Menselijk oordeel is de schaarse grondstof van het ai-tijdperk
Wie het probleem niet kent, vindt de oplossing ook niet
Organisatieadviseurs Lotte Hart en Nena Roes van SeederDeBoer beschrijven in ‘Waarom ai-projecten falen’ hoe ai-trajecten in de praktijk beginnen. Niet vanuit een helder geformuleerd probleem, maar vanuit de angst om achter te blijven bij de concurrent.
‘Wanneer een organisatie roept "iets met ai" te willen, is dat zelden een door de bedrijfsstrategie gestuurde keuze, maar vaker een reactie op de angst om achter te blijven.’
Die angst is misschien wel de duurste bedrijfsstrategie van het moment. Wie niet weet welk probleem hij wil oplossen, kan ook niet bepalen óf hij het oplost. Hart en Roes stellen dan ook: begin bij het probleem. Stel de W-vragen. Waarom dit? Waarom nu? Waarom ai? Pas als die vragen beantwoord zijn, heeft de rest zin. Echte reflectie blijkt in de praktijk te weinig te gebeuren.
GenAI strijkt glad wat menselijk oordeel juist scherp moet houden
Filosoof en ethicus Roos Slegers, universitair docent aan Tilburg University, stelt in dit interview een vraag die verder gaat dan implementatie. Wat doet deze technologie met ons vermogen om zelf te denken? Zij vindt generatieve ai (GenAI) structureel ongeschikt voor het produceren van werkelijk nieuwe inzichten.
'GenAI komt niet met iets verrassends of een niche. Daarvoor zijn ouderwetse menselijke deugden nodig.'
Met 'ouderwetse menselijke deugden' doelt zij op moed, frictie en kritisch denken. De bereidheid om weerstand te bieden moet een houding zijn die je dagelijks cultiveert. Een wereld die door ai gladgestreken wordt, verliest sluipenderwijs steeds meer van die eigenschappen.
Vertragen is geen zwakte maar de voorwaarde voor goed bestuur
Commissaris Nienke Meijer breekt meer in het algemeen een lans voor een menselijke deugd: écht luisteren. Zij spreekt in dit interview over wat zij 'collectieve wijsheid' noemt: de gecombineerde kennis en perspectieven van een divers samengesteld bestuur, die alleen tot hun recht komen als mensen écht naar elkaar luisteren.
Vertragen voelt in de boardroom als zwakte. Maar Meijer keert die redenering om. Wie niet vertraagt, mist de informatie die hij of zij nodig heeft. En wie beslist op basis van halve kennis is, hoe snel diegene ook handelt, te laat.
De schaarse grondstof waar organisaties in moeten investeren
De vraag die deze drie gesprekken oproepen is dezelfde. Hoe houd je de kwaliteit van menselijk oordeel hoog, juist op het moment dat de druk om te versnellen het grootst is? Wij komen tot de volgende best practices:
Oefen het vertragen. Geef in vergaderingen expliciet ruimte aan de stem die nog niet gesproken heeft. Vraag door op het bezwaar dat aarzelend wordt geformuleerd. Collectieve wijsheid moet soms worden uitgelokt.
Maak kritisch denken een organisatiewaarde. Een cultuur waarin mensen de output van ai bevragen, waarin 'maar klopt dit wel?' een gewaardeerde bijdrage is, beschermt de organisatie tegen haar eigen blinde vlekken. Zonder zo’n cultuur loop je het gevaar je oordeel langzaam uit handen te geven aan een systeem dat niet weet wat je eigenlijk wilt.
Begin bij het probleem. Formuleer concreet welke vraag je wilt beantwoorden voordat je ook maar één euro uitgeeft aan technologie. Als je het niet in twee zinnen kunt uitleggen, is het nog niet helder genoeg.
De werkvloer weet meer dan de boardroom denkt. Betrek de mensen die straks met ai werken bij de beslissing om het in te zetten. Niet als uitvoerders van een plan dat al vaststaat, maar als bron van kennis die je nergens anders vandaan haalt.
Ai versterkt wat er al is, zwaktes incluis. De organisaties die daar goed mee omgaan beginnen niet bij de tool, maar bij de mens.
Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl