Waarde(n)vol

Waarde(n)vol

Auteur: Fieke van der Lecq | Beeld: Martine Sprangers | 03-10-2018

Er is veel interesse voor cultuur en gedrag in organisaties. Hoe dit om te zetten in waardecreatie is nog een stevige uitdaging. De code corporate governance van 2016 benadrukt het belang van de tone at the top, ofwel de manier waarop bestuurders en commissarissen zich gedragen. Zij moeten ervoor zorgen dat de bedrijfscultuur consistent is met de waarden van het bedrijf. Die waarden moeten vervolgens bijdragen aan de ‘lange termijn waardecreatie’, zoals in de code staat. 



Van waarden naar waarde dus – en wel via cultuur en het bijbehorende gedrag. In de code wordt cultuur omschreven als ‘een referentiekader op basis waarvan het eigen handelen en dat van anderen wordt beoordeeld’. Elk bedrijf heeft zo’n eigen referentiekader. Deze definitie past keurig binnen de decennialang wetenschappelijk beproefde definitie van Geert Hofstede: ‘culture is the programming of the mind that distinguishes the members of one group or category of people from another’. Op basis van de cultuur van een groep wordt bepaald gedrag gestimuleerd of ontmoedigd. Dit wordt vastgelegd in de gedragscode. In het bestuursverslag moet verantwoording worden afgelegd over de werking en naleving van de gedragscode. Hoe doe je dat in de praktijk? Natuurlijk kan worden geturfd hoeveel overtredingen bekend zijn, maar dat zegt weinig over de naleving, laat staan over hoe dit doorwerkt naar de langetermijnwaardecreatie.


Waardecreatie op lange termijn kan overigens niet dienen als legitimatie voor waarden. De maffia heeft duidelijke waarden en gedragsregels en dat leverde voor henzelf veel waarde op, ook op eeuwenlange termijn. Het winnen van fossiele energie en het produceren van sigaretten levert ook veel waarde op, maar daarover verschuiven de maatschappelijke waarden.
Hoe kun je over die waarde(n) verantwoording afleggen? Hier liggen marktkansen voor accountants: de hoeders van het maatschappelijk verkeer. Accountants kunnen waarnemen of de cultuur en het gedrag bijdragen aan de waardecreatie op lange termijn. Zij kunnen de notulen van vergaderingen napluizen en vervolgens rapporteren hoe het ermee staat, al dan niet met behulp van dashboards met multidimensionale spinnenwebben. Zo’n rapportage is wel vager dan een verklaring over de cijfers en sommige accountants deinzen er dan ook voor terug. Zij komen met het type teksten dat we ook over fraude kennen: ‘ons is niet bekend dat …’en dan weet je het wel – of eigenlijk: niet.

Ondertussen zijn er externe toezichthouders die onderzoek doen naar gedrag en cultuur. Ze houden dan diepgaande interviews, maar ook zij kunnen moeilijk meten. Om hun uitspraken toch te onderbouwen, kunnen zij die voorzien van geanonimiseerde citaten uit die interviews. Zoiets kan een toezichthouder maar eenmalig doen, want bedrijven zullen een volgende keer zorgen voor getrainde medewerkers die wenselijke antwoorden geven. Misschien moeten accountants en externe toezichthouders eens met elkaar gaan praten over hun methoden en technieken. Ze spreken elkaar toch al over de controles op de financiële huishouding van bedrijven. De onderbouwde gedrags- en cultuurbeoordeling kan dan ook aan de orde komen.
Uiteindelijk resteert de hamvraag: wie mag bepalen welke waarden het bedrijf kiest? De code corporate governance zwijgt hierover, externe toezichthouders mogen geen voorkeur uitspreken maar sturen soms indirect en de markt heeft zijn eigen moraal.

Fieke van der Lecq is deeltijdhoogleraar Pensioenen aan de Vrije Universiteit Amsterdam, eigenaar van Ecovisie en commissaris bij diverse ondernemingen. 
Management Scope selecteerde diverse wetenschappers die in deze wisselcolumn voor het bedrijfsleven belangrijke actualiteiten becommentariëren.

Fieke van der Lecq

Tekst door: Fieke van der Lecq

  • > Opleidingsdirecteur Risk Management for Financial Institutions, Vrije Universiteit Amsterdam
  • > Voorzitter Stichting Beheer Deferred Payments KPMG (KDP)
  • > Commissaris Triodos Bank
  • > Commissaris Arriva Nederland
  • > Academic member Occupational Pensions Stakeholder Group (OPSG), European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA)
  • > Voorzitter Editorial Board Netspar
  • > Commissaris Syntrus Achmea Real Estate & Finance
  • > Voorzitter Stichting Certificering Opleidingen Ondernemingsraden (SCOOR)
  • > Deeltijdhoogleraar Pensioenmarkten Vrije Universiteit Amsterdam
  • > Voorzitter raad van toezicht Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zoetwarenindustrie
  • > Kroonlid SER

Management Scope Rankings

Bekijk hier alle rankings die Management Scope jaarlijks samenstelt.

Artikelen van Fieke van der Lecq

scopist_posts/originals/Fieke02k.jpg

Het nieuwe taboe: geen zin in diversiteit

Briesend stond hij voor me, maar hij hield zich in, op die receptie. “Ze wilden gewoon een vrouw hebben. Waarom zeggen ze dat niet meteen?” Daar had hij natuurlijk gelijk in, dus dat was mijn reactie. Ondertussen dacht ik van binnen: nu maak jij het ook eens mee. Zo voelt dat dus, zo’n glazen plafond.

lees artikel
scopist_posts/originals/Lecq, Fieke van der - 2016.jpg

Dineren op de rots

Afgelopen december was het weer zo ver: ongeveer de helft van de top-100 commissarissen kwam bijeen ter gelegenheid van de nieuwe toplijst die in het vorige nummer van dit magazine werd gepubliceerd. In een even gerenommeerd als gastvrij advocatenkantoor in Amsterdam Oud-Zuid werd genetwerkt en gedineerd. De sprekers zorgden voor het geestelijke voedsel. Na het voorlezen van de Chatham House Rule werd plechtig afgesproken deze te hanteren en uw columnist zal daarop geen uitzondering maken. De inhoud is er niet minder relevant om.

lees artikel
scopist_posts/originals/Lecq, Fieke van der - 2016.jpg

Column Fieke van der Lecq: Tussen eindeloos en tijdelijk

Veel mensen maken zich zorgen over de doorgeschoten flexibilisering van de arbeidsmarkt. Vooral jongeren krijgen vaker tijdelijke contracten, die niet worden omgezet in vaste aanstellingen.

lees artikel
Management Scope

Geïntereseerd in Management Scope?

Maak kennis met het magazine via een proefabonnement: 3 edities voor €18,- of 6 edities voor €36,-

Vraag een proefabonnement aan

Meer opinie

scopist_posts/originals/top-100-2019v2.jpg

De opmars van de vrouwelijke c-suite commissaris

Vrouwelijke commissarissen zijn steeds vaker ook bestuurder: ze zijn ceo, cfo, cro of chro én toezichthouder, zo komt naar voren uit de Top-100 Corporate Vrouwen 2019.

lees artikel
scopist_posts/originals/Energietransitie06v.jpg

Voorwaarden voor een geslaagde energietransitie

Het Klimaatakkoord is bijna afgerond en duidelijk is dat het veel kansen te bieden heeft voor investeringen in nieuwe energie. Het akkoord legt terecht de nadruk op het besparen van megatonnen CO2-uitstoot. Er wordt echter vergeten dat het terugdringen van CO2-uitstoot de manier van produceren en consumeren van energie enorm zal veranderen, aldus Stijn van den Heuvel van Vattenfall.

lees artikel
scopist_posts/originals/top-100-2019v2.jpg

Analyse Top-100 Corporate Vrouwen 2019

Annet Aris is de nieuwe invloedrijkste corporate vrouw van Nederland. De top-10 van de lijst met 100 vrouwen wordt opgeschud door een nieuwe naam die vanuit het niets dit gezelschap weet binnen te dringen. Verder: de ceo-commissaris, bestuurders die een stap terug of opzij doen, en de afwezige millennials.

lees artikel
facebook