Vrouwen in opmars

Auteur: Gastauteurs | 24-02-2009

Vrouwen in opmars

Prof. Dr. Mijntje Lückerath-Rovers en Auke de Bos: Het aantal vrouwelijke commissarissen stijgt licht, zo blijkt uit de Female Board Index. Het glazen plafond lijkt plaats te maken voor het glazen klif: risicovolle commissarisposities met een hoog  afbreukrisico. Zorgt de nieuwe generatie inderdaad voor een frisse wind? En hoe doorbreken we het stagnerende aantal vrouwelijke bestuurders?

Onder druk wordt alles vloeibaar, zelfs het glazen plafond. Jarenlang hebben vrouwen ertegenaan gebeukt, maar slechts een enkeling wist er doorheen te breken en de top te bereiken. Nu er sprake is van een financiële meltdown, lijkt ook het glazen plafond steeds dichter zijn smelttemperatuur te naderen. De Amerikaanse CEO Pauline Kezer zei het al: The glass ceiling gets more pliable, when you turn up the heat. Nederlandse vrouwen draaien de gaspit momenteel  bewust nog iets hoger. Zo plaatste Woman Capital, een in vrouwen gespecialiseerd executive searchbureau, onlangs in Het Financieele Dagblad een perfect getimede oproep van ruim dertig vrouwen aan Wouter Bos om ‘de noodzakelijke veranderingen van de financiële sector niet in gang te zetten door snelle benoemingen vanuit het old-boys network’, maar ook een beroep te doen op de kennis en het toptalent in de andere helft van de bevolking. Na de eerste oproep kwam een tweede: ‘Topvrouwen zijn nú nodig’, ondertekend door 74 mannen. Een briljante zet om ook de old-boys zelf te laten roepen om vernieuwing. Al dringt de gedachte aan het glazen klif zich op: nu het gaat om risicovolle com-missarisposities met een hoogafbreukrisico mogen vrouwen blijkbaar ineens wel.

De vaat moet ook nog
De mannelijke ondertekenaars stellen in hun oproep dat vrouwen ‘bijdragen aan bestuurlijk evenwicht en een positieve invloed hebben op de cultuur en werkwijze van de ondernemingsleiding’. Ze verwijzen daarbij naar hun eigen ervaringen op dit terrein. Wordt dat ook zo gevoeld door de vrouwen zelf?

Voor het boek Topvrouwen zijn veertien vrouwen (en twee mannen) geïnterviewd, onder wie een aantal uit de financiële sector. Zo komen de drie vrouwelijke commissarissen van Fortis Bank Nederland aan het woord: Inge Brakman, Ada van der Veer-Vergeer en Hélène Vletter-van Dort. Het ‘bankentrio’ ziet niet veel verschil tussen mannelijke en vrouwelijke toezichthouders, bijvoorbeeld als het gaat om risico’s nemen. “Dat vrouwen risicomijdender zouden zijn, vind ik onzin”, aldus Van der Veer-Vergeer, die ooit op haar 29e werd benoemd tot de eerste bankdirecteur van Nederland. “Risico’s inschatten en beheersen hoort tot de kern van het managen en dus ook bij de toezichthoudende taak. Bij Fortis Bank Nederland ben ik lid van het audit committee en bij de Nederlandse Publieke Omroep ben ik voorzitter. Ik heb niet het gevoel dat ik als vrouw anders met risico’s omga dan de mannen in die commissies.” Toch zien de drie wel voordelen in het werken met (meer) vrouwen aan de top: vrouwen fleuren de boel op, zijn ‘lekker concreet’ en efficiënt. Vletter-van Dort: “Ze hebben minder last van hun ego.” Brakman: “Als ik met vrouwen werk, merk ik altijd dezelfde praktische inslag. Een mentaliteit van: jongens, de vaat moet ook nog gedaan worden, dus laten we even snel zaken doen.”

24 jaar jonger dan de oudste commissaris
Herna Verhagen, managing director Group Human Resources bij TNT, werd dit voorjaar benoemd tot commissaris bij SNS Reaal. Ze is niet alleen de enige vrouw in de raad van commissarissen, die in totaal zeven leden telt, maar ook 24 jaar jonger dan het oudste lid. “Ik ben echt met open armen ontvangen. En ik zeg wat ik vind. Ik heb ook niet het idee dat ik minder ervaring heb dan de andere commissarissen. [...] Ik breng vijftien jaar managementervaring mee bij de grootste werkgever van Nederland.” Inmiddels is bekend geworden dat ook SNS Raal een kapitaalinjectie krijgt van de Nederlandse overheid. Als Verhagen al niet bij SNS Reaal zat, had Wouter Bos haar misschien wel als overheidscommissaris benoemd.

Verhagen vormt samen met de Fortis-vrouwen de verpersoonlijking van de frisse wind die de nieuwe generatie vrouwen toezichthouders door de Nederlandse bestuurskamers moeten doen waaien. Dan moeten ze echter wel de kans krijgen om verschil te maken. Nog steeds zitten vrouwen vaak met alleen maar mannen in de raad. Acht beursfondsen hebben twee vrouwelijke commissarissen of meer, 27 bedrijven hebben slechts één vrouwelijke toezichthouder, zo blijkt uit de Female Board Index. Margot Scheltema, financieel directeur van Shell Nederland, wijst in dat verband op het belang van een inclusieve cultuur: “Als er vier mannen aan tafel zitten en slechts één vrouw, dan komt die vrouw misschien helemaal niet aan bod. Je moet dus niet alleen zorgen dat vrouwen kunnen aanschuiven, maar ook de cultuur creëren waarin een ander geluid feaccepteerd en gehoord wordt.”

Spek en bonen
De ervaringen van de geïnterviewde vrouwen verschillen op dat punt. Verhagen heeft nooit iets gemerkt van boardroomdynamiek, Else Bos, lid raad van bestuur PGGM, evenmin. “Die mannen vinden het juist hartstikke leuk. Ik zit nergens voor spek en bonen aan tafel en dat zou ik trouwens ook niet laten gebeuren.” Trude Maas, onder meer president-commissaris van Philips Nederland, heeft er wel mee te maken, maar gaat er luchtig mee om. “Ik zat laatst bij een bespreking waar Sylvia Tóth en ik de enige vrouwen waren. Toen we klaar waren, zeiden we: ‘Zo, nu gaan wij even samen naar de wc. Net als jullie altijd doen.’ Humor is een veelzijdig wapen dat je als vrouw effectief kunt inzetten.”

Blindstaren op commissarissen
Vanuit de grijze mannenbrigade - die inmiddels vooral een ondergronds bestaan leidt - is opgemerkt dat diversiteit alleen mooi is in goede tijden. Slechte tijden zouden vragen om homogene teams die schouder aan schouder kunnen strijden. “Onzin”, vindt Marieke Bax, directeur en oprichter van diversiteitsplatform TopBrainstorm. “Júíst in slechte tijden is diversiteit belangrijk om het hele spectrum van bedreigingen, oplos-singen en groeimogelijkheden te overzien.”

Een groot gevaar daarbij is dat het huidige streven naar ‘the best teams we have’’ - zoals de topmannen het in hun oproep formuleren - zich beperkt tot meer vrouwelijke commissarissen en niet de stagnatie in het aantal vrouwelijke bestuurders doorbreekt. Volgens Joanne Kellermann, het eerste vrouwelijke directielid van De Nederlandsche Bank, moeten we ons meer focussen op de pijplijn en harder werken aan een betere doorstroom van vrouwen uit het tweede en derde echelon naar de top: “Hoeveel andere vrouwen zitten er nou bijvoorbeeld in de top van banken? En dan heb ik het even niet over vrouwen in de raden van commissarissen. Want laten we ons daar niet op blindstaren en denken dat we er daarmee zijn. Pas in de raad van bestuur kunnen vrouwen echt verschil maken en juist daar ontbreken ze nagenoeg. Fortis Nederland mag dan drie vrouwelijke commissarissen tegelijk hebben benoemd, maar ik heb destijds niemand horen speculeren dat Fortis-topman Jean-Paul Votron door een vrouw zou worden opgevolgd.”

Waar blijven de vrouwelijke bestuurders?
Het onlangs verschenen boek Topvrouwen bevat een tussen-tijdse update van de Female Board Index*, een ranglijst van Nederlandse beursfondsen naar het percentage vrouwen in de raden van bestuur en raden van commissarissen. Daaruit komt het volgende beeld naar voren:

Van de 116 beursgenoteerde ondernemingen hebben 38 ondernemingen (33 procent) één of meer vrouwen in de raad van bestuur (RvB) en/of raad van commissarissen (RvC). Dit zijn er zes meer dan eind 2007. Van die 38 ondernemingen hebben slechts zes ondernemingen (5 procent) een vrouw in de RvB. Tweederde van de ondernemingen (78 in totaal, oftewel 67 procent), heeft nog steeds geen enkele vrouw in de top. Het aantal vrouwelijke commissarissen is in een half jaar tijd gestegen van 44 vrouwen (december 2007) naar 51 vrouwen (juni 2008). Door deze toename, maar ook door de afname van het totaal aantal bestuurders en commissarissen (van 885 naar 858), is het relatieve aandeel topvrouwen gestegen van 5,0 procent naar 5,9 procent.

Een meerjarige vergelijking laat een licht stijgende lijn zien: in drie jaar tijd is het aantal ondernemingen met vrouwen in de top toegenomen van 24 ondernemingen in 2005 (21 procent) naar 38 ondernemingen in 2008 (33 procent). Van deze stijging van veertien ondernemingen, benoemden er zes een vrouw in de eerste helft van 2008. De voorzichtige conclusie zou kunnen zijn dat de trend in het benoemen van vrouwelijke commissaris doorbroken. In het geringe aantal vrouwelijke bestuurders zit sinds 2005 geen enkele beweging.

* Peildatum: juni 2008

Mijntje Lückerath en Marike van Zanten. Topvrouwen. Wie zijn ze? Waar zitten ze? En: hoe krijgen we er meer? Academic Service, 2008. ISBN: 9789052616926. 228p. € 24,95.

Lees ook:
> Top 50 machtigste vrouwen 2009
> Stratego voor vrouwen
> Een op drie managers in Europa is vrouw
> Beleggen in topvrouwen
> Dossier diversiteit

Wat vond u van het artikel? Stem / Waardeer:



Score 0 | 0 Waarderingen

White collars working blue

Van knelpunt in uw operationeel proces naar meetbaar en blijvend resultaat? Kijk hoe First Consulting dit samen met uw medewerkers aanpakt. >> Bekijk filmpje

Meer opinie