Commissarissen als bewakers van de lange termijn

Commissarissen als bewakers van de lange termijn
Organisaties krijgen in deze onzekere tijden te maken met acute problemen die ze moeten adresseren zonder daarbij de noodzakelijke langetermijntransitie uit het oog te verliezen. Voormalig Deens minister Jeppe Kofod, nu voorzitter van de rvc van de elektriciteitsnetbeheerder van Oekraïne, en multicommissaris Sarah Russell: ‘Het is onze taak ervoor te zorgen dat dringende beslissingen niet de toekomst van het bedrijf ondermijnen.’

Wat moeten Europese raden van commissarissen doen om hun bedrijven te helpen concurrerender, veerkrachtiger en duurzamer te worden in een tijd waarin de groene, digitale en soevereiniteitstransitie samenkomen? Dat thema stond begin oktober centraal tijdens een forum georganiseerd door de Nederlandse en Scandinavische afdelingen van Chapter Zero. Een van de hoofdsprekers was Jeppe Kofod, voorzitter van de rvc van NPC Ukrenergo (de nationale elektriciteitsnetbeheerder van Oekraïne) en voormalig Deens minister van Buitenlandse Zaken. Zijn belangrijkste drijfveer om deel te nemen: ‘Ik wilde een heel concreet perspectief aan de discussie toevoegen. Bij Ukrenergo zijn geopolitieke risico’s, energiezekerheid en de groene transitie geen abstracte begrippen. Ze maken deel uit van onze dagelijkse realiteit. Ik wilde Europese bestuurders ook uitdagen om serieuzer na te denken over wat hun bedrijven fundamenteel zou kunnen ontwrichten – en of ze daar werkelijk op zijn voorbereid.’
Vanuit de financiële sector en pensioensector gaf Sarah Russell haar visie op risico, rendement en geloofwaardige transformatie op de lange termijn. Russell is niet-uitvoerend bestuurder in de raden van bestuur van ABN AMRO, APG Groep en APG Asset Management. ‘Het gaat niet alleen om een update over het onderwerp zelf’, zegt ze over haar deelname aan het forum. ‘Ik ben op zoek naar voorbeelden van voorbeeldig leiderschap buiten mijn huidige omgeving: de Nederlandse pensioen- en banksector. Jeppes verslag over het omgaan met drone-aanvallen en stroomuitval als dagelijkse realiteit, terwijl hij toch ruimte creëert om na te denken en boven het drama van de situatie uit te stijgen, is een les in leiderschap.’
Aansluitend op dit evenement wil Jolande Sap, voorzitter van Chapter Zero Netherlands, in dit interview dieper ingaan op de vraag wat er nodig is om de drievoudige transitie te versnellen en welke bestuurders daarbij een rol kunnen spelen in deze uitdagende tijden. 

Jeppe, jouw functie als voorzitter van de rvc van Ukrenergo moet op dit moment een van de meest veeleisende bestuursfuncties in Europa zijn. Hoe gaan jullie om met de aanhoudende ontwrichting waarmee de organisatie te maken heeft? En hoe behoud je een langetermijnperspectief terwijl je moet reageren op voortdurende druk op de korte termijn?
Kofod:
‘Bij Ukrenergo opereren we onder omstandigheden die maar weinig Europese bedrijven ooit hebben meegemaakt. Onze kritieke infrastructuur is voortdurend doelwit van Russische aanvallen. De veiligheid van onze mensen, de stabiliteit van het elektriciteitsnet en de noodzaak om beschadigde infrastructuur te herstellen, zijn dagelijkse prioriteiten. De eerste les is dat een crisis geen excuus mag zijn om af te zien van strategie of goed bestuur. Integendeel, beide worden juist nog belangrijker. Als rvc moeten we duidelijk toezicht houden, het management ondersteunen en het onderscheid tussen bestuur en uitvoerende verantwoordelijkheid handhaven. We werken daarom tegelijkertijd aan twee doelstellingen: onmiddellijke operationele veerkracht én de transformatie op lange termijn van het Oekraïense energiesysteem. We moeten vandaag de elektriciteitsvoorziening kunnen herstellen en tegelijkertijd bouwen aan een meer gedecentraliseerd, modern en geïntegreerd energiesysteem voor morgen. Bovenal heb ik enorm veel respect voor de medewerkers van Ukrenergo. Hun moed en professionaliteit herinneren ons eraan dat veerkracht uiteindelijk draait om mensen, niet alleen om infrastructuur.’

Sarah, de bedreigingen in de financiële wereld zijn misschien minder existentieel dan in een land in oorlog, maar ook jij hebt te maken met digitale disruptie, cyberdreigingen en geopolitieke kwesties. Hoe ga je als commissaris in het algemeen om met dergelijke uitdagingen?
Russell: ‘De eerste regel tijdens een crisis is: neem geen uitvoerende rol op je. Maak de grenzen niet vaag. Organiseer voorlichtingssessies die de dialoog over opkomende kwesties bevorderen. Moedig het management aan om via een gestructureerd proces met je te discussiëren en te debatteren, in plaats van je als rvc simpelweg “mee op de reis” te nemen, want dat is te reactief. Het is belangrijk dat we het bestuur in moeilijke tijden kunnen ondersteunen, en dat hangt nauw samen met de juiste betrokkenheid. Ik vind het verder waardevol om ruimte te bieden aan perspectieven van buitenaf. Tegenwoordig leggen we er veel nadruk op dat de collectieve capaciteiten van commissarissen het risico- en bedrijfsprofiel van onze ondernemingen moeten weerspiegelen. Dat heeft absoluut voordelen, maar het risico is dat experts elkaar bevestigen. In een crisissituatie moet een rvc juist oog hebben voor alternatieve visies, met als doel besluitvormingsprocessen sterker en robuuster te maken.’

Een centraal thema van het Chapter Zero-forum was de drievoudige transitie. Een van de belangrijkste uitdagingen voor Europa is dat overheden, institutionele beleggers, banken en het grote publiek doorgaans risicomijdend zijn, waardoor het moeilijk is om hiervoor het benodigde kapitaal te mobiliseren. Hoe kunnen we bedrijven toch in staat stellen hun bedrijfsvoering te transformeren? En welke rol kunnen raden van commissarissen hierin spelen?
Russell:
‘Er is kapitaal beschikbaar, en beleggers zijn niet risicomijdend. Ik moet denken aan mijn rol in de raad van toezicht in 2014 bij NLII, de investeringsinstelling waarin de grote Nederlandse verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen samenwerkten om transitie-initiatieven te ondersteunen na de eerdere financiële crisis. Het initiatief werd in 2018 beëindigd omdat het zijn belangrijkste doelstellingen niet had kunnen verwezenlijken. Mijn conclusie: de transitie kan niet op zichzelf worden bekeken. Eén partij, hoe groot haar middelen ook zijn, is niet voldoende voor een succesvolle transformatie. Er is een collectieve inspanning nodig, met inbegrip van voorspelbare beleidskaders en betrouwbare markten, zoals een echte Europese spaaren investeringsunie. Bovendien heb je additioneel publiek kapitaal nodig om transacties in een vroeg stadium minder risicovol te maken en particulier kapitaal aan te trekken. Als commissarissen moeten we er in deze context voor zorgen dat onze instellingen trouw blijven aan hun expertise en rol. We hebben een fiduciaire verantwoordelijkheid om goed uitgewerkte, gediversifieerde beleggingsstrategieën, kaders voor risicobereidheid en beleid inzake kapitaalallocatie te handhaven. We hebben al aangetoond dat er binnen deze kaders ruimte is om de transitie substantieel te ondersteunen, maar we kunnen niet van deze kaders afwijken alleen omdat iemand voorstelt om alles op groen in te zetten. Uiteindelijk is het geld niet van ons; we zijn verantwoordelijk voor de pensioenen en spaargelden van mensen.’
Kofod: ‘Ik ben het met Sarah eens dat Europa geen fundamenteel tekort aan kapitaal heeft. Wat ons ontbreekt, is het vermogen om dit op de benodigde schaal en met de nodige snelheid te mobiliseren. Als voormalig beleidsmaker zou ik hieraan willen toevoegen dat overheden de verantwoordelijkheid hebben om voorspelbare kaders te creëren en de risico’s te verminderen die particuliere investeerders redelijkerwijs niet alleen kunnen dragen. Oekraïne laat zien dat zelfs onder uitzonderlijke omstandigheden aanzienlijke investeringen mogelijk zijn wanneer overheidsinstellingen, internationale financiële partners en particulier kapitaal samenwerken. Onze recente schuldsanering is een voorbeeld van hoe innovatieve financiering en internationale partnerschappen de financiële veerkracht van een essentieel bedrijf kunnen versterken en betere voorwaarden kunnen creëren voor herstel en investeringen op de lange termijn. Maar kapitaal moet een duidelijk strategisch doel dienen. De Europese energietransitie, digitale transformatie en veiligheidsbehoeften mogen niet als concurrerende prioriteiten worden beschouwd. Moderne netwerken, schone energie, digitale technologieën en strategische infrastructuur kunnen samen zorgen voor concurrentievermogen, veerkracht en duurzaamheid. Voor rvc’s is het de uitdaging om ervoor te zorgen dat bedrijven geloofwaardige investeringsplannen voor de lange termijn ontwikkelen, verantwoord met risico’s omgaan en constructief samenwerken met overheden en financiële instellingen.’

In zijn slotwoord op het forum zei Jaap Winter dat leidinggevenden vaak erg druk zijn met alle uitdagingen op korte termijn, terwijl commissarissen meer tijd hebben om na te denken over waardecreatie op lange termijn. Zouden commissarissen zich niet vaker moeten uitspreken over wat zij als noodzakelijk beschouwen, zodat de stem van het bedrijfsleven in de grote maatschappelijke discussies niet alleen de korte termijn, maar ook de behoeften op lange termijn aan de orde stelt?
Russell:
‘De uitdaging die Jaap aan de orde stelt, herinnert ons eraan dat we het evenwicht moeten bewaren tussen uitdagingen op korte termijn en waardecreatie op lange termijn, met name wanneer we naast de bedrijfsvoering ook worden geconfronteerd met bedreigingen voor de bedrijfscontinuïteit. Juist daarom is het belangrijk het doel van de organisatie centraal te houden in de discussie. Dat waarborgt een duurzame benadering van de rol die ieder van ons speelt bij het ondersteunen van de behoeften van de samenleving. Een crisis mag geen excuus zijn om af te zien van strategie of goed bestuur. Integendeel, beide worden juist nog belangrijker.’
Kofod: ‘Europa heeft in het algemeen behoefte aan bestuurders én commissarissen die hun ervaring inbrengen in discussies over concurrentievermogen, energiezekerheid en strategische autonomie. Dit zijn niet louter politieke kwesties. Ze bepalen immers de toekomst van elk groot Europees bedrijf. Ik ben het daarbij met Jaap eens dat commissarissen een bijzondere verantwoordelijkheid hebben om het langetermijnperspectief te verdedigen. Het management richt zich wat mij betreft terecht op de directe operationele uitdagingen.
Het is onze taak als rvc om ervoor te zorgen dat dringende beslissingen niet de toekomst van het bedrijf ondermijnen. Ik ben het ook met Sarah eens dat rvc’s de rol van het uitvoerend management moeten respecteren. Als we ons vaker uitspreken, mag dit niet betekenen dat we ons meer met de operationele zaken gaan bemoeien. Het betekent dat we betere vragen moeten stellen, duidelijk moeten zijn over de prioriteiten op de lange termijn en op verantwoorde wijze moeten bijdragen aan het bredere debat. Voor een staatsbedrijf als Ukrenergo vereist dit een evenwicht tussen onze publieke opdracht en financiële duurzaamheid, professioneel bestuur en investeringsbehoeften op de lange termijn. We moeten een constructieve relatie met de aandeelhouder onderhouden en tegelijkertijd de integriteit en onafhankelijkheid van het toezicht waarborgen.’

Tijdens de conferentie heb ik mijn bezorgdheid geuit over polarisatie, sociale ongelijkheid en de noodzaak om de maatschappelijke transitie op de agenda van bedrijven te zetten. Is dat een onderwerp dat in jullie rvc’s aan de orde komt?
Russell:
‘Zeker. Betrouwbaarheid, expertise én maatschappelijke verantwoordelijkheid vormen de kern van de dienstverlening van APG aan haar klanten. Deelnemers vertrouwen erop dat hun pensioenen zorgvuldig worden opgebouwd, goed worden beheerd en duidelijk worden uitgelegd. Bij ABN AMRO worden mogelijke discriminatie en uitdagingen op het gebied van gelijkheid bij bankproducten aangepakt via specifieke institutionele kaders, waaronder zorgplicht, mensenrechtenbeleid en initiatieven voor inclusie. De aanpak op het gebied van inclusieve financiering richt zich op het wegnemen van belemmeringen voor ondervertegenwoordigde groepen – met name vrouwelijke ondernemers, klanten met fysieke of digitale toegankelijkheidsbehoeften, en diverse of historisch achtergestelde gemeenschappen. We kunnen onze sociale rol bij al deze initiatieven alleen goed vervullen als mensen erop vertrouwen dat we een betrouwbare, toegankelijke en veilige betalingsen diensteninfrastructuur bieden. Daar moeten we heel ambitieus in zijn.’
Kofod: ‘Ik beschouw de maatschappelijke transitie als absoluut essentieel. We bespreken de groene en digitale transitie vaak in termen van technologie, investeringen en regelgeving, maar we lopen het risico de mensen over het hoofd te zien die met de gevolgen moeten leven. Als de transformatie de ongelijkheid vergroot, het vertrouwen ondermijnt of gemeenschappen het gevoel geeft buitengesloten te zijn, zal de politieke en maatschappelijke steun die hiervoor nodig is afnemen. Na vele jaren in de democratische politiek weet ik hoe snel dit kan gebeuren. Bij Ukrenergo is de maatschappelijke dimensie direct en tastbaar. Elektriciteit is niet zomaar een handelsproduct. Het vormt de basis voor ziekenhuizen, bedrijven, scholen en het dagelijks leven. Het energiesysteem beschermen betekent de samenleving zelf beschermen. Evenzo zijn het welzijn en de veiligheid van onze medewerkers onmisbaar om die missie te kunnen vervullen. Raden van bestuur moeten daarom niet alleen kijken naar financieel rendement en milieu-indicatoren, maar ook naar de gevolgen van strategische beslissingen voor medewerkers, klanten en gemeenschappen. Maatschappelijke legitimiteit staat niet los van waardecreatie op de lange termijn. Het is juist een van de pijlers daarvan.’

Het is duidelijk dat er in deze onzekere tijden veel wordt gevraagd van commissarissen. Hoe beïnvloedt dit jullie werk?
Russell:
‘Er staan meer uitdagende kwesties op de agenda, waarbij sommige grotere urgentie hebben dan andere. Bestaande processen en bestuursstructuren bieden ons het houvast dat we nodig hebben om de controle te behouden. Maar onze uitdagingen zijn niet dezelfde als die van het bestuur. Het is onze rol om hen de ruimte, de steun en de middelen te geven om in onzekere tijden de beste leiders te zijn die ze kunnen zijn, want zij moeten het zware werk doen. De eer komt ons niet toe.’
Kofod: ‘Het is onmogelijk om me niet persoonlijk geraakt te voelen. Als je samenwerkt met collega’s die te maken hebben met aanvallen op kritieke infrastructuur en zich zorgen maken over de veiligheid van hun gezinnen, zijn dat niet zomaar agendapunten. Ik heb enorme bewondering voor de toewijding van het management en de medewerkers van Ukrenergo. Zij blijven een essentiële publieke taak vervullen onder omstandigheden die de meesten van ons zich nauwelijks kunnen voorstellen. Dat wekt een sterk gevoel van verantwoordelijkheid op. Tegelijkertijd mag emotionele betrokkenheid gezond verstand niet in de weg staan. Als voorzitter moet ik kalm blijven, goed luisteren, het management ondersteunen en de raad van bestuur helpen om met een helder hoofd moeilijke beslissingen te nemen. De rvc moet een bron van stabiliteit zijn, niet een extra bron van druk. Eén les die deze ervaring mij heeft geleerd, is dat leiderschap niet betekent dat je doet alsof je alle antwoorden hebt. Het gaat erom gefocust te blijven op je doel, beslissingen te nemen in onzekere tijden en het vertrouwen te behouden wanneer de omstandigheden het moeilijkst zijn.’

Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl

Dit interview is gepubliceerd in Management Scope 10 2026.

Dit artikel is voor het laatst aangepast op 17-11-2026

facebook

ManagementScope.nl gebruikt cookies

Voorkeuren

Basis

Basis cookies:
Scope Business Media anonimiseert de data van personen die op de site terechtkomen. Hierdoor heeft managementscope.nl nauwelijks persoonlijke data van onze websitebezoekers in beheer en mogen wij selecte datapunten verzamelen die geenszins aan u als persoon te koppelen vallen. Onder noodzakelijke cookies vallen alle datapunten die Scope Business Media gerechtigd is om te plaatsen zonder expliciete toestemming van de bezoeker. Dit betreft enkel volledig geanonimiseerde data die noodzakelijk is voor het functioneren van de site.

Compleet (aanbevolen)

Overige cookies, bij het kiezen voor ‘compleet’:
Onder de noemer ‘Overige cookies’ vallen cookies waarvoor wij expliciet toestemming van u nodig hebben. Hieronder vallen bijvoorbeeld onze marketing cookies die wij tevens volledig anonimiseren. Deze cookies zijn echter wel essentieel voor Scope Business Media, om ervoor te zorgen dat managementscope.nl kan blijven voortbestaan als site.

Cookie- en privacyverklaring