Marcel Beukeboom (Naturalis): ‘De natuur verkeert in crisis’
Algemeen directeur Marcel Beukeboom wacht in het atrium van Naturalis Biodiversity Center in Leiden op zijn bezoek. Zijn boomlange gestalte steekt uit boven de groepjes schoolkinderen die ongeduldig staan te trappelen voordat ze het museum in mogen. Als Pieter Hemels arriveert, kijkt die met ontzag naar de houten constructie van het atrium, een architectonisch hoogstandje van in elkaar grijpende moleculen. Beukeboom is zichtbaar trots en vertelt zijn gesprekspartner van consultancybedrijf ftrprf – dat organisaties helpt te veranderen met futureproof-strategieën – over de Oertuin, een ‘levende museumzaal’ die op dit moment naast het gebouw wordt aangelegd. Het is duidelijk dat hij zich bij Naturalis als een vis in het water voelt. Bij zijn aanstelling tot algemeen directeur bracht hij een schat aan maatschappelijke en bestuurlijke ervaring mee, opgebouwd in zijn jaren als ambassadeur en klimaatgezant. Die achtergrond klinkt door in zijn taalgebruik en diplomatieke formuleringen. Maar achter die bedachtzame stijl gaat een gepassioneerd mens schuil. ‘Ik heb tegen de staatssecretaris van Defensie gezegd: mijn definitie van weerbaarheid is anders dan die van jou. We hebben niet alleen tanks aan de grens nodig, maar ook een robuust ecosysteem. De zeespiegel stijgt, biodiversiteit neemt af. Dat heeft gevolgen voor onze voedselvoorziening, kustverdediging en levensverwachting.’
Is het gesprek over biodiversiteit wezenlijk anders dan het gesprek over klimaatdoelen, waar je je als klimaatgezant mee bezighield?
‘Je kunt beide thema’s niet los van elkaar zien. Het is altijd mijn doel geweest om het systeemdenken te bevorderen, door dossiers en beleidsterreinen aan elkaar te koppelen. De klimaatverandering en het verlies van biodiversiteit zijn het gevolg van ons gedrag en hoe wij de samenleving hebben ingericht. Het is dus een gezamenlijk probleem dat we gezamenlijk moeten aanpakken. Ik wil een rol spelen in het versterken van publiek-private samenwerking. Door strategische partnerschappen met bedrijven, overheid en maatschappelijke organisaties genereren we meer impact en hebben we meer slagkracht in het beschermen van de biodiversiteit. Schaal is hierbij belangrijk: hoe groter het bedrijf, des te groter het effect kan zijn. Je kunt daarbij zelfs de stelling verdedigen dat je voor de grootste impact de grootste vervuilers zou moeten opzoeken. Voor ons is bij dit soort keuzes doorslaggevend of we een serieuze intentie tot verandering zien en een rol voor onszelf om daarbij te kunnen helpen.’
Welke voorwaarden stel je aan een strategisch partnerschap? Wie mogen contact met je opnemen?
‘Mijn deur staat open voor iedereen. Ik verwacht wel dat bedrijven de intrinsieke motivatie hebben om hun bedrijfsvoering aan te passen. Met een sponsorship kom je niet weg. Er zijn al genoeg bedrijven die aan greenwashing doen en in werkelijkheid geen enkele progressie maken. Ik ben heel pragmatisch. Iedereen kan veranderen, ook als je geen brandschoon verleden hebt op het gebied van het milieu. Zolang je maar bereid bent om serieuze stappen te zetten.’
Het doel van het Klimaatakkoord van Parijs om de opwarming van de aarde onder 1,5 graden Celsius te houden, wordt niet gehaald. In een toespraak zei je onlangs dat Nederland kampioen biodiversiteitsverlies is…
‘Ik wil niet alarmistisch zijn, maar je kunt gerust zeggen dat onze natuur in crisis verkeert. Maar liefst 45 procent van de Nederlandse flora en fauna is al bedreigd of verdwenen. Er is nog maar 15 procent van de oorspronkelijke biodiversiteit over. Dat is lager dan het Europees gemiddelde (40 procent) en heeft duidelijke oorzaken: intensieve landbouw, stedelijke en industriele uitbreiding, versnippering van leefgebieden en een hoge stikstofuitstoot. Meer dan een derde van de inheemse planten- en diersoorten staat op de Rode Lijst en wordt met uitsterven bedreigd. Ik heb niet het gevoel dat we deze crisis voldoende adresseren.’
Als er tussen nu en tien jaar niets gebeurt, hoe ziet het Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit van Naturalis er dan uit?
‘Dan valt er niets meer te rapporteren. We verliezen bijna dagelijks soorten.’
Hoe meer we praten over de urgentie, hoe minder we gehoord worden.
‘Dat klopt, dat is een dilemma. Maar het is geen kwestie van wij-zij. De natuur, dat zijn we allemaal. Het komt erop aan dat we verantwoordelijkheid durven nemen. Ik hoop dat bestuurders zich realiseren dat true value altijd boven shareholder value gaat. Wat is jouw rol als je maandagochtend naar je werk gaat? Is het ‘na mij de zondvloed’ of wil je iets goeds nalaten voor toekomstige generaties? Het is aan jou: jij neemt de beslissingen in de boardroom. Jij kunt het verschil maken. En dan bedoel ik niet alleen een beslissing om over te stappen op waterloze urinoirs of vegetarische catering. Het belang van biodiversiteit reikt tot de kern van je bedrijf, of je nu producent bent van consumentengoederen en afhankelijk bent van grondstoffen, gewassen kweekt en een vruchtbare bodem en bestuivers nodig hebt, of een financiële instelling met klanten die afhankelijk zijn van biodiversiteit. Deze biodiversiteitsvraagstukken meenemen bij het nemen van besluiten, maakt je activiteiten vol te houden en toekomstbestendig.’
Hoe zie je de rol van de overheid?
‘Als normerend en kaderstellend, maar ook als agenderend. In de afgelopen jaren is van dat laatste niet veel terechtgekomen. We horen overal om ons heen dat de natuur belangrijk gevonden wordt, maar afspraken worden nauwelijks opgevolgd. Als klimaatgezant heb ik jarenlang internationaal ons land vertegenwoordigd. Sinds de Conventies van Rio in 1992 maken wij met andere landen internationale afspraken over bescherming van klimaat en natuur, het herstel en duurzaam gebruik van biodiversiteit. Als ik onze rapporten lees over de staat van de biodiversiteit in Nederland zie ik jaar na jaar een neerwaartse trend. Ik verwacht dus niet zozeer nieuw beleid, maar dat we ons nu eindelijk eens houden aan de gemaakte afspraken. Dit begint met het besef dat natuur en biodiversiteit geen nice to haves zijn, maar essentieel voor onze eigen weerbaarheid, veiligheid en gezondheid.’
Wat is jouw advies aan de publieke sector?
‘Ik zou op zoek gaan naar herstel van de balans tussen onze economische activiteiten en de natuur die ons omringt. We zijn in de afgelopen jaren telkens naar Brussel gegaan om uitzonderingen te bepleiten op bestaande regels, om maar niet aan afspraken te hoeven voldoen. Zelfs in het onderwijs wordt de natuur niet genoemd als onderdeel van economische modellen – het wordt er buiten gehouden, terwijl de natuur direct invloed heeft op onze economie en welvaart. Zonder natuur komt alles gierend tot stilstand. Ondertussen is de discussie verhard en vergeten we dat we er alleen in gezamenlijkheid een oplossing voor kunnen vinden. Samenwerken aan herstel werkt echt. Dat blijkt uit het Global Biodiversity Framework, een raamwerk van afspraken dat Nederland samen met andere VN-lidstaten heeft opgesteld. Een van de verplichtingen uit dit raamwerk is het inzichtelijk maken van het effect van publieke financiering op biodiversiteit. De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur heeft dit onderzoek onlangs aan de Tweede Kamer aangeboden. Wat blijkt: overheidssubsidies zijn vaak heel nadelig voor de biodiversiteit, al is het misschien onbedoeld. Deze economische prikkels stimuleren namelijk activiteiten die ecosystemen zwaar belasten. Voor elke twee positieve subsidies zijn er 30 negatief. Als we dat geld kunnen herbestemmen, maken we al een groot verschil.’
Is het niet zo dat maatregelen en bepalingen voor herstel van de biodiversiteit alsnog tot enorme kosten leiden die de economie ondergraven?
‘Dit is een voorbeeld van de “Twijfelbrigade’’. Door twijfel te zaaien wordt effectieve actie uitgesteld en de status quo gehandhaafd. Dat is meestal in het belang van degenen die profiteren van het huidige, vervuilende systeem. Maar het houdt een keer op, je kunt niet blijven beweren dat we fossiele grondstoffen niet kunnen missen en dat er geen andere manier is om te produceren. Wel heeft de overheid de taak om de omslag te verzachten voor de traditionele steunpilaren van de oude economie. En dat gebeurt ook: veel boeren zijn al overgestapt op biologische, regeneratieve of natuurinclusieve landbouw. Helaas zitten anderen nog gevangen in een systeem van hoge en intensieve productie, wat leidt tot bodemuitputting, milieubelasting en een gebrek aan dierenwelzijn. De macht ligt bij grote, vaak onzichtbare tussenpersonen die de wereldprijs bepalen. Maar ook de supermarktketens hebben grote marktmacht. Dat weerhoudt boeren ervan om een duurzame transitie te maken. Wanneer een individuele boer besluit tot een minder milieubelastend bedrijfsmodel, wordt hij hiervoor niet beloond door de grote spelers verderop in de keten en ook niet door de consument.’
Zo wint het kortetermijndenken van elk hoopvol perspectief. Er is blijkbaar een systeemverandering nodig. Wat kun je daar als bestuurder in betekenen?
‘Blijven volhouden. Blijven verbinden. Er is wel degelijk wat aan het veranderen. Er zijn al kleine supermarkten die een ideologische missie hebben en een ecologisch assortiment aanbieden. Dat zijn de vernieuwers, die moeten we koesteren. Overheden geloven in het zelfregulerend vermogen van de sector, maar hebben alle reden om kiloknallers in het schap te verbieden. Daar blijf ik op aandringen. Toen de nieuwe minister van Landbouw aantrad, heb ik hem een brief gestuurd met een overzicht van alle lopende samenwerkingen tussen Naturalis en zijn ministerie. Dat zijn er heel wat. Als wetenschappelijk instituut zien we het ook als onze taak om mensen te activeren, een duwtje in de goede richting te geven. Wij proberen de natuur te begrijpen om met die kennis anderen in staat te stellen deze te beschermen.’
Wat is de rol van Naturalis in internationaal verband?
‘Naturalis’ collectie is met circa 44 miljoen objecten van wereldniveau. Wij maken deze collectie, met alle data en wetenschappelijke kennis, wereldwijd toegankelijk voor de wetenschap. Maar er is meer nodig. Daarom hebben we een leidende rol in de ontwikkeling van grote onderzoeksinfrastructuren die razendsnel en op grote schaal met DNA-onderzoek en ai-technologie in kaart brengen wat waar leeft. Om het daarna te kunnen monitoren door de tijd. Zo kunnen we soorten voor uitsterven behoeden, vaststellen welke beleidsmaatregelen daadwerkelijk helpen, en bedrijven adviseren over hun overstap naar een wereld met meer natuur.
Met deze technieken maken we nu een enorme inhaalslag. Om bedrijven te helpen voldoen aan rapportagevereisten van de CSRD hebben we een toolset ontwikkeld om hun impact op de natuur te bepalen. Door te modelleren met geospecifieke data kun je meten hoe groot de voetafdruk is op de leefomgeving ter plaatse. Bedrijven verschuilen zich achter perceived barriers van extra kosten en verlies van marktaandeel. Maar er zijn geen formele obstakels. Er zijn alleen perverse prikkels die een gezond economisch model in de weg staan.’
Reageren? Mail ons op redactie@scopebusinessmedia.nl
Dit interview is gepubliceerd in Management Scope 06 2026.
Dit artikel is voor het laatst aangepast op 23-06-2026