Het karakter van de cfo is belangrijker dan ooit
Auteur: Ellis Bloembergen | Beeld: Bram Belloni | 17-11-2026
Terwijl de cfo 30 jaar geleden vooral verantwoording aflegde over het financiële verleden, vervult hij of zij tegenwoordig een strategische rol. Vaak bepaalt de cfo samen met de ceo de koers van het bedrijf. Toch lijken huidige cfo’s verrassend veel op hun voorgangers: de gemiddelde financieel bestuurder is opgeleid in economie of accountancy en begon bij een Big Four-kantoor. Die opmerkelijke spanning stond centraal tijdens het eerste CFO Leadership Diner van Management Scope in samenwerking met Deloitte, founding partner van de CFO Leadership Index. Op landgoed Parc Broekhuizen in Leersum wisselden zo’n 30 cfo’s, next gen-cfo’s en commissarissen gedachten uit over wat iemand tot een goede cfo maakt. Tijdens het diner werd de eerste CFO Leadership Index toegelicht, een grootschalig onderzoek van Management Scope naar de cfo’s van de 100 grootste organisaties van Nederland. Ter gelegenheid van het aanstaande 30-jarig bestaan van Management Scope vergeleek de redactie de profielen van cfo’s in 1997, 2021 en 2026 en baseerde zich mede op data van kennispartner Deloitte.
Wat opvalt is dat de meeste cfo’s nog altijd man zijn: slechts 23 procent van de onderzochte cfo’s is vrouw (één procentje meer dan bij ceo’s). 41 procent groeide door binnen het eigen bedrijf. Bovendien is de rol internationaler geworden: een op de vier cfo’s heeft een buitenlandse nationaliteit, bij de AEX-fondsen is dat ongeveer de helft. Alle uitkomsten zijn te lezen in onze analyse die vorige maand gepubliceerd werd.
De cfo als marketeer: maak de strategie leuk
Over de veranderende cfo-rol kan René Hooft Graafland, thans commissaris bij diverse bedrijven, meepraten. In 2002 werd hij cfo van Heineken en zou dat 13 jaar blijven. Toen hij met die functie begon, overheerste bij Heineken de gedachte dat financiële mensen niet in de raad van bestuur thuishoren. Die eerste jaren was hij daarom operationeel verantwoordelijk, met financiën als aandachtsgebied. ‘Dat was lastig, want ik had twee petten op. Collega’s die ik aansprak op de cijfers, vroegen: hoe zit het met je eigen business?’ Later werd Hooft Graafland fulltime cfo, zonder operationele taken. ‘Samen met de ceo vormde ik de sturende kracht in de onderneming. Ik woog belangen af, had meer contact met de buitenwereld en hielp het bedrijf versnellen.’ Hoe hij Heineken als cfo vooruithielp, illustreert Hooft Graafland met de overname van een brouwerijgroep in 2008. ‘Dat was een flinke investering. Kort daarop brak de financiële crisis uit. Dat leidde tot nervositeit; we hadden ons diep in de schulden gestoken.’ Om grip op de financiën te krijgen, introduceerde Hooft Graafland het Hunt- 4Cash-programma: de hele organisatie werd uitgedaagd zoveel mogelijk cash uit de business te halen. Medewerkers dachten mee over te verkopen assets, het terugbrengen van investeringen en het verbeteren van werkkapitaal. De variabele beloning werd aan de cashflow gekoppeld. Dankzij de Hunt4Cash werd de schuldenpiek omgebogen. De les volgens Hooft Graafland: ‘Denk als een marketeer: zorg dat je de business meekrijgt. Zo hielden we met meetbuizen gevuld met kroonkurken bij hoeveel cash er was binnengehaald. Maak een strategie leuk en positief.’
Geef opdrachten buiten het financiële vak
Dat de cfo-rol is verbreed, merkt ook Joris Roelants van executive- searchbureau Egon Zehnder. ‘Risicobeheer, IT, data, de Europese duurzaamheidsrapportages rondom CSRD: dit alles ligt op het bordje van de cfo. We zoeken daarom breder. Een financiële achtergrond alleen is niet genoeg.’ Roelants maakt zich zorgen of toekomstige cfo’s genoeg ruimte krijgen om door te groeien. Zijn advies: ‘Geef talenten opdrachten buiten hun financiële vakgebied. Laat een financial een operationeel project leiden of geef hem of haar een tijdelijke rol in een businessunit. Zo ontdek je of iemand meer kan dan zijn cv doet vermoeden.’
Een zoektocht naar een geschikte cfo begint volgens Roelants nog steeds bij een goed cv. Daarnaast kijkt Egon Zehnder naar kandidaten met een gezonde portie nieuwsgierigheid (sta je open voor feedback?), inzicht (kun je snel de kern uit een berg data halen?), betrokkenheid (kun je samen met een groep optrekken?) en vastberadenheid (kun je dingen in gang zetten?).
Het karakter van een cfo doet er enorm toe, vindt ook Hooft Graafland. En soms is dat zelfs doorslaggevend. In 2023 koos Ahold Delhaize, waar hij voorzitter van de audit committee was, voor Jolanda Poots-Bijl (ex-Van Oord en VolkerWessels), hoewel ze op papier drie van de vier profielcriteria miste. ‘Ze had geen ervaring bij een beursgenoteerd bedrijf, geen achtergrond in consumer goods of retail en ze had geen kennis van de Amerikaanse markt.’ Waarom ze toch als cfo werd benoemd en volgens Hooft Graafland zo succesvol is? ‘Haar persoonlijkheid, haar openheid naar de business en de complementariteit en klik met ceo Frans Muller.’
Roelants begrijpt dat raden van commissarissen behoudend zijn bij cfo-benoemingen. ‘Gaat het goed, dan is dat de verdienste van het management; gaat het mis, dan staan de commissarissen aan de lat. Maar toch, waarom zou je niet vaker kiezen voor een wild card?’
Tandem met de ceo
Voor aankomende cfo’s is de stap naar de bestuurdersfunctie groot. Ze moeten collectief leiding geven, toetreden tot de board met een eigen dynamiek, een tandem vormen met de ceo en hun eigen financeteam aansturen. ‘Leiderschap en teamgevoel zijn daarom essentieel voor de cfo-rol’, zeggen Mohamed Bouker en Egon Hoppe, beiden partner bij Deloitte. Samen begeleidden ze ruim 100 cfo-transities.
Bouker en Hoppe beschreven hun inzichten in het boek De allerbeste nummer 2, dat tijdens het diner werd gepresenteerd. De titel verwijst naar de ambitie van de cfo. ‘Als beste nummer twee kun je ongelooflijk veel impact maken. Je houdt de ceo, de nummer één, in positie en zorgt ervoor dat hij of zij succesvol is’, aldus Hoppe.
Maar hoe blijf je loyaal aan de ceo en bied je tegenwicht als een plan te risicovol is? ‘Alles staat of valt met een goede relatie tussen ceo en cfo’, stelt Bouker. ‘Als die klopt, is dat fenomenaal. Maar is er geen match, dan krijg je gedoe.’ Zo’n relatie ontstaat niet vanzelf, en niet elke organisatie investeert er voldoende tijd in. Bouker: ‘Diepgang bereik je niet door samen uit eten te gaan, maar door samen op te trekken, bijvoorbeeld in een project.’ Hoppe vult aan: ‘Bepaal het kader van je samenwerking in rustige tijden, niet als je onder vuur ligt. Dat is geen goed moment om uit te vinden hoe je met elkaar omgaat.’
Dat de relatie de hele organisatie raakt, merkte een aanwezige cfo op. ‘Eén centimeter verschil aan de top is een meter in het middenmanagement en tien meter op de werkvloer. Ceo en cfo moeten daarom met één mond spreken.’
Openheid over ceo-ambitie
Daarnaast vormt de moderne, strategisch denkende cfo regelmatig de motor van verandering. Hij of zij behoedt de onderneming voor onverantwoorde risico’s, maar staat niet continu op de rem. Een belangrijke voorwaarde is dat het financeteam op orde is, stelt Bouker: ‘Wie dicht op de business zit en zijn teams vertrouwen geeft, is vroeg geïnformeerd en kan samen met de ceo het gaspedaal intrappen.’
Wat als een cfo wil doorgroeien naar de ceo-rol? Aan tafel overheerste de overtuiging dat openheid over ambitie altijd goed is: houd je dit voor je, dan maakt dat de relatie ingewikkelder. ‘De timing moet wel kloppen. Leg je ambitie niet op tafel bij een ceo die net is aangetreden.’
Voor elke cfo is het goed zich af te vragen: ambieer ik meer? Het antwoord is lang niet altijd ja. Veel cfo’s halen voldoening uit de rol van de allerbeste nummer twee en weten dat het beter bij hen past. Bouker wijst erop dat veel kandidaat- ceo’s de rol van eindverantwoordelijke onderschatten. ‘Achter de ceo aan lopen is echt anders dan vooroplopen. Als het spannend wordt, ben jij degene die moet beslissen en die, als het misgaat, de klappen opvangt.’
Next gen-cfo
De conclusie van de avond: een goede cfo bepaalt samen met de ceo de koers van een bedrijf. Onontbeerlijk zijn cijferkennis en risicobeoordeling. Maar of die koers wordt gehouden, hangt mede af van zijn of haar karakter. Is de cfo nieuwsgierig genoeg om bij te sturen, kan hij of zij de organisatie meenemen in de strategie en vastberaden de koers houden? En vooral: is hij of zij een kritische maat voor de ceo? De persoonlijkheid van de next gen-cfo is daarmee belangrijker dan ooit.
Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl
Dit essay is gepubliceerd in Management Scope 10 2026.