Kees van Kalveen (Triodos): ‘Positieve impact en intrinsieke motivatie’

Een brede opvatting dus, breder dan die van de cfo die uitsluitend financiële waarde nastreeft. En die taakopvatting krijgt steeds meer navolging, nu de wereld in toenemende mate wordt gekenmerkt door geopolitieke onzekerheid, technologische versnelling en verduurzamingsvraagstukken. Wat dat betreft is Van Kalveen dus echt een frontrunner, en vervult hij een voorbeeldfunctie voor veel cfo’s die zo goed mogelijk willen functioneren in een steeds complexer wordende omgeving. En die net als de cfo van Triodos verder kijken dan hun financiële neus lang is en behalve financiële waarde ook maatschappelijke waarde nastreven.

Hoe vertaalt dat streven naar maatschappelijke waarde zich naar jouw dagelijkse praktijk?
‘Weliswaar is maatschappelijke waardecreatie de reden van ons bestaan, maar we doen dat altijd in combinatie met financiële waardecreatie. Je kunt nu eenmaal simpelweg geen duurzame bank zijn als je niet ook financieel gezond bent. Mijn rol als cfo is het meten en beoordelen van die waardecreatie. En daarnaast – en dat is nog belangrijker dan dat meten en beoordelen – draag ik bij aan het daadwerkelijk “doen”. Dat doe ik vooral door samen met de andere leden van het bestuur gebalanceerde keuzes te maken over waar we onze middelen optimaliseren om die impact te bereiken. Intern werken we met een driehoek: impact, risk, return. Alles wat we doen, moet in die driehoek passen. Projecten kunnen niet alleen positieve impact hebben, of alleen return opleveren. Ze moeten beide hebben, én een goed risicoprofiel. We zijn voortdurend bezig het optimale punt in die driehoek te zoeken. En nee, dat is niet altijd makkelijk. Soms zijn projecten heel mooi en impactvol, maar niet levensvatbaar. Dan moeten we besluiten om ze niet te financieren. We hebben wel een specifiek onderdeel dat met donaties en schenkgeld werkt, waar we iets losser met de regels om kunnen gaan, maar dat is slechts een klein deel van de totale bankbalans. Voor de kern van ons bedrijf geldt dat impact alleen houdbaar is als de financiële basis solide blijft.’

De CSRD-tijdlijnen zijn opgeschoven, het politieke klimaat in Europa is minder gunstig dan een paar jaar geleden, en grote Amerikaanse investeerders behandelen ESG als een afgedane zaak. Wat betekent dat voor bedrijven die streven naar maatschappelijke waarde?
‘Veel CSRD-programma's worden inderdaad teruggebracht naar het absolute minimum, nu de wettelijke deadlines zijn vooruitgeschoven. Maar het creëren van een positieve impact is fundamenteel iets anders dan het invullen van een compliance-checklist. Bedrijven zouden ook verduurzaming moeten nastreven omdat een gezonde leefomgeving een randvoorwaarde is voor ieder bedrijf op de lange termijn, ongeacht wat de wetgever zegt. Als directies inzien waar ze een positieve of negatieve bijdrage leveren, zouden ze daarnaar moeten handelen, ongeacht de rapportagedruk.
Voor Triodos zijn die veranderingen in regelgeving ook geen reden om anders te gaan werken, omdat duurzaamheid al in ons beleid zit ingebakken.’

Vergroening, maatschappelijke waardecreatie en andere ESG-vraagstukken zijn vaak abstract en hebben een sterk langetermijnkarakter. Maakt dat bankieren met maatschappelijke impact extra lastig, omdat het niet appelleert aan zaken die nu en op de korte termijn spelen? En die, hoe belangrijk ook, een zekere urgentie lijken te missen?
‘Laat ik vooropstellen dat er grote urgentie is, en veel Nederlanders voelen die ook. De maatschappelijke uitdagingen van dit moment, zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en polarisatie, raken nu al iedereen. Triodos Bank stelt daar een positieve aanpak tegenover, met daadwerkelijke, directe impact in de reële economie.
Wij willen die impact communiceren op een manier die mensen raakt. Voor klimaatverandering is elektrificatie bijvoorbeeld cruciaal. Maar als je alleen zegt dat een elektrische auto minder slecht is voor het klimaat dan een auto die op benzine rijdt, is dat niet voor iedereen een aansprekende boodschap. Zeg je ook dat zo’n auto ertoe bijdraagt dat mensen fijne lucht kunnen inademen als ze naar buiten gaan, ook bij jou in de wijk, en dat elektrificatie ertoe kan bijdragen dat de geopolitieke afhankelijkheden worden beperkt, dan combineer je het korte en het langetermijneffect en maak je het concreter. Dan landt het verhaal beter.’

Triodos Bank ziet kredietverstrekking in de kern als ‘sociale relatie’ en stelt dat de schakels tussen spaarder en lener korter moeten. Kun je dit toelichten?
‘Wij financieren uitsluitend bedrijven die een positieve maatschappelijke impact hebben. In het huidige financiële systeem zien we echter dat te veel kapitaal stroomt naar activiteiten die slechts tot prijsinflatie leiden zonder waarde toe te voegen, zoals speculatie of de oververhitte hypotheekmarkt. Wij pleiten voor een herziening van het systeem waarbij banken juist gestimuleerd worden om meer risico te nemen in de reële economie, bijvoorbeeld via het mkb en regeneratieve doelen zoals natuurherstel. Dit kan bereikt worden door hogere kapitaalvereisten voor niet-productieve leningen en schadelijke activiteiten zoals de fossiele industrie. Door krediet weer te herstellen als een sociale relatie waarbij de financier en de lener direct verbonden zijn, bouwen we aan een veerkrachtiger systeem. Geld heeft immers een publiek belang en de financiële sector moet weer een nuttige voortrekker worden in plaats van alleen rendement op de korte termijn na te jagen.’

Geopolitieke risico’s zijn momenteel een grote bron van zorgen voor veel cfo’s. In hoeverre biedt de focus van Triodos op lokale, waardegedreven investeringen een buffer tegen wereldwijde economische schokken en handelsspanningen?
‘Door kortere schakels te creëren tussen spaarder en lener, bouwen we aan een systeem dat intrinsiek stabieler is en beter bestand tegen externe schokken. Onze focus op de reële economie en het financieren van lokale, duurzame projecten draagt er verder toe bij dat we minder afhankelijk worden van de grillen van speculatieve mondiale markten.’

En bevordering van de veiligheid? Bijvoorbeeld door het financieren van de wapenindustrie?
‘Natuurlijk zien wij het belang van veiligheid in. Maar Triodos Bank financiert de wapenindustrie niet. Wij zien dat als een taak van de nationale en Europese overheden. Al weet ik dat sommige banken daar anders over denken.’

Kunstmatige intelligentie staat bovenaan de agenda van vrijwel iedere raad van bestuur. Wat zijn de ervaringen van Triodos met ai?
‘We staan echt aan het begin van een reis. We zijn er in het hele bedrijf mee bezig, maar ik durf er nog geen grote uitspraken over te doen. Echte systeem-geïntegreerde implementaties zie ik nog weinig, wel zijn er al hier en daar positieve ervaringen. Bijvoorbeeld bij het automatisch samenvatten van gespreksverslagen of ondersteuning bij klantcontact. Ik verwacht sowieso niet dat de kernfunctie van een bank – het bij elkaar brengen van spaarder en lener met verschillende behoeften als het gaat om omvang van het geldbedrag, risico en looptijd – zal worden overgenomen door ai. In hoe we die functie gaan vervullen zal ai ongetwijfeld iets veranderen. De manier waarop we werken zal ongetwijfeld evolueren, zoals dat de afgelopen 150 jaar bij elke nieuwe technologie is gebeurd. Maar de functie van de bank zelf? Die verandert niet.
Wat er ook gebeurt, we zullen steeds rekening houden met de ethische consequenties van ai-gebruik. Hoe ga je om met data, hoe houd je rekening met het energie- en waterverbruik? En in hoeverre mag een algoritme meebeslissen over het wel of niet verstrekken van een lening? Dit zijn vragen waar wij extra kritisch op zijn.’

De rol van de finance-professional verandert door de opmars van ai en andere ontwikkelingen ook. Maar hoe, denk je?
‘Ik geloof sterk in de waarde van een breed profiel en constante beweging. In de financiële wereld moeten professionals bereid zijn om voortdurend nieuwe dingen te leren en hun perspectief te verbreden. Daardoor worden ze makkelijker inzetbaar op allerlei thema’s buiten het financiële domein, en kunnen ze zich ook gericht bezighouden met thema’s als data en geopolitiek of goed betrokken worden bij veranderprogramma's.  
Verbreding lijkt misschien te leiden tot een verlies van diepe inhoudelijke kennis. Maar dat hoeft natuurlijk niet. Als je 20 jaar hetzelfde doet, ben je niet noodzakelijkerwijs een betere specialist dan iemand die het vijf jaar doet. Sterker nog: als je van gezichtspunt verandert, kun je als specialist beter worden. Wisselen tussen de eerste lijn en de tweede lijn kan bijvoorbeeld waardevol zijn: door beide kanten van hetzelfde onderwerp te ervaren, word je een veel completere specialist. Als je alleen in de tweede lijn op wet- en regelgeving zit, kun je rigide worden; door ook in de “change” of in de eerste lijn te werken, begrijp je de impact van implementatie veel beter. Het leidt er ook toe dat je in de praktijk veel sneller weer je basiskennis kunt uitbreiden – en dus als het moet, weer de diepte in kunt gaan.’