Meer aandacht voor handel, meer economische veiligheid

In Brussel wordt economische veiligheid uitgedacht langs drie p’s: protect, promote en partner. Er wordt veel gesproken over defensieve instrumenten, subsidies en investeringen. De vragen die daarbij centraal staan zijn bijvoorbeeld: hoe kunnen we terugslaan tegen Amerikaanse economische druk? Moeten we ook tariefmuren bouwen? Moet de EU een eigen cloud ontwikkelen? Hoe houden we onrechtmatig gesubsidieerde Chinese producten buiten de deur? Hoe zorgen we ervoor dat Europese en Nederlandse hightechkennis niet wegvloeit naar het buitenland? Welke investeringen uit het buitenland kunnen wel, en welke niet? Hoe beschermen we onze economische kroonjuwelen, en hoe ontwikkelen we de Europese kampioenen van de toekomst?
Het zijn allemaal terechte vragen die bijdragen aan de ontwikkeling van een nieuwe Europese industriepolitiek gericht op economische veiligheid. Maar ze raken alleen aan de eerste twee p’s: protect en promote. Een belangrijke dimensie ontbreekt vaak, namelijk de notie dat voor economische veiligheid partners essentieel zijn.

Twee europese prioriteiten
Handel is een cruciaal middel om de huidige geopolitieke spanningen het hoofd te bieden, om onze welvaart in stand te houden en om ons te beschermen tegen de vicieuze cirkel van toenemend protectionisme, fragmentatie en welvaartsverlies.
Er zijn daarom twee Europese prioriteiten. Enerzijds moet de Europese interne markt verdiept worden om het Europese concurrentievermogen te versterken, maar ook om minder afhankelijk te worden van landen als China en de VS. Eindelijk een kapitaalmarktunie, versimpeling van de Europese regelgeving en nieuwe gezamenlijke Europese initiatieven in de hightech- of batterijsector behoren tot de plannen. Deze vinden ook steun in Den Haag. Uiteindelijk handelen Europese landen namelijk veel meer met elkaar dan ze met landen buiten de EU doen. Neem de Nederlandse goederenhandel. Nederland exporteert meer naar België, Duitsland of Frankrijk afzonderlijk, dan naar China en de VS bij elkaar. Verdiep de handelsbetrekkingen binnen de EU en je bent weerbaar tegen nieuwe Amerikaanse tarieven of Chinese exportbeperkingen. Voor Nederlandse bedrijven geldt dit net zo: zoek de kansen ook op binnen de EU.
Daar komt ook Europese industriepolitiek bij kijken. Investeren we in Europa in de juiste sectoren en op de juiste schaal om ons toekomstig concurrentievermogen te versterken, zoals in halfgeleiders, biotech, ai of quantum? Schrijnend is bijvoorbeeld het feit dat in het laatste kwartaal van 2025 geen enkele ASML-lithografiemachine in de EU is verkocht, terwijl men er wel de mond van vol heeft dat een bedrijf als ASML een belangrijke Europese troef is in de zoektocht naar economische veiligheid. Put your money where your mouth is.

Herordening van het mondiale handelssysteem
Het tweede waar de EU werk van moet maken, is het diversifiëren van de handelsbetrekkingen. Dit leidt namelijk niet alleen tot het aanboren van nieuwe markten, het is ook een manier om ongewenste afhankelijkheden af te bouwen. De deal met de Mercosur-landen is eindelijk goedgekeurd. Volgende maand volgt mogelijk een akkoord met India. Dit zijn goede ontwikkelingen. Daarnaast onderzoekt de EU of er een samenwerking ontwikkeld kan worden met het handelsblok van de landen rond de Stille Oceaan. Het CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership) verenigt landen als Australië, Japan, Canada, Vietnam en Chili, en beslaat meer dan een derde van de mondiale handel.
Uit een samenwerking met de EU kunnen enorme kansen voortkomen om internationaal standaarden te zetten, toevoerketens robuuster in te richten, de dienstenhandel te vergemakkelijken en de kansen te grijpen die groei-economieën bieden. Ook is het een belangrijk geopolitiek signaal richting Washington en Beijing, die erbuiten vallen. Daarnaast zijn akkoorden met Indonesië en de Verenigde Arabische Emiraten in de maak. Hoezo deglobalisering? Globalisering verandert. Daar waar globalisering vroeger gezien werd als manier om efficiënter en goedkoper te produceren, verandert globalisering nu naar een manier om risico’s te spreiden en alternatieve markten en leveranciers aan te boren, als verzekeringspolis tegen geopolitieke turbulentie. Een andere manier om het te verwoorden is dat we gaan van een systeem gericht op ‘just-in-time’ naar ‘just-in-case’. De herordening van het mondiale handelssysteem als gevolg van de veranderende geopolitiek biedt kansen, zeker ook voor ‘Nederland handelsland’. Maar zijn Nederlandse bedrijven goed op de hoogte van de mogelijkheden die nieuwe akkoorden bieden, en hoe diversificatie van de eigen toevoerketens en markten bijdraagt aan de eigen weerbaarheid en business continuity? En loopt Nederland voorop in de Europese discussie hoe de herordening van handelsstromen ons wel, of niet, verder kan helpen?

Handel: een ondergeschoven kindje
Nederland voert volop discussie over economische veiligheid. ‘Project Beethoven’ – een pakket maatregelen ter waarde van € 2,51 miljard om de microchipsector te versterken – en de zaak Nexperia houden de gemoederen bezig. Maar handel is helaas een ondergeschoven kindje. In 2024 was handel uitgedrukt als percentage van het Nederlandse bbp 154 procent. Er zijn weinig landen die deze positie kunnen evenaren. Dit cijfer toont ook dat Nederland enorm blootgesteld is aan ontwikkelingen in het handelsdomein. Hapert de wereldeconomie, dan voelen we dat in Nederland meteen. Stokt de export, dan heeft dat direct een negatieve impact op het Nederlandse groeicijfer.
Gegeven het belang van internationale handel voor onze economie zijn we verplicht om een voortrekkersrol te spelen in Europese beleidsvorming over handel en de nieuwe handelsakkoorden waarop wordt ingezet. We zijn het ook verplicht om een goed nationaal debat te voeren over handelspolitiek. En hier wordt het zorgelijk. Handelsakkoorden zijn hete aardappelen die politiek graag doorgeschoven worden. Na lang wikken en wegen steunde de Tweede Kamer het verdrag met de Mercosur-landen met een minimale 76 stemmen. Eerdere steun voor het verdrag met Canada was net zo nipt. Dick Schoof is in zijn tijd als premier niet op handelsmissie geweest; hij liet dat aan de vakminister voor buitenlandse handel. Die vakminister is de afgelopen zeer korte kabinetsperiode drie keer gewisseld. Het versterkt niet het gevoel dat men in politiek Den Haag handel echt op waarde schat.

Een gemiste kans
Neem ook het Rapport Wennink, wellicht de belangrijkste input voor het nieuwe kabinet op economisch vlak. Het is een goed rapport dat richting zal geven aan een nieuw Nederlands industriebeleid en een nationale investeringsagenda. Het rapport zegt: ‘We verdienen in Nederland al eeuwenlang een groot gedeelte van ons geld door onze connectie met het buitenland: in 2023 hebben we voor € 324,5 miljard aan producten van Nederlandse makelij geëxporteerd, en 35,2 procent van ons totale inkomen wordt verdiend aan internationale handel.’
Tot zover akkoord, maar daarna wordt het stil. Handel komt niet meer in het stuk voor. Het zwijgt over nieuwe handelsakkoorden, of over hoe handelspolitiek ook onderdeel is van bredere industriepolitiek. Het is een gemiste kans om Nederland aan te sporen om een proactieve rol te spelen in de Europese gedachtevorming over de herordening van globalisering en ervoor te zorgen dat Nederlandse en Europese bedrijven daarvan kunnen profiteren. Van de vijf grootste EU-landen is Nederland verreweg het meest blootgesteld aan internationale handel. Een rapport met goede ideeën over hoe de Nederlandse economie een impuls kan krijgen, is stil over een van de belangrijkste bronnen van ons toekomstig verdienvermogen. Nu handel en geopolitiek steeds meer verweven raken, mag een goede dialoog over handelspolitiek niet ontbreken, voor de economische veiligheid van Nederland en voor het succes van het Nederlandse bedrijfsleven. 

Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl

Dit interview is gepubliceerd in Management Scope 02 2026.