Een fraudefilmpje pakken

Een fraudefilmpje pakken

Auteur: Annemieke Roobeek | Beeld: Mark van den Brink | 01-11-2018

In elk bedrijf of organisatie gaat er wel eens iets mis. Met snel schakelen kan de fout hersteld worden en de klant tevredengesteld. Medewerkers zijn daarna weer een ervaring rijker. Constructief met fouten omgaan, leidt tot een leercultuur die de bedrijfsvoering beter maakt. Maar dan moeten fouten wel bespreekbaar worden gemaakt. 


Wat als zaken bewust anders voorgespiegeld worden dan ze in werkelijkheid zijn? In zo’n geval komt het management met resultaten die er betrouwbaar uitzien, waardoor ook de accountants geen reden zien om door te vragen, simpelweg omdat er niets ongewoons te zien is. Uit ervaring weet ik dat je dan als commissaris en lid van de auditcommissie geen tot weinig handvatten hebt om resultaten in twijfel te trekken. Dat kan jarenlang doorgaan. 


In een mij bekend geval kwam de fraude pas aan het licht toen het management van dat bewuste bedrijfsonderdeel met vakantie was, en de cijfers uit die periode plots afwijkend bleken. Zo kwam boven water dat het management jarenlang een spelletje gespeeld had om de zaken beter voor te stellen dan ze waren. Men wilde het bedrijfsonderdeel behouden en het werk voor de medewerkers veiligstellen. Toch is dat kruimelwerk vergeleken bij wat er bij ING jarenlang gebeurde en waarvoor nu een boete is opgelegd en de cfo de directiekamer heeft moeten verlaten. Of denk maar aan Volkswagen en andere automobielbedrijven, waar jarenlang met sjoemelsoftware werd gewerkt. Dat zijn fraudepraktijken waarvan het niet anders kan dan dat de top ervan weet.
Waarom blijft gesjoemel zo vaak zo lang onder pet? Misschien weten bestuurders zich er geen raad meer mee, of wordt het te groot. Dat blijft een mysterie. Wat wel duidelijk is: vaak komen bedrijven er toch nog redelijk ongeschonden uit. De film Diesel: The industry’s smokescreen laat zien hoe bedrijven zoals Volkswagen zo’n crisis overleven.

Dat gaat als volgt. De top van bedrijf x probeert eerst de fouten in de schoenen van het middelmanagement te schuiven, totdat het duidelijk wordt dat de top er wel van op de hoogte moest zijn. Dan gaat men duiken of de kop in het zand steken: niets zeggen en kijken of het overwaait. Als dat niet gebeurt, wordt er pragmatisch gehandeld. Boetes worden zonder morren betaald, net als de rekeningen van de advocatenkantoren. Na die tijd gaat men weer over op de orde van de dag. De stijgende verkoopresultaten worden weer met champagne gevierd.
Blijkbaar komt de top ermee weg. Ik vraag me dan oprecht af: is dit gebrek aan ethisch leiderschap, aan kritisch vermogen bij commissarissen of ligt het verwijt bij een sussende politiek die afhankelijk is van werkgelegenheid voor groepen kiezers?
Hoe krijg je antwoorden op zulke vragen boven water? Tijdens het Fraude Film Festival, dat begin oktober in het Amsterdamse filmmuseum EYE georganiseerd werd, kreeg een publiek van forensisch experts, accountants, fiscalisten, juristen, risk-officers en hier en daar een commissaris een rijk programma voorgeschoteld. Ik mag wel zeggen: je geloof in de wat als werkelijkheid voorgeschoteld wordt, is na het kijken danig aangetast. Dat is ook precies de bedoeling. Door de films en de toelichting leer je hoe geraffineerd dit soort frauduleuze processen is.
Fraude is een uiterst lucratieve bezigheid. Het is deel van het systeem geworden, lijkt het. Dus is het opletten geblazen. Ik raad iedere bestuurder en commissaris aan om fraude via films bespreekbaar te maken. Het levert gezonde discussie op, heb ik geleerd. Het er niet over hebben is bovendien het kwalijkste wat er kan gebeuren. Dus: fraudefilmpje pakken met z’n allen?

Annemieke Roobeek  is hoogleraar strategie en transformatiemanagement op Nyenrode Business Universiteit, founder/ceo van MeetingMoreMinds en commissaris bij diverse ondernemingen. Deze column is gepubliceerd in Management Scope 09 2018.

Annemieke  Roobeek

Tekst door: Annemieke Roobeek

  • > Voorzitter bestuur Social Finance NL
  • > Commissaris Howaldt & Co, Duitsland
  • > Co-owner en co-director XL Labs B.V.
  • > Voorzitter Advisory Board for Responsible Investments PGGM
  • > Lid Advisory Board CPI Governance
  • > Voorzitter INSID
  • > Directeur / Eigenaar MeetingMoreMinds
  • > Professor Strategy and Transformation Management Nyenrode Business Universiteit
  • > Directeur / Eigenaar Open Dialogue

Management Scope Rankings

Bekijk hier alle rankings die Management Scope jaarlijks samenstelt.

Artikelen van Annemieke Roobeek

scopist_posts/originals/Column-Roobeek01v.jpg

Laten we kritieke infrastructuur koesteren

Onze diepgewortelde Nederlandse cultuur van samenwerken is gestoeld op de strijd tegen het water. In de loop der eeuwen ontstond zo een kritieke infrastructuur. Eerst ging het om dijken en vaarwegen, later werd die kritieke infrastructuur enorm uitgebreid met het wegennet, energiecentrales en elektriciteitsnetwerken, ziekenhuizen en datacenters. 

lees artikel
scopist_posts/originals/Column-Roobeek072019v.jpg

Anders kijken tegen pensioenen: inleg met een goed gevoel

Nederlanders staan bekend om hoe gul ze geven aan goede doelen. Geven geeft een goed gevoel. De inzamelingsacties door Mies Bouwman in de vorige eeuw tot de dj’s in het Glazen Huis zijn typisch Nederlands en hebben een grote gemene deler: wat je niet in je eentje kan, lukt met elkaar wel. Daarom doen veel mensen van allerlei afkomst eraan mee, want je weet dat je iets bereikt dat groter is dan jezelf. Daar wil je bij horen. Nederlandse burgers en bedrijven tasten in de buidel en doen doorgaans gul mee.

lees artikel
scopist_posts/originals/Column-Roobeek04k.jpg

Het Nieuwe Nut vereist regulering

Met de beweging van de gele hesjes heeft de discussie over het kraken en piepen van het huidige economische bestel een symbool gekregen. Een opstapeling van belastingen, met als klap op de vuurpijl de hogere kosten voor brandstof, raakte het bestedingsniveau van werkende burgers in Frankrijk. De gelehesjesaanhang in Nederland is relatief zeer beperkt. Het gaat echter niet om wat er aan protest op straat gebeurt, maar om wat er onderhuids gevoeld wordt. 

lees artikel
Management Scope

Geïntereseerd in Management Scope?

Maak kennis met het magazine via een proefabonnement: 3 edities voor €18,- of 6 edities voor €36,-

Vraag een proefabonnement aan

Meer opinie

scopist_posts/originals/Groeibeleid01v.jpg

Strategisch duurzaam groeibeleid

Duurzaamheid en ESG worden steeds strategischer. Dit stelt andere eisen aan de rol van de raad van commissarissen. Commissarissen zijn zich hiervan bewust, maar handen en voeten geven aan dit urgente thema is een ander verhaal. Zes suggesties om ambitie om te zetten in actie.

lees artikel
scopist_posts/originals/Datagebruik10v.jpg

Laat dataverbruik niet uitgroeien tot doemscenario

Het digitale dataverkeer leidt tot een verdubbeling van het wereldwijde energieverbruik. Niet in elke boardroom zijn het snel groeiende dataverbruik en de gevolgen voor het energieverbruik top of mind. Dat zou het wel moeten zijn, stellen ING sectorbankier Dirk Visser en -econoom Ferdinand Nijboer. Bedrijven kunnen de milieu-impact binnen de perken houden door kritisch naar hun ICT-activiteiten te kijken.

lees artikel
scopist_posts/originals/Aanbevelingen10v.jpg

Aanbevelingen cultuur, gedrag en reputatie in de toezichtsroutine

Een bedrijf van de 21ste eeuw verdient een commissaris van de 21ste eeuw. Stel hoge en aangepaste eisen aan de werving en selectie van commissarissen en niet in het minst aan de raad als collectief en aan de commissaris zelf. 

lees artikel
facebook