Wordt de economische pijn structureel?

Wordt de economische pijn structureel?

Auteur: Marcel Klok en Maurice van Sante | Beeld: Lien Geeroms | 30-09-2020

Het zal nog wel even duren voordat de Nederlandse economie weer op het pre-coronaniveau zit. Het virus heeft de Nederlandse economie hard geraakt. De impact verschilt wel per sector en ook binnen de sectoren zijn er winnaars en verliezers. Economen Marcel Klok en Maurice van Sante van ING nemen voor de belangrijkste sectoren de schade op en geven hun verwachtingen voor 2021.

De komst van het coronavirus heeft voor een abrupte en ongekende economische dip gezorgd. De lockdown, hoe intelligent ook, heeft de activiteiten in veel sectoren stilgelegd. Daarnaast was er de angst van mensen, waardoor zij winkels meden of niet aan het werk gingen. Nadat de overheid de stringente maatregelen versoepelde, kon de economie herstellen. De economische groei veerde krachtig op, wat logisch is, want de economie kwam van ver. Dit technische herstel is inmiddels grotendeels achter de rug. Nu komen we in de fase terecht waarin de economische groei vooral moet worden gedragen door bestedingen van overheid, bedrijven en burgers. Complicerende factor daarbij is dat het consumenten- en producentenvertrouwen een flinke tik heeft gekregen. Durven burgers en bedrijven weer geld uit te geven?
Nederland is wel beter dan de meeste andere economieën de coronacrisis doorgekomen. De dip was hier minder diep. Voor een deel heeft dat te maken met het feit dat Nederland een moderne digitale infrastructuur heeft, zodat er goed kon worden thuisgewerkt. Nederland is minder afhankelijk van toerisme, en, het belangrijkst, de lockdown was bij ons minder stringent dan in veel andere landen. Desondanks was het voor veel mensen een harde klap, zeker voor hen die hun baan verloren. Dat gaat om meer dan verlies van inkomen. Mensen die wel hun baan hebben gehouden, zagen dit jaar hun koopkracht toenemen. Zij profiteerden nog van de laatste cao-afspraken, die meer loon opleverden. 


Coronaklap dreunt na
Onze visie is dat het zeker nog een aantal jaren zal duren voordat de economie zich weer op het pre-coronaniveau bevindt. De coronaklap dreunt dus nog even na. Wij verwachten een stijging van het aantal faillissementen en van de werkloosheid. De overheid heeft weliswaar door loonsubsidies de dreun grotendeels opgevangen, maar die steun is op een gegeven moment voorbij. Bedrijven zullen gaan saneren met de daarbij horende ontslagrondes. De verdere stijging van de werkloosheid stemt niet vrolijk.
Volgens onze raming krimpt de Nederlandse economie dit jaar met grofweg 5 procent. Die krimp is sterker dan tijdens de financiële crisis van 2008. De werkloosheid is van 3 procent naar 4,5 procent gestegen en loopt nog verder op. Dat is dramatisch. Deze crisis is geen rimpeling in de economische geschiedenis. Het goede nieuws is dat de economie in 2021 verder herstelt. Wij verwachten een economische groei van 3 procent, maar uiteindelijk gaat het erom dat de economie weer terugkomt op het oude niveau. Dat duurt nog een aantal jaren.
Het sterk oplopen van de overheidsschuld is geen probleem. De extra uitgaven zijn tijdelijk, dus prima te dragen. Met de lage rentes van tegenwoordig is financiering geen probleem. Bovendien kende Nederland aan de vooravond van de crisis relatief weinig schulden. Wij verwachten dat de huidige tekorten de komende jaren flink zullen teruglopen.

Meeste krimp in: horeca, transport en zakelijke dienstverlening
De impact van de lockdown was per sector verschillend. De horeca, transport en de zakelijke dienstverlening krimpen in 2020 het meest, maar zullen in 2021 – en dat is het geode nieuws – ook de hoogste groei laten zien. Al herstellen ze niet volledig. Want ook als het virus verdwijnt, blijven bedrijven de economische gevolgen van een oplopende werkloosheid en financiële onzekerheid ondervinden.
Van alle sectoren gaat de horeca door het diepste dal. De gedwongen sluiting van horecagelegenheden, de internationale reisbeperkingen en het verbod op evenementen en bijeenkomsten raakten de sector hard. Door de versoepeling van de coronamaatregelen is er sprake van een doorstart, maar dan wel eentje met de handrem erop. Clubs en discotheken zijn nog altijd dicht. Een volledig herstel zit er voor volgend jaar niet in. Veel buitenlandse toeristen en zakenreizigers blijven weg en oplopende werkloosheid raakt de horeca-omzetten ook.
Binnen de transportsector is de coronapijn ongelijk verdeeld. De internationale logistiek en het personenvervoer door de lucht zijn hard geraakt. Het overwegend binnenlands georiënteerde wegvervoer krimpt minder, omdat verschillende Nederlandse sectoren zoals de bouw en detailhandel relatief goed overeind zijn gebleven. Post- en koeriersbedrijven profiteren juist van de groei van e-commerce. Het coronavirus heeft bestaande trends, zoals online shoppen, versneld. Het zakelijk vliegverkeer is ingestort en het is de vraag in hoeverre dit zich weer herstelt nu zakenmensen de voordelen van digitaal vergaderen hebben ontdekt.
Binnen de zakelijke dienstverlening hebben zzp’ers en uitzendkrachten de eerste klappen opgevangen, al konden door digitalisering veel zakelijke dienstverleners zoals juristen, advocaten en adviseurs nog relatief goed doorwerken. Uitzonderingen zijn IT-hosting en cloud providers: die profiteren van meer thuiswerken en extra online verkopen, terwijl bedrijven die nieuwe IT-systemen implementeren, en onderhouden en bestaande IT vernieuwen wel omzetdruk voelen.

Detailhandel groeit door, bouw juist niet, matig herstel industrie
De enige commerciële sector die ondanks de coronacrisis dit jaar én volgend jaar groeit, is de detailhandel, al zijn de onderlinge verschillen wel groot. Supermarkten zagen hun omzet stijgen doordat burgers minder of niet naar horecagelegenheden gaan. Bouwmarkten profiteerden van de extra vrije tijd tijdens de lockdown, die werd gebruikt om te klussen. De grote verliezers in de retail zijn fysieke winkels in schoenen, kleding, accessoires en luxeartikelen. Dit segment had last van de versnelde verschuiving naar online aankopen.
Ondanks stikstofproblematiek, PFAS en daar bovenop de uitbraak van de coronacrisis draaide de bouwsector in de eerste helft van 2020 opmerkelijk goed door. Op bouwplaatsen kon worden doorgewerkt met social distancing. Het laat-cyclische karakter van de sector helpt ook mee. Bouwbedrijven werken vandaag aan de aangenomen projecten van gisteren. Hierdoor neemt de productie bij een wegvallende vraag niet direct af. De productieterugval van de bouw blijft dit jaar waarschijnlijk tot 2 procent beperkt. Voor volgend jaar wordt een sterkere terugval verwacht. Daarbij moet wel worden aangetekend dat de bouw door een aantal sterke jaren van een hoog niveau komt. De woningbouw loopt nog wel aardig, maar in de utiliteitsbouw (logistiek uitgezonderd) neemt de vraag duidelijk af. Infra heeft last van de stikstof- en PFAS-problematiek. De overheid helpt de bouwers door projecten naar voren te trekken. Helaas stellen gemeentes projecten juist uit, doordat zij minder parkeergelden en toeristenbelasting ontvangen. Een belangrijke vraag is hoe de woningmarkt zich verder ontwikkelt. Wij verwachten dat de vraag naar koopwoningen afneemt als de werkloosheid verder oploopt.
De industrie krimpt in 2020, net als de brede economie, met ruim 5 procent. Deze sector werd door verstoringen in de toeleveringsketen al vroeg geraakt. Vraaguitval zorgde in de loop van het voorjaar voor een lagere productie. Voor de voedselindustrie nam de vraag vanuit supermarkten toe, maar daalde deze vanuit de horeca en het buitenland. De halfgeleidersindustrie deed het juist goed door de toenemende vraag naar onlinediensten. Binnen de chemie was sprake van krimp met afnemende productie in de petrochemie, ondanks een heropleving van plastics. De productie in de automotive stortte in april in, omdat fabrieken tijdelijk moesten sluiten. Voor de totale Nederlandse industrie rekenen we in 2021 op een groei van 2 procent.

Alles hangt af van een vaccin
Uitgangspunt van onze visie voor 2021 is dat de coronapandemie een tijdelijk fenomeen is. Wij verwachten dat er op korte termijn een vaccin op de markt komt en dat er een effectieve behandeling wordt gevonden, zodat de laatste beperkingen zullen verdwijnen. Mocht het coronavirus minder eenvoudig zijn te verslaan, dan zijn de economische vooruitzichten minder zonnig. Dan wordt een tijdelijk probleem een structureel probleem en moeten we rekening houden met langdurig lage groei.

Dit essay is gepubliceerd in Management Scope 08 2020.

Management Scope Rankings

Bekijk hier alle rankings die Management Scope jaarlijks samenstelt.

Management Scope

Geïntereseerd in Management Scope?

Maak kennis met het magazine via een proefabonnement: 3 edities voor €18,- of 6 edities voor €36,-

Vraag een proefabonnement aan

Meer opinie

scopist_posts/originals/familiebedrijf09v.jpg

Familiebedrijf? Professionalisering vraagt om externe inbreng

Rentmeesterschap, langetermijndenken en waardegedreven leiderschap associëren we doorgaans met familiebedrijven. Tegelijk lijkt dit type onderneming niet altijd even wendbaar en daadkrachtig. De meest succesvolle familiebedrijven gooien de ramen open en heten buitenstaanders met een frisse blik welkom, betoogt Jurgen van Weegen van Kearney.

lees artikel
scopist_posts/originals/Column-Roobeek09v.jpg

Niet innoveren levert meer op - totdat het te laat is

Visionaire ondernemers hebben een uitstekend gevoel voor wat er komen gaat. Zij zien mogelijkheden, nemen risico’s en gaan er vol op in. Op big tech-bedrijven valt wat af te dingen – bijvoorbeeld dat ze erg veel macht hebben – maar het valt moeilijk te ontkennen dat de basis van deze succesvolle bedrijven gelegd is door visionaire ondernemers zoals Bill Gates, Steve Jobs, Jeff Bezos, Elon Musk en Jack Ma. De meerderheid van de leiders praat wel over aanpassen en veranderen, maar schuift bijbehorende handelingen vooral voor zich uit. Alles om maar geen actie te hoeven ondernemen. 

lees artikel
scopist_posts/originals/versnellen-it09v.jpg

Versnellen met kleinschalige IT-oplossingen

De coronacrisis laat organisaties zien dat digitalisering hét middel is om de klantervaring te verbeteren, nu veel andere mogelijkheden wegvallen. Grote kansen schuilen vooral in kleinschalige oplossingen: die voegen direct waarde toe en verbeteren de klantervaring. Hieronder vijf adviezen waar bestuurders meteen mee aan de slag kunnen.

lees artikel
facebook