

Onderzoek door Kees van Veen en Floris van der Lee, beiden zijn verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Lees ook:
> Biografie Peter Elverding
> Biografie Jeroen van der Veer
> Biografie Kees van Lede
> Top 50 machtigste commissarissen 2011
> Top 25 machtigste vrouwen 2010