Weeg strategische afhankelijkheid mee bij elke beslissing

Weeg strategische afhankelijkheid mee bij elke beslissing
Europa moet een nieuwe geopolitieke koers gaan varen om minder afhankelijk te worden van grootmachten als China en Amerika. Naast politici en beleidsmakers spelen ook bedrijven en investeerders hierbij een belangrijke rol, stelt geopolitiek analist Michel Don Michaloliákos. Neem geopolitieke afwegingen mee in elke investeringsbeslissing en bouw robuustere waardeketens, schrijft hij.

Sinds Amerika de vertrouwde veiligheidsparaplu heeft ingeklapt, pakken zich donkere wolken samen boven Europa. Oude zekerheden verdwijnen, handelsconflicten en oorlogen domineren het nieuws, autoritaire leiders bepalen het wereldtoneel. Het lijkt alsof de machtspolitiek van de Amerikaanse president Trump en de Chinese leider Xi Jinping de wereldorde heeft gefragmenteerd, maar de oorzaak ligt dieper. China en Amerika zetten in op dominantie van de eigen industrie. De strijd gaat over wie de industriële grootmacht wordt: wie kan zelf produceren, wie bezit de technologie en wie moet bij een ander kopen? Deze industriële strijd vormt de geo-economische toedracht van de fragmenterende wereldorde, waar Europa dreigt kind van de rekening te worden.
Er is een manier waarop Europa zich uit de wurggreep kan bevrijden: door autonomer te worden en opnieuw te industrialiseren. Ook moet Europa hechter samenwerken met andere middenmachten als Brazilië, Japan en Canada. Zo verleggen we het geo-economische zwaartepunt. Dat vraagt om een vernieuwde geopolitieke strategie. Niet alleen politici en beleidsmakers zijn hierbij aan zet, ook bestuurders, commissarissen en investeerders spelen een belangrijke rol bij het versterken van de positie van Nederland en Europa. 

Blijven hangen in globaliseringsgedachte
Eerst is het goed te begrijpen hoe Europa in de huidige realiteit verzeild is geraakt. Tot het einde van de Koude Oorlog waren grootmachten erop gebrand fysieke knooppunten in bezit te krijgen: denk aan het Suezkanaal of de Bosporus. Na de Koude Oorlog braken globalisering en overzeese vrijhandel met deze geografische strijd. Economische verbondenheid masseerde ‘geopolitiek’ de wereld uit. Die leverde op haar beurt geen open speelveld op, maar leidde tot nieuwe choke points ofwel controlepunten in de wereldeconomie. Deze keer zijn ze niet geostrategisch, maar economisch van aard: het gaat om (big) tech, de verwerking van grondstoffen, het monetaire systeem en halfgeleiders. Landen wenden deze economische controlepunten steeds vaker aan om politieke doelen te realiseren. Dit dwingt andere landen in de verdediging. Ze vinden het lastig hoe ze zich moeten verweren tegen economische controlepunten die als wapen worden ingezet. Het antwoord is: ga zelf geopolitiek bedrijven, stel toegang tot grondstoffen zeker, waarborg controle over waterwegen of creëer op andere manieren pressiemiddelen.
Vooral Europa is te lang blijven hangen in de globaliseringsgedachte. Terwijl de geopolitiek zijn rentree maakte op het wereldtoneel, bleven we geloven in goede relaties met Amerika, Rusland en China. Dat die minder stevig bleken te zijn dan verwacht, is zo’n grote schok dat Europa inmiddels toe is aan relatietherapie.

Geopolitieke kennis in bestuurskamer
Een nieuwe geopolitieke strategie slaagt alleen als het bedrijfsleven meebeweegt. Daarvoor moet er iets fundamenteels veranderen in de bestuurskamer. Tot nu toe vormen geopolitiek en het leiden van een onderneming twee separate werelden met elk hun eigen taal. In de geopolitiek gaat het om macht, veiligheid en geografie: wie controleert een waterweg en welk land legt exportbeperkingen op? In de bestuurskamer draait het om cijfers: een investeringsbeslissing wordt genomen op basis van kosten, marges en te verwachten rendement.
Bestuurders en commissarissen zullen in deze tijd ook geopolitieke overwegingen moeten meenemen bij hun beslissingen. Daarvoor is commensurabiliteit nodig, een term die afkomstig is uit de filosofie. Het gaat om het overbruggen van verschillen tussen twee werelden die zich in andere termen uitdrukken: die van de macht en die van het rendement. Dat betekent dat strategische afhankelijkheid een plek krijgt in de kosten-batenanalyse en dat bestuurders geopolitieke kennis binnenhalen.
Dat is een grote uitdaging. Maar het is dé sleutel om Nederland, en daarmee Europa, in de nieuwe wereldorde te verankeren. Het bij elkaar brengen van geopolitiek en bedrijfseconomie vergt een breder afwegingskader in de bestuurskamer en bij beleidsmakers.

  1. Doe een geopolitieke disruptiecheck: Breng in kaart welke geopolitieke disruptierisico’s jouw bedrijf en waardeketen lopen. Leg bloot welke controlepunten andere machten hebben en met welke achterliggende belangen zij die kunnen misbruiken om politieke doelen te realiseren.

  2. Kwantificeer geopolitieke risico’s, opdat deze beter meegenomen kunnen worden in due diligence en investeringsbeslissingen. Met behulp van ai en ervaringen uit het verzekeringswezen zijn er de afgelopen jaren de nodige stappen gezet om dit te kunnen doen.

  3. Denk in scenario’s, beperk de risico’s en diversificeer altijd. Zoek afhankelijk van de waardeketen waarin het bedrijf opereert, naar belangrijke schakels en leveranciers in Nederland, Europa en andere middenmachten als Brazilië, Mexico, Zuid-Korea, India of Japan. Overweeg waardeketens opnieuw in te richten.

  4. Waardeer robuustheid van waardeketens expliciet. Die robuustheid en grotere stabiliteit kunnen een prijs hebben. Dat kan betekenen dat je soms genoegen moet nemen met lagere marges. Toch is het de moeite waard te kiezen voor investeringen en partners die zorgen voor robuustere productie- en waardeketens, en minder afhankelijk zijn van China of Rusland. Zo bouw je als bedrijf mee aan strategische Europese autonomie en word je geen speelbal van geopolitiek.

  5. Zoek samenwerking. Nederland en Europa kenden tot de jaren negentig meer conglomeraten. Grote bedrijven waren meer horizontaal en verticaal geïntegreerd en maakten verschillende producten. De marges per productgroep waren lager, maar hun productieketens waren robuuster. Tegenwoordig hebben bedrijven zich gespecialiseerd. Zij vertegenwoordigen een kleiner deel van de waardeketen en zijn daardoor kwetsbaarder voor leveranciers en afnemers. Deze conglomeraten komen niet terug, maar bedrijven kunnen hun kracht wel nabootsen door op Europees niveau samen te werken in de productieketen, bijvoorbeeld in consortia met gezamenlijke inkoop. Zo vergroten we onze geo-economische macht.

  6. Beleg geopolitiek expliciet in de bestuurskamer om bovenstaande punten te verankeren in bedrijfsvoering, bijvoorbeeld via de audit- of risicocommissie. Maak één bestuurder verantwoordelijk. Kijk bij de samenstelling van bestuur en raad van commissarissen of er geopolitieke kennis aan tafel zit. Is dat niet zo, dan kan het verstandig zijn die structureel binnen te halen, via een adviseur of een nieuwe benoeming.

  7. Bestuurders en beleidsmakers moeten weten hoe ze kunnen terugslaan. Als een land een economisch controlepunt inzet om een bedrijf of een economie te schaden, moeten zij een gerichte tegenactie kunnen nemen.


Meer lef bij investeren
Ook investeerders, institutionele beleggers en beleidsmakers spelen een belangrijke rol. Europa kampt met een gigantisch investeringstekort. Startups en scale-ups kunnen daardoor niet opschalen. Om die drempel weg te nemen, moet er dringend meer venture capital ontsloten worden. Dat het kapitaal ontbreekt, komt deels door regelgeving, hoge energieprijzen en een versnipperde interne markt, maar ook door een gebrek aan lef bij investeerders. Zij moeten meer risico nemen en genoegen nemen met mogelijk minder rendabiliteit in ruil voor robuustere productieketens en strategische autonomie.
Bedrijven en investeerders kunnen het niet alleen. Europa moet verder integreren. Hoewel de sociale cohesie ver te zoeken is, zullen we over onze verschillen heen moeten stappen en onze identiteit moeten bepalen. De vraag is niet of we ons allemaal Europeaan voelen, maar of we ons meer Europeaan voelen dan Rus, Amerikaan of Chinees.
Verdere integratie betekent één Europese markt waarop een product in één keer kan worden uitgerold. Het betekent één kapitaalunie, zodat kapitaal vrij kan stromen, en regelgeving die overal gelijk is, zodat je niet in elk land een nieuwe bv hoeft op te richten. Eén Europa betekent ook minder bureaucratie en lagere energieprijzen. Daardoor kunnen bedrijven sneller opschalen en kunnen Europese kampioenen ontstaan.

De sterke troeven van Europa
Europa is niet machteloos. We hebben sterke troeven in handen maar moeten die ook gaan uitspelen. De eerste troef is de Europese consumentenmarkt, die geldt als een van de grootste afzetmarkten ter wereld. Veel landen willen hier verkopen. We kunnen ervoor kiezen alleen partijen toegang te geven die zich aan onze spelregels houden: die opereren in een gelijk speelveld en geen staatssubsidies ontvangen. De tweede troef is kapitaal. Europa heeft duizenden miljarden euro’s op de plank liggen waar niets mee gedaan wordt. Ook wordt veel kapitaal buiten Europa geïnvesteerd, terwijl we deze financiële middelen beter in onze eigen industrie en in potentiële Europese kampioenen kunnen steken. De derde troef is technologische kennis. Denk aan ASML: zonder de lithografiemachines uit Eindhoven kunnen chipmakers hun modernste processoren niet produceren. Dat geeft ons invloed. Als we de technologie slim inzetten, gaan partners zich meer met Europese belangen vereenzelvigen.

De conclusie is dat bedrijfseconomie tegenwoordig ook geopolitiek is. Een perfect handboek voor bedrijven bestaat weliswaar niet, maar één ding staat vast. Bestuurders en commissarissen moeten commensurabel worden: het is noodzakelijk om zowel de bedrijfseconomische als de geopolitieke wereld – die zich in andere termen uitdrukt – te begrijpen. Dat zit al in onze Nederlandse handelsgeest. Diversificeer. Denk in scenario’s. Maak fouten. Werk samen. Weeg af. Sla toe. Ofwel: maak geopolitiek tastbaar.  

Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl

Dit essay is gepubliceerd in Management Scope 10 2026.

facebook

ManagementScope.nl gebruikt cookies

Voorkeuren

Basis

Basis cookies:
Scope Business Media anonimiseert de data van personen die op de site terechtkomen. Hierdoor heeft managementscope.nl nauwelijks persoonlijke data van onze websitebezoekers in beheer en mogen wij selecte datapunten verzamelen die geenszins aan u als persoon te koppelen vallen. Onder noodzakelijke cookies vallen alle datapunten die Scope Business Media gerechtigd is om te plaatsen zonder expliciete toestemming van de bezoeker. Dit betreft enkel volledig geanonimiseerde data die noodzakelijk is voor het functioneren van de site.

Compleet (aanbevolen)

Overige cookies, bij het kiezen voor ‘compleet’:
Onder de noemer ‘Overige cookies’ vallen cookies waarvoor wij expliciet toestemming van u nodig hebben. Hieronder vallen bijvoorbeeld onze marketing cookies die wij tevens volledig anonimiseren. Deze cookies zijn echter wel essentieel voor Scope Business Media, om ervoor te zorgen dat managementscope.nl kan blijven voortbestaan als site.

Cookie- en privacyverklaring