Succes als valkuil

Succes als valkuil

Auteur: Edgar Karssing | Beeld: Mark van den Brink | 19-06-2019

Ceo’s worden steeds vaker weggestuurd vanwege integriteitskwesties zoals fraude, omkoping, handel met voorkennis en seksueel ongewenst gedrag, aldus de CEO Success Study van zakelijk dienstverlener PwC. Inmiddels wordt van 1 op de 20 ceo’s afscheid genomen vanwege grensoverschrijdend gedrag: dat is een wereldwijde stijging van 36 procent in de afgelopen vijf jaar. Waarom gaan ceo’s over de schreef? Is het hebzucht? Narcisme? Financiële druk? Een slecht ontwikkeld moreel kompas? Dat kan allemaal een rol spelen. Maar ook succes kan een valkuil zijn! 



Managementwetenschappers Ludwig en Longenecker noemen dit het Bathseba-syndroom (The Bathsheba Syndrome: The Failure of Successful Leaders, Journal of Business Ethics, april 1993). Hiermee verwijzen ze naar een Bijbelverhaal over koning David, die als jongen de reus Goliath versloeg. David beschikte over een prijzenswaardig karakter en schopte het tot koning van Israël. Maar koning David liep ook een forse smet op zijn blazoen op. Bathseba was de vrouw van Uria, een officier in het leger van koning David. Terwijl Uria oorlog voerde, liet koning David Bathseba bij zich brengen en bezwangerde haar. Daarna riep hij Uria terug van het slagveld in de hoop dat hij met zijn vrouw naar bed zou gaan, om zo de misstap te verdoezelen. Uria vond het echter ongepast om met zijn vrouw te slapen terwijl zijn kameraden in oorlog waren. Vervolgens gaf koning David de opdracht Uria uit te zenden naar de plaats met de hevigste gevechten en hem geen rugdekking te geven, zodat hij zou sneuvelen. Aldus geschiedde – en koning David trouwde met Bathseba. 


Wat gaat hier mis? Er was een oorlog aan de gang. Een koning hoort dan bij de troepen aanwezig te zijn. Succes in eerdere oorlogen had David echter zelfgenoegzaam gemaakt. Hij stond niet meer pal voor het algemeen belang, maar handelde vooral vanuit zijn eigen belang. Koning David keek hoog vanuit de toren van zijn paleis naar de badende Bathseba. Hiermee schond hij haar privacy en maakte hij misbruik van zijn positie (een hoog uitzichtpunt). Die positie had hij om zijn volk te kunnen leiden – niet om voor zijn eigen genoegen naakte vrouwen te bespieden. Waarschijnlijk voelde hij zich ‘letterlijk’ verheven boven het volk. Als koning kon David Bathseba bij zich laten brengen en de officier Uriaterugroepen van het slagveld. Hij had dus de macht de ‘middelen van de zaak’ naar eigen goeddunken in te zetten. Tot slot had hij ook een opgeblazen geloof in eigen kunnen om uitkomsten te manipuleren.


Koning David koos ervoor om iets te doen waarvan hij zelf wist dat het moreel verwerpelijk is, in de veronderstelling dat hij de macht en middelen had om er mee weg te komen. Ludwig en Longenecker noemen dit de dark sides of success: ‘Paradoxically, embedded in success may be the very seeds that could lead to the downfall of both the leader and the organization.’ Voor Ludwig en Longenecker een goede reden om ook de ‘ethiek van succes’ te agenderen: blijf als succesvolle ceo, bestuurder, commissaris of topmanager alert, ook als je moreel kompas deugt. Houd focus: zorg dat alle energie en aandacht uitgaan naar het succes van de organisatie op korte en lange termijn. Cruciaal daarbij is het organiseren van tegenspraak – en daar daadwerkelijk naar luisteren.

Gepubliceerd in Management Scope 06 2019.


Het columnistenpanel van Management Scope bestaat uit Thomas Buser, Fieke van der Lecq, Edgar Karssing, Annemieke Roobeek en Henk Volberda. Dit panel becommentarieert met academische blik de boardroomactualiteit.

Edgar  Karssing

Tekst door: Edgar Karssing

Management Scope Rankings

Bekijk hier alle rankings die Management Scope jaarlijks samenstelt.

Artikelen van Edgar Karssing

scopist_posts/originals/Column-Karssing10v.jpg

Geef elkaar vaker complimenten

Eindelijk. Na enkele honderden jaren wachten zijn de twee meesterwerken van de Schotse auteur Adam Smith vertaald. Dit voorjaar kreeg De welvaart van landen (1776) veel aandacht. Terecht. De vader van de moderne economie maakt in dit boek helder hoe de commerciële samenleving armoede bestrijdt en vrijheid vergroot. Als goede vriend van het kapitalisme – hoewel hij dat woord zelf niet gebruikt – telt hij de zegeningen en is hij tegelijkertijd zeer kritisch op de uitwassen. 

lees artikel
scopist_posts/originals/Column-Karssing03k.jpg

Een vervelend verhaal

‘Dit is een vervelend verhaal!’ Dat hoor je niet graag als je een college ethiek geeft aan bestuurders. ‘Hoezo?’, vroeg ik aarzelend. ‘Dit doe ik zelf ook.’ ‘Ach’, relativeerde ik, ‘het wordt pas vervelend als je waarde hecht aan je eigen morele kompas’. Dat hielp niet.

lees artikel
scopist_posts/originals/Column-Karssing01k.jpg

Ethische vraagstukken over techniek zijn Chefsache

Data analytics, kunstmatige intelligentie, robotisering, het internet of things, zelfrijdende auto’s, blockchain, biometrie, nudging, virtual reality, augmented reality: technologische ontwikkelingen volgen elkaar razendsnel op. 

lees artikel
Management Scope

Geïntereseerd in Management Scope?

Maak kennis met het magazine via een proefabonnement: 3 edities voor €18,- of 6 edities voor €36,-

Vraag een proefabonnement aan

Meer opinie

scopist_posts/originals/Datagebruik10v.jpg

Laat dataverbruik niet uitgroeien tot doemscenario

Het digitale dataverkeer leidt tot een verdubbeling van het wereldwijde energieverbruik. Niet in elke boardroom zijn het snel groeiende dataverbruik en de gevolgen voor het energieverbruik top of mind. Dat zou het wel moeten zijn, stellen ING sectorbankier Dirk Visser en -econoom Ferdinand Nijboer. Bedrijven kunnen de milieu-impact binnen de perken houden door kritisch naar hun ICT-activiteiten te kijken.

lees artikel
scopist_posts/originals/Aanbevelingen10v.jpg

Aanbevelingen cultuur, gedrag en reputatie in de toezichtsroutine

Een bedrijf van de 21ste eeuw verdient een commissaris van de 21ste eeuw. Stel hoge en aangepaste eisen aan de werving en selectie van commissarissen en niet in het minst aan de raad als collectief en aan de commissaris zelf. 

lees artikel
scopist_posts/originals/AI-CFO10v.jpg

De cfo neemt betere beslissingen dankzij kunstmatige intelligentie

De juiste inzet van data kan de onderneming een strategische voorsprong geven. Daar ligt een grote kans voor de cfo, signaleert professor Kristof Stouthuysen van Vlerick Business School in zijn recente onderzoek. Technologie maakt het ontsluiten van waardevolle data relevanter dan ooit.

lees artikel
facebook