De governance-driehoek in dialoog
17-11-2026 | Auteur: Jan Bletz | Beeld: Rogier Veldman
In de praktijk wordt de ondernemingsraad in veel organisaties pas geraadpleegd op het moment dat een besluit al zo goed als vaststaat. Medezeggenschap wordt zo een formele stap aan het eind van een proces. Terwijl de or of de medezeggenschapsraad ook eerder kan worden betrokken. Moet worden betrokken, als het aan de initiatiefnemers van het pilotprogramma Driehoek in Dialoog ligt, de Alliantie Medezeggenschap en Governance (AMG), Stichting NR Governance en de Goldschmeding Foundation. Elf organisaties uit uiteenlopende sectoren testen sinds vorig jaar een speciaal ontwikkelde toolbox om een betere dialoog tussen bestuur, toezicht en ondernemingsraad te bevorderen. Op 9 december sluit een congres bij de SER de pilotperiode af. Eind 2026 wordt de toolbox online openbaar gemaakt, zodat een bredere groep kennis kan maken met het programma.
Dorine Wekking, voorzitter van de Alliantie Medezeggenschap en Governance en projectleider van het pilotprogramma Driehoek in Dialoog, gaat over de ervaringen van het afgelopen jaar in gesprek met drie deelnemers. Maarten van Beek is chief purpose & strategy officer van ING Nederland en voormalig chro van ING Retail Bank, voorzitter van de raad van toezicht bij Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF en toezichthouder bij de NPO. Aukje Kuypers is sinds 2013 algemeen directeur van Koninklijke Kuijpers, een 105-jarige technologisch verduurzamer met ruim 1.500 medewerkers, en werd in 2018 verkozen tot Zakenvrouw van het Jaar. Adwin Krijger is voorzitter van de ondernemingsraad van ISS Facility Services en key account manager foodservices van hetzelfde bedrijf.
Aan elk van jullie de vraag: waarom heb je je vinger opgestoken voor Driehoek in Dialoog? Wat was voor jouw organisatie de specifieke aanleiding om mee te doen aan deze pilot?
Kuypers: ‘Olaf Smits van Waesberghe van NR Governance belde mij op dat er behoefte was aan een heel praktisch bedrijf dat wilde meedoen aan het programma. Wij zijn bij uitstek zo'n bedrijf, met allemaal doeners. Dat gaf ons de kans om te toetsen: wat heb je nodig om goed in de medezeggenschap te werken en die dialoog te voeren? Doen we het al goed, en wat missen we nog?’
Krijger: ‘Onze vorige voorzitter kwam via een presentatie op Nyenrode in contact met het programma. Wij hadden als ondernemingsraad al langer het gevoel dat we ons verder wilden ontwikkelen, terwijl we ook zagen dat we de samenwerking en verbinding met ons bestuur en de raad van commissarissen verder konden versterken. Wij hebben ons toen met veel plezier aangesloten bij het programma. Het initiatief kwam dus echt vanuit de or.’
Van Beek: ‘Voor mij speelde bezorgdheid – of positief geformuleerd: ambitie – over ngo’s en het middenen kleinbedrijf mee. Kleinere organisaties, die vaak professioneel zijn in wat ze doen maar die hun governance soms minder strak hebben georganiseerd. Zeker met maar één directeur-bestuurder is een goed gepositioneerde ondernemingsraad en een goed functionerende driehoek cruciaal. Zoals Herman Tjeenk Willink zo mooi in zijn boek Groter denken, kleiner doen beschrijft: het draait om macht én tegenmacht. In een meerhoofdige raad van bestuur bestaat die al, doordat de verschillende leden elkaar scherp houden. Bij een eenhoofdig bestuur is daarvoor de ondernemingsraad nodig.’
Is het niet vanzelfsprekend dat de or al in een vroeg stadium bij allerlei besluiten wordt betrokken?
Krijger: ‘Nee, dat gaat niet vanzelf. Je moet jezelf als ondernemingsraad zo positioneren dat de boardroom rekening met je houdt. Gelukkig hebben we een uitstekende relatie met onze bestuurder. In onze ontwikkeling merkten we dat we bij sommige trajecten eerder in het proces konden worden betrokken. Uit de feedback die we kregen, bleek vooral dat er bij de managementlagen onder de directie nog winst te behalen was in de bekendheid met medezeggenschap: operationele managers ontwikkelen plannen zonder altijd direct aan medezeggenschap te denken. Door ons zelfbewust op te stellen, strak op de wet en de processen te zitten en die tussenlagen te informeren wanneer ze bij ons moeten aankloppen, is dat sterk verbeterd. Er wordt nu proactief bij ons aangedragen, zelfs al voor onderwerpen die pas in 2027 spelen.’
Van Beek: ‘Als raad van toezicht ben je maar vijf, zes keer per jaar in een organisatie. Je staat op afstand en dat maakt het lastiger om te begrijpen wat er in een organisatie speelt. Daar is goed contact met een or nu juist zo belangrijk. In de eerste plaats omdat de rvt daardoor voeling kan houden met wat er leeft binnen een organisatie. Maar het werkt ook de andere kant op: ik kan onze eigen vergaderagenda vooraf met de or delen, en vragen welke punten of signalen zij ons willen meegeven. Dit is voor een rvt waardevol en kan de beslissingen van het bestuur beter maken. Het vraagt ook om vertrouwen. Vertrouwen tussen rvt, bestuur en or. In een goed functionerende driehoek respecteren de partijen dat er vanuit gezamenlijk belang ook apart contact tussen de verschillende partijen is. De rvt, in haar werkgeversrol, kan bijvoorbeeld voor de 360-graden feedback van een bestuurder feedback bij de or ophalen. Belangrijk is wel dat dit transparant is, en de bestuurder dit weet.
Daarom hecht ik ook grote waarde aan de commissaris die op voordracht van de or wordt benoemd. De voordrachtscommissaris is voor de ondernemingsraad het eerste aanspreekpunt binnen de raad van toezicht, een directe verbinding die niet via de bestuurder hoeft te lopen. Zo kan de or een onderwerp rechtstreeks onder de aandacht van toezichthouders brengen, of vragen om iets specifieks in te brengen tijdens onze vergadering. Waardoor de toezichthouders de juiste vragen kunnen stellen en het bestuur zo kunnen helpen betere beslissingen te nemen.’
Welke elementen zijn er nodig om elkaar echt op dat strategische niveau te vinden? Is dat vooral de verantwoordelijkheid van de bestuurder?
Krijger: ‘Iedereen in de driehoek heeft daarin een eigen, heel belangrijke rol. Een bestuurder en een raad van commissarissen moeten ervoor openstaan en het vertrouwen hebben om de or ruimte te geven, vanuit de overtuiging dat je dezelfde bedrijfsdoelen nastreeft. Wij willen als or immers ook gewoon een gezond bedrijf. De doelen van or en bestuurder liggen vaak dichtbij elkaar, alleen de perspectieven en invloeden verschillen.
Als ondernemingsraad moet je die ruimte vervolgens ook zélf durven pakken. Bij een internationale organisatie als ISS wordt de globale beleidsrichting bovenin bepaald, maar de strategische actiepunten die eronder hangen worden lokaal ingevuld. Daar hebben wij als or invloed op. Een groot winstpunt voor ons is dat we nu door de directie worden uitgenodigd om mee te gaan op hun strategische heisessies om dat beleid te vertalen naar concrete lokale acties. Dat is niet iets wat ik vanzelfsprekend deed en het vraagt soms dat ik uit mijn comfortzone stap. Juist daarom is het extra leuk en leerzaam om hieraan mee te werken. En ik merk dat we er samen als organisatie sterker door worden.’
Van Beek: ‘Het vraagt vooral iets van de bestuurder, die de regisseur moet zijn: de ondernemingsraad tijdig erbij betrekken, tijdig dingen delen, en als gelijkwaardige partner zien. Dat sluit aan bij ons Rijnlands model, dat uitgaat van gelijkwaardigheid: iedereen heeft zijn rol, en die moet je ook pakken. De raad van toezicht moet erop toezien dat het systeem als geheel werkt en pas ingrijpen als er iets mis is. Ik ben overigens een enorme fan van het Rijnlands model, van de polder – juist nu Nederland polariseert. Binnen Angelsaksische organisaties wil men actie, actie, snel, snel.
Maar het gaat helemaal niet sneller: het is rennen, rennen, hijgen, hijgen. Je kunt beter met elkaar praten en diepgang zoeken, aangezien dat draagvlak creëert voor je besluiten. We moeten het Rijnlands model wel blijven onderhouden en goed blijven uitleggen aan bestuurders die er minder bekend mee zijn. Niet alleen omdat het diep in de cultuur van Nederland zit, of omdat je dan in bedrijven tot betere besluiten kunt komen, maar ook omdat het Rijnlandse model geschikt is om grote maatschappelijke thema's te lijf te gaan, zoals klimaat, energietransitie, polarisatie. Niemand kan dat alleen oplossen. Je hoeft het niet allemaal met elkaar eens te zijn, maar je moet wel de kans hebben gehad om bij te dragen.’
Kuypers: ‘Ik heb destijds als bestuurder het initiatief genomen om het gesprek strategisch inhoudelijker te maken. Toen ik 15 jaar geleden begon, ging het overleg soms bijvoorbeeld nog over zaken als veiligheidsschoenen. Ik heb destijds gezegd: dat moet natuurlijk gewoon goed geregeld worden. Maar als bestuurder heb ik behoefte aan een sparringpartner over onze langetermijnambities. Ik wil dat gelijkwaardige gesprek kunnen voeren. We hebben toen iedereen heel bewust opgeleid en duidelijke afspraken gemaakt over hoe en wanneer we de medezeggenschap informeren. Het kostte tijd om in dat ritme te komen doordat we zo operationeel ingesteld zijn. Inmiddels kondigen we onderwerpen ruim van tevoren aan. Daardoor worden de gesprekken inhoudelijk veel beter. Wij moeten als “doe-bedrijf” nog steeds leren vertragen en op specifieke onderwerpen veel meer de diepte ingaan, maar we merken dat het onderaan de streep enorm helpt.
In de toolbox zitten instrumenten die daarbij behulpzaam kunnen zijn. Tools die niet over procedures gaan, maar over relaties: eens een dag op de hei, zonder dat er een reorganisatie speelt, om te bespreken waarom jij de medezeggenschapsraad belangrijk vindt en waarom je van dit bedrijf houdt. Als je dat van elkaar weet, begrijp je ook elkaars gedrag aan tafel.’
Vroege betrokkenheid betekent ook dat je informatie krijgt die nog niet definitief is. Hoe ga je daarmee om, en hoe blijf je met elkaar in gesprek als het schuurt?
Van Beek: ‘Vroegtijdige strategische betrokkenheid vraagt om een hoge mate van vertrouwelijkheid. Als een bestuurder de or meeneemt in scenario’s waarvan sommige de eindstreep nooit halen, krijgt de or gevoelige informatie in handen die niet zomaar met de achterban te delen is. Dat is de prijs voor vroegtijdige invloed op de koers. Het vraagt ook om een or die kennis van zaken heeft. Bestuurders moeten er op hun beurt op kunnen vertrouwen dat voorlopige ideeën later niet tegen hen worden gebruikt.
Krijger: ‘Een echt gesprek begint bij kritisch zijn en doorvragen. Luister goed naar wat er gezegd wordt, maar vooral naar wat er níet gezegd wordt. Een bestuurder kan of mag niet altijd alles communiceren. Het echte gesprek voeren betekent achter de motivaties komen. Dat is voor ons moeilijk, maar ik snap ook dat het voor een bestuurder moeilijk is om het achterste van de tong te laten zien.
In één vergadering over een bepaald onderwerp merkten we dat door die discussie de emoties opliepen. Dat moment vond ik als voorzitter spannend, want je ziet iemand buiten zijn comfortzone treden. Later zijn we met onze ceo gaan zitten om na te praten: wat de achterliggende gedachten waren, waarom riep dit onderwerp zoveel emotie op? Juist doordat we dat niet hebben ontweken, is het onderlinge vertrouwen enorm gegroeid. Dat het schuurt, hoort erbij, het is goed om een lastig onderwerp bespreekbaar te maken. Wij kwamen daardoor in elk geval dichter bij de kern van de zaak.’
Or-werk kost tijd en vraagt kennis. Hoe regel je dat praktisch, en hoe zorg je dat mensen zich daarvoor willen inzetten?
Krijger: ‘In mijn rol als key account manager heb ik een redelijk flexibele agenda. Hierdoor kan ik mijn functie goed combineren met de rol van voorzitter. Sinds januari hebben we een ambtelijk secretaris voor de ondernemingsraad, dat helpt enorm. En ik zie or-werk als een waanzinnige manier om je talent te ontwikkelen: je leert organisaties kennen, onderhandelen, omgaan met tegengestelde belangen. Daar zetten we bewust op in. We hebben 15 zetels. Onlangs hadden we verkiezingen voor de ondernemingsraad en ook dit keer waren er veel meer kandidaten dan zetels. Het is bijna niet te geloven: veel organisaties moeten juist duwen en trekken om hun zetels in de or gevuld te krijgen.
Wat gun je de governance-driehoeken in Nederland voor de toekomst?
Kuypers: ‘Ik gun organisaties die meedoen dat ze tot het inzicht komen dat je samen sterker verder komt. Je staat er als driehoek samen voor om een florerende, toekomstbestendige organisatie neer te zetten, en deze aanpak biedt daarvoor de handvatten.’
Krijger: ‘Ik gun het bedrijfsleven en de maatschappij meer menselijkheid. In de politiek gaat het vaak mis vanwege eigen belangen, terwijl mensen op de werkvloer gewoon een goedgeregeld werk- en leefklimaat willen. Voor mij is de Wet op de ondernemingsraden (WOR) de basis; het gaat om wat we daar samen bovenop bouwen.
Van Beek: ‘Ik gun Nederland dat we ons Rijnlandse poldermodel de komende 100 jaar vasthouden en onderhouden en er trots op zijn. Macht en tegenmacht: dat is een mooi principe om te blijven koesteren.’
Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl
Dit interview is gepubliceerd in Management Scope 10 2026.
Dit artikel is voor het laatst aangepast op 17-11-2026