Een fraudefilmpje pakken

Een fraudefilmpje pakken

Auteur: Annemieke Roobeek | Beeld: Mark van den Brink | 01-11-2018

In elk bedrijf of organisatie gaat er wel eens iets mis. Met snel schakelen kan de fout hersteld worden en de klant tevredengesteld. Medewerkers zijn daarna weer een ervaring rijker. Constructief met fouten omgaan, leidt tot een leercultuur die de bedrijfsvoering beter maakt. Maar dan moeten fouten wel bespreekbaar worden gemaakt. 


Wat als zaken bewust anders voorgespiegeld worden dan ze in werkelijkheid zijn? In zo’n geval komt het management met resultaten die er betrouwbaar uitzien, waardoor ook de accountants geen reden zien om door te vragen, simpelweg omdat er niets ongewoons te zien is. Uit ervaring weet ik dat je dan als commissaris en lid van de auditcommissie geen tot weinig handvatten hebt om resultaten in twijfel te trekken. Dat kan jarenlang doorgaan. 


In een mij bekend geval kwam de fraude pas aan het licht toen het management van dat bewuste bedrijfsonderdeel met vakantie was, en de cijfers uit die periode plots afwijkend bleken. Zo kwam boven water dat het management jarenlang een spelletje gespeeld had om de zaken beter voor te stellen dan ze waren. Men wilde het bedrijfsonderdeel behouden en het werk voor de medewerkers veiligstellen. Toch is dat kruimelwerk vergeleken bij wat er bij ING jarenlang gebeurde en waarvoor nu een boete is opgelegd en de cfo de directiekamer heeft moeten verlaten. Of denk maar aan Volkswagen en andere automobielbedrijven, waar jarenlang met sjoemelsoftware werd gewerkt. Dat zijn fraudepraktijken waarvan het niet anders kan dan dat de top ervan weet.
Waarom blijft gesjoemel zo vaak zo lang onder pet? Misschien weten bestuurders zich er geen raad meer mee, of wordt het te groot. Dat blijft een mysterie. Wat wel duidelijk is: vaak komen bedrijven er toch nog redelijk ongeschonden uit. De film Diesel: The industry’s smokescreen laat zien hoe bedrijven zoals Volkswagen zo’n crisis overleven.

Dat gaat als volgt. De top van bedrijf x probeert eerst de fouten in de schoenen van het middelmanagement te schuiven, totdat het duidelijk wordt dat de top er wel van op de hoogte moest zijn. Dan gaat men duiken of de kop in het zand steken: niets zeggen en kijken of het overwaait. Als dat niet gebeurt, wordt er pragmatisch gehandeld. Boetes worden zonder morren betaald, net als de rekeningen van de advocatenkantoren. Na die tijd gaat men weer over op de orde van de dag. De stijgende verkoopresultaten worden weer met champagne gevierd.
Blijkbaar komt de top ermee weg. Ik vraag me dan oprecht af: is dit gebrek aan ethisch leiderschap, aan kritisch vermogen bij commissarissen of ligt het verwijt bij een sussende politiek die afhankelijk is van werkgelegenheid voor groepen kiezers?
Hoe krijg je antwoorden op zulke vragen boven water? Tijdens het Fraude Film Festival, dat begin oktober in het Amsterdamse filmmuseum EYE georganiseerd werd, kreeg een publiek van forensisch experts, accountants, fiscalisten, juristen, risk-officers en hier en daar een commissaris een rijk programma voorgeschoteld. Ik mag wel zeggen: je geloof in de wat als werkelijkheid voorgeschoteld wordt, is na het kijken danig aangetast. Dat is ook precies de bedoeling. Door de films en de toelichting leer je hoe geraffineerd dit soort frauduleuze processen is.
Fraude is een uiterst lucratieve bezigheid. Het is deel van het systeem geworden, lijkt het. Dus is het opletten geblazen. Ik raad iedere bestuurder en commissaris aan om fraude via films bespreekbaar te maken. Het levert gezonde discussie op, heb ik geleerd. Het er niet over hebben is bovendien het kwalijkste wat er kan gebeuren. Dus: fraudefilmpje pakken met z’n allen?

Annemieke Roobeek  is hoogleraar strategie en transformatiemanagement op Nyenrode Business Universiteit, founder/ceo van MeetingMoreMinds en commissaris bij diverse ondernemingen. Deze column is gepubliceerd in Management Scope 09 2018.

Annemieke  Roobeek

Tekst door: Annemieke Roobeek

  • > Voorzitter bestuur Social Finance NL
  • > Voorzitter Hillenraad100
  • > Commissaris Howaldt & Co, Duitsland
  • > Co-owner en co-director XL Labs B.V.
  • > Voorzitter Advisory Board for Responsible Investments PGGM
  • > Commissaris ABN Amro
  • > Lid Advisory Board CPI Governance
  • > Voorzitter INSID
  • > Directeur / Eigenaar MeetingMoreMinds
  • > Professor Strategy and Transformation Management Nyenrode Business Universiteit
  • > Directeur / Eigenaar Open Dialogue

Management Scope Rankings

Bekijk hier alle rankings die Management Scope jaarlijks samenstelt.

Artikelen van Annemieke Roobeek

scopist_posts/originals/Column-Roobeek04k.jpg

Het Nieuwe Nut vereist regulering

Met de beweging van de gele hesjes heeft de discussie over het kraken en piepen van het huidige economische bestel een symbool gekregen. Een opstapeling van belastingen, met als klap op de vuurpijl de hogere kosten voor brandstof, raakte het bestedingsniveau van werkende burgers in Frankrijk. De gelehesjesaanhang in Nederland is relatief zeer beperkt. Het gaat echter niet om wat er aan protest op straat gebeurt, maar om wat er onderhuids gevoeld wordt. 

lees artikel
scopist_posts/originals/column 07k.jpg

Een gouden driehoek

Als we het hebben over de het organiseren van toezicht in tijden van disruptieve ontwikkelingen, worden er al snel gewenste – zo niet onmisbare – eigenschappen van (nieuwe) commissarissen opgesomd. Die moet visionair zijn, vooruitkijkend, en adviserend. Ook moet de persoon klankbord zijn, een breed netwerk kunnen aanboren met verrassende denkers en doeners die ook buiten de gebaande paden gaan. Zij / hij moet maatschappelijk verbonden zijn en weten wat er in de maatschappij leeft, actief in contact staan met stakeholders en brugfuncties kunnen innemen. 

lees artikel
Management Scope

Geïntereseerd in Management Scope?

Maak kennis met het magazine via een proefabonnement: 3 edities voor €18,- of 6 edities voor €36,-

Vraag een proefabonnement aan

Meer opinie

scopist_posts/originals/top-100-2019v2.jpg

De opmars van de vrouwelijke c-suite commissaris

Vrouwelijke commissarissen zijn steeds vaker ook bestuurder: ze zijn ceo, cfo, cro of chro én toezichthouder, zo komt naar voren uit de Top-100 Corporate Vrouwen 2019.

lees artikel
scopist_posts/originals/Energietransitie06v.jpg

Voorwaarden voor een geslaagde energietransitie

Het Klimaatakkoord is bijna afgerond en duidelijk is dat het veel kansen te bieden heeft voor investeringen in nieuwe energie. Het akkoord legt terecht de nadruk op het besparen van megatonnen CO2-uitstoot. Er wordt echter vergeten dat het terugdringen van CO2-uitstoot de manier van produceren en consumeren van energie enorm zal veranderen, aldus Stijn van den Heuvel van Vattenfall.

lees artikel
scopist_posts/originals/top-100-2019v2.jpg

Analyse Top-100 Corporate Vrouwen 2019

Annet Aris is de nieuwe invloedrijkste corporate vrouw van Nederland. De top-10 van de lijst met 100 vrouwen wordt opgeschud door een nieuwe naam die vanuit het niets dit gezelschap weet binnen te dringen. Verder: de ceo-commissaris, bestuurders die een stap terug of opzij doen, en de afwezige millennials.

lees artikel
facebook