'Versnellen is lastig voor startups in Nederland'

'Versnellen is lastig voor startups in Nederland'
Nederland en Europa beoefenen wetenschap van wereldklasse in quantum en biotech. Maar wie wil doorgroeien, komt vroeg of laat uit bij Amerikaans geld. Quantumondernemer Anne-Marije Zwerver en biotechinvesteerder Felice Verduyn-van Weegen over waarom dit bezwaarlijk is én over het momentum dat lijkt te ontstaan om er wat aan te doen. ‘Fondsen worden groter, er komen meer ervaren ondernemers. Het kan beter, maar de kansen zijn groter dan ooit.’

Aan wetenschappelijk talent ontbreekt het Europa niet. Europese onderzoekers worden vaak geciteerd en Delft geldt als een van de grootste quantumhubs ter wereld. Toch groeien er weinig internationale marktleiders uit die kennis. Jonge bedrijven lopen al vroeg vast in procedures op de universiteit. Willen ze daarna doorgroeien, dan blijkt Europees kapitaal schaars. Wat is er nodig om innovatieve bedrijven uit te laten uitgroeien tot Europese kampioenen? Juul Vaandrager, plaatsvervangend directeur van de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP), legde die vraag voor aan twee mensen die deze uitdaging van verschillende kanten kennen. Anne-Marije Zwerver is ceo en medeoprichter van Groove Quantum, een spin-off van QuTech die quantumchips van germanium bouwt. Felice Verduyn-van Weegen is partner bij investeerder EQT Life Sciences en investeert in biotechbedrijven. EQT is ook beheerder van het Scaleup Europe Fund dat 5 miljard euro wil investeren in Europese technologiebedrijven vanaf de Series B-ronde. 

Nederland is sterk in wetenschap. Waarom lukt het ons minder goed om internationale marktleiders te bouwen?
Verduyn-van Weegen:
‘Aan goede wetenschappers ontbreekt het niet; Europese onderzoekers worden enorm vaak geciteerd. Maar de sprong naar een onderneming is lastig. Dat komt deels door de mentaliteit. Samenwerking met de industrie wordt kritisch bekeken, je moet niet te snel patenteren en in je loopbaan draait alles om publicaties. Daarnaast is veel financiering naar latere fasen verschoven. Wie binnen een fondslooptijd van tien jaar rendement moet maken, stapt liever later in. En in de allerlaatste fase moeten veel biotech-bedrijven naar buiten. Een fase 3-studie vergt enorm veel patiënten; sommige bedrijven moeten miljarden ophalen. Daar was in Europa geen instrument voor. Dus kijken ze naar Amerikaanse investeerders, en dan raken we ze vaak kwijt. Ook de ondernemers die na een verkoop opnieuw investeren, doen dat dan vaak elders. Zo komt hier geen vliegwiel op gang, al biedt Europa natuurlijk ook veel kansen.’

Wat is de grootste uitdaging om van een technologische doorbraak een bedrijf te maken?
Zwerver:
‘Ik ben het eens met Felice. Een voorbeeld: QuTech, het Delftse quantuminstituut waar veel bedrijven uit voortkomen, is opgericht in 2014, maar de focus lag aanvankelijk puur op baanbrekend wetenschappelijk onderzoek. Pas rond 2018 kwam er een actieve patentstrategie. Pas toen er twee of drie quantumbedrijven waren, volgden er veel meer. Zonder rolmodellen blijft zo’n ecosysteem achter. Wat wél goed werkte: QuTech kon via een NWO-subsidie zelf gerichte grants tot €500.000 toekennen aan startup-initiatieven. Een doelgerichte en flexibele manier om nieuwe bedrijven te kickstarten. De tweede uitdaging is bureaucratie. Wat wij in de eerste jaren als startup tegenkwamen (en nog steeds tegenkomen), is bizar. Zo werd onze EIC-subsidie toegekend aan de universiteit waaruit we zijn gespind. Daardoor kwamen alle apparatuur en al het intellectual property (IP) juridisch bij de universiteit terecht. Vervolgens moesten wij ons eigen IP en onze eigen apparatuur overkopen. Daarnaast verliepen de valorisatie-onderhandelingen traag. En zolang die overeenkomst er niet lag, konden we geen investeerders binnenhalen.’

Wat gaat er in de Verenigde Staten anders?
Verduyn-van Weegen:
‘Daar kom je in een gespreid bedje terecht. Er is financiering, een netwerk van ondernemers en experts en adviseurs en startkapitaal. Iedere professor is daar een ondernemer, en het ambitieniveau van elke startup ligt ongelofelijk hoog.’
Zwerver: En er zijn standaardcontracten: de universiteit neemt 10 of 12 procent van de aandelen, in plaats van de 25 procent die hier gebruikelijk is. Nederlandse universiteiten werken nu ook aan de invoering van dergelijke standaardcontracten. Een stap in de goede richting, als die contracten tenminste wat meer in het voordeel van ondernemers uitpakken.’

Het Rapport Wennink becijferde eind 2025 dat Nederland tot 2035 151 tot 187 miljard euro extra moet investeren om de economie te laten groeien. Dat kapitaal zou vooral moeten worden geïnvesteerd in enkele strategische sectoren, zoals onder andere de quantumtechnologie, biotech en de halfgeleiderindustrie. Is dat terecht?
Verduyn-van Weegen:
‘Ik vind het goed dat er nu momentum is, en dat moeten we vasthouden. De keuze voor de sectoren die Wennink noemt is logisch: daarin is Europa al sterk. Het heeft geen zin om nu winnaar te willen worden in sectoren waar we nog geen sterke basis hebben. Dat schip is gevaren. Voor biotech is financiering in de late fase cruciaal. In die fase “veramerikaniseren” bedrijven vaak, omdat er in Europa te weinig kapitaal is. Je concurreert dan met Amerikaanse mutual funds, die graag zien dat je een Amerikaans team aanneemt, een kantoor in de VS opent en op Amerikaanse tijden bereikbaar bent. EQT Life Sciences heeft veel expertise in bedrijven naar de Amerikaanse beurs brengen, of verkopen aan Amerikaanse partijen. Maar soms zouden wij een bedrijf liever nog een stap verder brengen, zodat het als Europees bedrijf zelf zijn keuzes kan maken. Maar in Europa is vijf keer minder kapitaal beschikbaar, zeker voor late fase-investeringen. Er is ook nog geen Europese beurs met genoeg diepte en liquiditeit voor innovatieve bedrijven. Dat was ook de reden voor de oprichting van het Scaleup Europe Fund, om een serieus Europees alternatief te bieden.’

Anne-Marije, jullie haalden onlangs geld op. Zijn Europese investeerders bereid voldoende risico te nemen?
Zwerver:
‘Het is gelukt met een ronde die volledig Europees is en met een prachtig syndicaat! Maar tijdens het ophalen van de ronde merkte ik wel de starheid van het Europese ecosysteem. Quantumcomputers zijn een dure hobby: voordat we al onze apparatuur hebben aangeschaft, zijn we 4 tot 5 miljoen euro verder, en dan hebben we nog niets gedaan. Een grotere seedronde was dus logisch. Seedinvesteerders vonden tien miljoen echter veel te veel geld. En de fondsen die zo’n bedrag wél konden inleggen, vonden het te spannend om in zo’n vroege fase in te stappen. We vielen in een soort gat. Amerikaanse partijen hadden daarentegen helemaal geen koudwatervrees. Bedrijven die verder zijn dan wij, zeggen ook: zorg dat je in je volgende ronde Amerikaanse investeerders hebt, anders loop je vast. Ik zou het fantastisch vinden om in Europa te blijven, maar er is hier maar een handvol geïnteresseerde grote fondsen. De keuze is beperkt.

Kunnen Europese pensioenfondsen dat gat helpen dichten?
Verduyn-van Weegen:
‘Daar ligt zeker een kans. In Amerika gaat al lang een groot deel van het pensioengeld naar venture capital. Voor Europese fondsen is het daarom soms zelfs makkelijker om daar geld op te halen dan in Europa. Hier gebeurt het mondjesmaat, uit een groot verantwoordelijkheidsgevoel: het gaat om ons aller pensioen. Toch presteert Europees venture capital goed, volgens recente cijfers zelfs beter dan het Amerikaanse. Ja, het is riskanter, dus je moet er goed over nadenken waar je je pensioengelden in investeert. Maar de vraag is niet óf je het moet doen maar hóe.’

En het exitklimaat?
Verduyn-van Weegen:
‘Een beursgang in Europa blijft lastig, omdat de markt niet diep genoeg is voor innovatieve bedrijven. Wie naar de Amerikaanse beurs wil, moet een Amerikaanse partij aan boord halen, en dan wordt het bedrijf steeds Amerikaanser. Overnames door farmabedrijven zijn een goede route: twee derde van de nieuwe geneesmiddelen in de pijplijn in de farmasector komt uit biotech. Maar veel kopers zijn Amerikaans. Als we te afhankelijk worden van Amerika, kan dat zich tegen ons keren.’
Zwerver: ‘In quantum waren de eerste exits vooral overnames, maar er komen nu ook beursgangen. Het Finse bedrijf IQM is in juli heel bewust zowel naar Nasdaq als naar de beurs in Helsinki gegaan, om in Europa te blijven. Hoewel een exit voor ons nu uiteraard nog ver weg is, delen we die langetermijnvisie: zelfstandig naar de beurs, als anker in Europa. Een overname blijft altijd een optie, maar realistisch gezien kom je op dit moment dan al snel uit bij Amerikaanse kopers.’
Verduyn-van Weegen: ‘Laat ik ook iets positiefs zeggen. Er komen steeds meer Europese kampioenen. Het Utrechtse Merus is vorig jaar voor 8 miljard dollar verkocht aan Genmab. Denk ook aan Argenx of New Amsterdam. Fondsen worden groter, er komen meer ervaren ondernemers en er is momentum. Het kan beter, maar de kansen zijn groter dan ooit.’

Het kabinet bouwt aan een Nationale Investeringsinstelling (NII). Welk probleem moet die NII vooral oplossen?
Zwerver:
‘We zijn goed in het opzetten van startups en ze tot een bepaald punt brengen. Daarna is versnellen lastig, en dan haal je al snel Amerikaanse of Aziatische investeerders binnen. Dit gat zou de NII moeten vullen: bedrijven die een Series A hebben opgehaald, helpen om ook een Series B en C op te halen. Quantum is een duidelijk voorbeeld. In 2021 ging er 615 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds naar Quantum. Daarmee hebben we hubs opgebouwd in Delft, Amsterdam, Leiden, Eindhoven en Twente, veel IP gegenereerd en startups opgezet. De hele wereld keek naar ons. Sindsdien hebben de landen om ons heen miljarden in quantum gestoken. En Nederland zegt nu: vanaf hier neemt de markt het over. Maar als onze buitenlandse concurrenten zwaar worden gesteund door hun overheid en wij niet, raken we toch op achterstand.’

Wie A zegt, moet ook B zeggen?
Zwerver:
‘Ja. En de overheid zou daarnaast ook vaker de eerste klant moeten zijn. Geef ons een duidelijke opdracht, bijvoorbeeld: zet een quantumcomputer met 500 qubits neer. Dat heeft nog nooit iemand gedaan. Haal je er uiteindelijk 200, dan heb je het doel formeel niet gehaald, maar heb je technologisch wel een prestatie van wereldformaat geleverd. Wat niet werkt, is spray and pray. Een voorbeeld: 25 miljoen euro overheidsgeld voor een quantumproject met 28 consortiumpartners. Iedereen krijgt drie tot zeven ton, en daar kan vervolgens niemand het verschil mee maken. Focus op een handvol partijen die er serieus iets mee opbouwen en op hun beurt de (quantum)markt weer stimuleren. Anders krijg je alleen beginnende startups en blijft Nederland het opleidingsinstituut voor de rest van de wereld.’
Verduyn-van Weegen: ‘Sectoren als de onze vereisen zeer specialistische kennis. Zet je groot in op bepaalde projecten, doe dat dan met de juiste expertise en betrek de fondsen die die kennis al jaren hebben opgebouwd erbij. In de biotech kan ook het aantal startende bedrijven nog omhoog om de hele keten te versterken. We hebben het hier ook over zeer internationale sectoren. Kijk dus ook hoe we sterker worden door samen te werken, binnen en buiten Europa.’

Hoe moeten de NII en het Scaleup Europe Fund zich tot elkaar verhouden?
Verduyn-van Weegen:
‘We delen dezelfde missie en zijn het eens over de focusgebieden. Laten we zorgen dat we elkaar versterken en geen dubbel werk doen, en samen optrekken met de bestaande institutionele beleggers.’

Expertise zit soms in landen waarvan we niet te afhankelijk willen zijn. Hoe zien jullie de spanning tussen samenwerking en strategische autonomie?
Verduyn-van Weegen:
‘Ik zou me richten op de vraag hoe we Europa sterker maken. Spelen we op het wereldtoneel mee als gelijkwaardige partner, dan houden we ook toegang tot de innovaties die elders ontstaan. Doen we niet meer mee, dan staan we nergens.’
Zwerver: ‘In ons vakgebied werken we veel internationaal samen, in de wetenschap en zelfs als bedrijven. Dat brengt iedereen sneller vooruit. Maar Europa leunt de laatste tijd misschien te gemakkelijk op de gedachte: als het in Azië of Amerika wordt ontwikkeld, dan kopen we het daar wel. Op geopolitiek en economisch vlak is dat een kwetsbare strategie. Europa moet soeverein proberen te blijven in sleuteltechnologieën, terwijl we elkaar internationaal versterken door samen te werken.’

Wat moet er over tien jaar veranderd zijn om te kunnen zeggen dat Nederland zijn innovatiekracht echt heeft benut?
Zwerver:
‘In de eerste plaats minder bureaucratie: een warm bad voor startups, snellere besluiten en minder papierwerk, zonder dat belangrijke regels verdwijnen. En ten tweede: naast een mooie aanloop voor startups ook een goede route naar groei voor scale-ups in een latere fase.’
Verduyn-van Weegen: ‘Meer geld zou mooi zijn, maar we hebben ook de bijpassende ambitie nodig. Je speelt pas op het hoogste niveau mee als je die ambitie ook hebt. En het momentum van nu mag niet verdwijnen. Houden we dat vast, dan heb ik er vertrouwen in dat Europa over tien jaar groeit door winstgevende innovaties.’

Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl

Dit interview is gepubliceerd in Management Scope 10 2026.

Dit artikel is voor het laatst aangepast op 17-11-2026

facebook

ManagementScope.nl gebruikt cookies

Voorkeuren

Basis

Basis cookies:
Scope Business Media anonimiseert de data van personen die op de site terechtkomen. Hierdoor heeft managementscope.nl nauwelijks persoonlijke data van onze websitebezoekers in beheer en mogen wij selecte datapunten verzamelen die geenszins aan u als persoon te koppelen vallen. Onder noodzakelijke cookies vallen alle datapunten die Scope Business Media gerechtigd is om te plaatsen zonder expliciete toestemming van de bezoeker. Dit betreft enkel volledig geanonimiseerde data die noodzakelijk is voor het functioneren van de site.

Compleet (aanbevolen)

Overige cookies, bij het kiezen voor ‘compleet’:
Onder de noemer ‘Overige cookies’ vallen cookies waarvoor wij expliciet toestemming van u nodig hebben. Hieronder vallen bijvoorbeeld onze marketing cookies die wij tevens volledig anonimiseren. Deze cookies zijn echter wel essentieel voor Scope Business Media, om ervoor te zorgen dat managementscope.nl kan blijven voortbestaan als site.

Cookie- en privacyverklaring