Open normen handhaven vergt moed

Open normen handhaven vergt moed

Auteur: Fieke van der Lecq | Beeld: Martine Sprangers | 03-10-2019

Bij het zoeken naar een nieuwe voorzitter voor de Autoriteit Financiële Markten (AFM) ligt de toezichthouder voor de zoveelste keer onder vuur. Ging het voorheen over reparatieacties bij woekerpolissen of over compensatie voor derivatencontracten, nu is er de discussie over de controle door accountantskantoren. Ze doen het niet goed of het deugt niet. Hoe komt dat toch? 

Een verklaring zit in de aard van de regulering. De AFM heeft in verhouding veel open normen te handhaven, terwijl toezichthouders De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) vaker naar specifieke regels kunnen verwijzen. Er zijn regels voor solvabiliteit van financiële instellingen, bevoegdhedenstructuren (governance), marktconcentraties en misbruikelijke gedragingen. Op die manier zijn open normen als prudentie (DNB) en mededinging (ACM) geoperationaliseerd en is duidelijk wanneer er sprake is van inbreuk. Dit komt mede door de verschillende Europese kaders waarin deze regulering tot stand komt: soms meer op regels gebaseerd en soms meer vanuit principes. Voor de AFM is het lastiger om invulling te geven aan normen als passend, proportioneel en professioneel kritisch, als het gaat om bijvoorbeeld tarifering, communicatie en dossiervorming. De toezichthouder moet dan zelf de grens trekken om te bepalen wat wel en niet acceptabel gedrag is. 


Dit is vergelijkbaar met de situatie in bedrijven. Elke onderneming kent gedragsregels, bijvoorbeeld ten behoeve van veiligheid. Daarnaast zijn er open normen, vooral in de sfeer van cultuur en gedrag. Probeer maar eens aan te geven of een ‘aanspreekbaarheidscultuur’ wel of niet goed is, zonder te wachten op een keer dat het misgaat. Het toezicht op open normen roept tegenstrijdige reacties op. Aan de ene kant hebben veel financiële ondernemingen een verklaarde hekel aan regels. Ze willen niet ‘door nog meer hoepels hoeven springen’. Aan de andere kant is er de roep om duidelijkheid over wat wel en niet mag. Ondernemingen willen doorgaans geen gedoe met toezichthouders, al is het maar vanwege het reputatierisico. Het is verleidelijk voor toezichthouders om met richtlijnen tegemoet te komen aan zulke verzoeken.

Dat laatste is problematisch, want hoe meer de opties worden beperkt, hoe homogener de financiële sector wordt. Banken en verzekeraars gaan steeds meer op elkaar lijken, omdat zij aan dezelfde specifieke regels moeten voldoen. Zo is er steeds minder te kiezen voor de financiële consument. Ook pensioenfondsen worden homogener, maar in een lager tempo. Heterogeniteit van aanbieders is van groot belang voor innovaties, zodat nieuwe bedrijfsmodellen en diensten worden ontwikkeld en daar ook de opbrengsten van kunnen worden geïncasseerd. Diverse soorten klanten kunnen dan worden bediend. De markt bepaalt wat wel en niet succesvol is. Dankzij resolutieplannen – waarin door de toezichthouder is vastgelegd hoe wordt ingegrepen bij problemen – kunnen verliezers netjes verdwijnen.

Het is dan ook goed dat we drie toezichthouders hebben: voor de solvabiliteit, voor fatsoenlijk marktgedrag en voor mededinging. Samen zorgen ze voor heterogeniteit en stabiliteit en onderling moeten ze daartussen de goede balans vinden. Ondertussen zoekt de AFM een nieuwe topbestuurder en dat is niet eenvoudig. Wie wil de handen branden aan een toezichthouder die het nooit goed kan doen? Het vergt moed om open normen te handhaven.

Fieke van der Lecq is deeltijdhoogleraar pensioenen aan de Vrije Universiteit Amsterdam, eigenaar van Ecovisie en commissaris bij diverse ondernemingen. Gepubliceerd in Management Scope 08 2019.

Fieke van der Lecq

Tekst door: Fieke van der Lecq

  • > Lid raad van toezicht Luchtverkeersleiding Nederland
  • > Lid auditcommissie Bedrijfstakpensioenfonds voor de particuliere beveiliging
  • > Voorzitter Stichting Beheer KPMG Deferred Payments (KDP)
  • > Commissaris (vice-voorzitter) Triodos Bank
  • > Commissaris Arriva Nederland
  • > Voorzitter Editorial Board Netspar
  • > Commissaris Syntrus Achmea Real Estate & Finance
  • > Deeltijdhoogleraar Pensioenmarkten Vrije Universiteit Amsterdam

Management Scope Rankings

Bekijk hier alle rankings die Management Scope jaarlijks samenstelt.

Artikelen van Fieke van der Lecq

scopist_posts/originals/Column-Fieke06v.jpg

Duurzame doorstart

De zomer biedt gelegenheid om terug te kijken en de coronaperiode biedt daarvoor veel aanknopingspunten. Sinds maart zitten velen van ons in videovergaderingen. Die verschillen nogal van fysieke vergaderingen en daarover is inmiddels al veel geschreven. 

lees artikel
scopist_posts/originals/Fieke02k.jpg

Het nieuwe taboe: geen zin in diversiteit

Briesend stond hij voor me, maar hij hield zich in, op die receptie. “Ze wilden gewoon een vrouw hebben. Waarom zeggen ze dat niet meteen?” Daar had hij natuurlijk gelijk in, dus dat was mijn reactie. Ondertussen dacht ik van binnen: nu maak jij het ook eens mee. Zo voelt dat dus, zo’n glazen plafond.

lees artikel
scopist_posts/originals/Column08k.jpg

Waarde(n)vol

Er is veel interesse voor cultuur en gedrag in organisaties. Hoe dit om te zetten in waardecreatie is nog een stevige uitdaging. De code corporate governance van 2016 benadrukt het belang van de tone at the top, ofwel de manier waarop bestuurders en commissarissen zich gedragen. Zij moeten ervoor zorgen dat de bedrijfscultuur consistent is met de waarden van het bedrijf. Die waarden moeten vervolgens bijdragen aan de ‘lange termijn waardecreatie’, zoals in de code staat. 

lees artikel
Management Scope

Geïnteresseerd in Management Scope?

Maak kennis met het magazine via een proefabonnement: 3 edities voor €18,- of 6 edities voor €36,-

Vraag een proefabonnement aan

Meer opinie

scopist_posts/originals/Wetenschappelijk03v.jpg

Een duurzame bouwsector: toon lef en kijk af bij anderen

De bouw is niet trots op zijn stevige ecologische voetafdruk, dus waarom gaan veranderingen zo langzaam? Gijs Naarding, directeur participaties van bouwbedrijf Dura Vermeer, volgde een Modulair Executive MBA aan Nyenrode Business Universiteit en deed onderzoek naar duurzame lessen die bouwbedrijven kunnen trekken uit ervaringen van grote bedrijven in andere sectoren.

lees artikel
scopist_posts/originals/Next50-03v.png

Next50 Commissarissen 2021: topcommissarissen in spe

In de Next50 2021 zijn dit jaar de vrouwen voor het eerst in de meerderheid, maar de nummer 1 is een man: Michiel Jaski. De verversing van de lijst valt tegen – houdt de coronacrisis nieuwe benoemingen tegen?

lees artikel
scopist_posts/originals/Human-Capital03v.jpg

Werk is niet meer wat het was

Rampjaar 2020 bracht ook goede dingen. De crisis zorgde voor hernieuwde aandacht voor welzijn van medewerkers en organisaties braken met vastgeroeste regels en procedures, wat tot betere bedrijfsresultaten heeft geleid. Nu breekt de tijd voor herontwerp van werk aan – en dat draait níet om automatiseren en efficiëntie, schrijven Marjolein Wevers en Egon Hoppe van Deloitte.

lees artikel
facebook