Economisch gekwakkel: voorbijdrijvende donderwolk of duurzame ontwrichting?

Economisch gekwakkel: voorbijdrijvende donderwolk of duurzame ontwrichting?

Auteur: Bert Colijn | Beeld: Lien Geeroms | 13-03-2019

Verschillende factoren zorgen voor economische tegenwind in Europa. Waait de donderwolk snel over? Volgens Bert Colijn, senior eurozone-econoom van ING, is paniek niet nodig – de economie is immers flink aangesterkt. Wel waarschuwt hij voor grote thema’s die tot een neerwaartse spiraal kunnen leiden. De Brexit en de handelsoorlog tussen China en de Verenigde Staten kunnen ook Nederlandse ondernemingen raken.



A series of unfortunate events
is de naam van een serie op Netflix die steevast in mijn lijstje aanbevelingen verschijnt als ik me opmaak voor een avond bingewatchen. Geen idee of A series of unfortunate events me echt zou bevallen, maar elke keer als ik krantenkoppen over de kwakkelende economie bekijk, moet ik aan die titel denken. De groei in de eurozone is van 0,7 procent per kwartaal eind 2017 naar 0,2 procent in het derde en vierde kwartaal van 2018 gedaald.
Nederland ontspringt de dans vooralsnog, aangezien de economische groei tot nu toe prima is: de economie groeide in het vierde kwartaal nog met 0,5 procent. Onze buren en belangrijke handelspartners hebben het zwaarder. Dit heeft uiteenlopende redenen: van de aanstaande Brexit en lagere productie door protesten van ‘gele hesjes’ in Frankrijk tot oplopende rentes in Italië en haperingen in de productie van de Duitse auto- industrie. Al zijn er een hoop structurele problemen te bedenken, de Europese economie is deze negatieve dynamiek toch vooral ingesukkeld door – inderdaad – een serie van unfortunate events ofwel een ongelukkige samenloop van omstandigheden.


Gevoelige tik
Die events hebben een divers karakter. Neem nou Duitsland, waar een technische recessie ternauwernood werd afgewend in het vierde kwartaal. Dat Duitsland zo dicht tegen een recessie aan schurkte aan het eind van het jaar is opmerkelijk: de economische basis van onze oosterburen is stevig. Ook al heeft Duitsland al een tijd geen structurele hervormingen doorgevoerd en zou het land zeker meer in infrastructuur kunnen investeren, liggen er veel eenmalige factoren aan de vertraging ten grondslag. De dip is er deels te wijten aan de lage waterstand van de Rijn: die zorgde ervoor dat schepen minder goederen konden vervoeren en de industrie een gevoelige tik kreeg. Bovendien kregen benzinestations te weinig brandstof – terwijl de wereldolieprijzen gunstig waren – en moesten kolencentrales de capaciteit verminderen.
Los van de waterstand zijn er forse problemen in de auto-industrie. In september vorig jaar werd de Worldwide Harmonised Light Vehicle Test Procedure (WLTP) van kracht, waarmee het brandstofverbruik en de uitstoot van auto’s beter bepaald kunnen worden. Door de overschakeling naar dit systeem ging de productie van voertuigen omlaag. Dit trof meer landen, maar kwam in Duitsland harder aan door de omvang van de auto-industrie. De repercussies daarvan reiken overigens verder dan alleen Duitsland: Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank (ECB), zei eind vorig jaar dat het feit dat de Duitse auto-industrie er niet in is geslaagd te voldoen aan de Europese emissiestandaard, bij heeft gedragen aan groeivertraging van de eurozone.

Hickups versus fundamentele problemen
Duitsland heeft echter genoeg kansen op revanche: het probleem van de waterstand is hopelijk van tijdelijke aard en de auto-industrie is inmiddels met een inhaalslag bezig. Belangrijk is dat de basis op orde is: Duitsland is sinds de crisis een van de sterkst presterende landen in Europa. In 2018 groeide de Duitse economie met 1,5 procent, een jaar eerder presteerde het zelfs nog spetterend sterk met een groei van 2,2 procent. Dat Wirtschaftswunder is niet ineens teniet gedaan – er zit vlees op de botten. Bovendien zorgt de overheid voor stimulerende maatregelen. De dienstensector blijft sterk presteren ondanks de industriële haperingen, de gunstige olieprijzen helpen een handje mee, net als de lage werkloosheidscijfers.
Er lijkt dus eerder sprake te zijn van ruis op de lijn en overkomelijke hickups dan van een naderend inktzwart scenario, zoals ook de Duitse minister van Economie en Energie Peter Altmaier eind januari benadrukte. Dat de Duitse economie straks wat in te halen heeft, zal voor de hele Europese economie een welkom signaal betekenen. Die positieve visie blijft echter alleen overeind zolang consumenten en ondernemingen niet te heftig reageren op de onzekere geopolitiek: er zijn meerdere ongrijpbare Angstgegners in het spel. De Brexit en de dreigende handelsoorlog tussen de Verenigde Staten (VS) en China, de breedst uitgemeten internationale bedreigingen van de afgelopen jaren, hebben mogelijk een negatieve impact op de economie als de risico’s werkelijkheid worden.
De ras naderende Brexit kan nog steeds op no deal uitkomen, waardoor de gehele Europese economie inclusief Duitsland verder onder druk komt te staan. Ook een stevigere groeivertraging in China kan exportgeoriënteerde Europese economieën zoals Nederland en met name Duitsland verder onder druk zetten. China – dat op dit moment last lijkt te hebben van een groeivertraging met dalende industriële productie en winkelverkopen, mede door de handelsperikelen met de VS – is een van de belangrijkste handelspartners van Duitsland. Om een en ander in perspectief te zetten: het belang van de export naar China voor het Duitse BBP is inmiddels bijna even groot als dat van Japan – terwijl normaliter buren meer met elkaar handelen dan een verre vriend. Problemen in China zullen hun weerslag dus op de Duitse economie hebben, maar ook voor Nederland is China inmiddels een belangrijke handelspartner.

Nuchter het speelveld bezien
Dat China is overgeleverd aan de grillen van de VS, is een complicerende factor. Een jaar geleden werden door president Trump de eerste handelsheffingen ingevoerd op Chinese zonnepanelen en wasmachines, wat leidde tot nieuwe invoerheffingen over en weer. Eind vorig jaar kwam er een ‘wapenstilstand’, en voor 1 maart zou er een akkoord moeten liggen over hoe het verder moet – bij het ter perse gaan van deze editie van Management Scope was nog niet bekend of deze deadline verder werd opgeschoven. De titanen houden elkaar in een stevige greep die ergens moet eindigen: beide economieën ondervinden inmiddels hinder van de hogere heffingen.
Hoe kunnen bedrijven anticiperen op deze vergaande onzekerheid? Hoewel de geopolitieke ontwikkelingen ongrijpbaar zijn, doen ondernemingen er goed aan eventuele kwetsbaarheden en mogelijke schade in kaart te brengen. Ondanks dat er veel bedrijven nog niet goed voorbereid zijn, leert de ervaring dat Nederlandse ondernemingen op hoog niveau ‘Brexitten’, waarvoor een compliment op z’n plek is. De Nederlandse industrie heeft helder op het netvlies waar de zwakke plekken in de logistieke keten zitten, zodat daarop gereageerd kan worden. Ik wil ondernemingen aanmoedigen hiermee door te gaan. Ook al is voorbereiden op een no deal lastig, is een helder beeld van waar de pijnpunten kunnen ontstaan al een belangrijke eerste stap.
Ook wat betreft een naderende handelsoorlog geldt dat het voor bestuurders zinvol is de risico’s die boven de markt hangen goed te monitoren. Raakt het de waardeketen van uw bedrijf, is het mogelijk maatregelen te nemen of te expanderen in andere markten? Blijf het speelveld nuchter te bezien: onze omgeving is weliswaar roerig, maar houd voor ogen dat de Nederlandse economie nog steeds goed draait en een stootje kan hebben.
Daar komt nog bij dat de balletjes ook de goede kant op kunnen rollen. Als de fundamentele gevaren (deels) afgewend worden, is het heel goed mogelijk dat dat de tegenwind slechts van tijdelijke aard is.  

Gepubliceerd in Management Scope 03 2019

Management Scope Rankings

Bekijk hier alle rankings die Management Scope jaarlijks samenstelt.

Management Scope

Geïntereseerd in Management Scope?

Maak kennis met het magazine via een proefabonnement: 3 edities voor €18,- of 6 edities voor €36,-

Vraag een proefabonnement aan

Meer opinie

scopist_posts/originals/Waterstof10v.jpg

Zo belangrijk wordt groene waterstof

De Nederlandse industrie moet aan de bak om de klimaatdoelen te halen. Groene waterstof kan een cruciale rol spelen, zowel bij industriële productieprocessen als in de rol van opslagmedium of transportmiddel van energie. Partnerships tussen bedrijven, energiebedrijven en andere ketenpartners bieden innovatiekansen.

lees artikel
scopist_posts/originals/verduurzamen-vastgoed09v.jpg

Bedrijven, neem een rol bij het verduurzamen van vastgoed

Vanaf 2023 moeten kantoorgebouwen minimaal energielabel C hebben, maar de vastgoedmarkt lijkt geen haast te hebben dit te realiseren. Vastgoedadviseur Colliers International Nederland onderzocht wat institutionele, particuliere en private-equitybeleggers tegenhoudt om panden structureel te verduurzamen en wat hen motiveert te versnellen. Druk vanuit het bedrijfsleven draagt bij aan die versnelling.

lees artikel
scopist_posts/originals/Onboarding-analyse09v.jpg

Nieuwkomer, stel vragen over de digitale strategie

Hoe gaan bedrijven om met hun digitale toekomst en hoe voeren ze hun strategie uit? Voor nieuwkomers is hun onboarding een uitgelezen kans om kritische vragen te stellen over digitale ontwikkelingen. Andries van Dijk en Hans van Grieken van Deloitte ontwikkelden een model dat negen trends detecteert en dat kan dienen als leidraad bij onboarding.

lees artikel
facebook