Crisis belemmert doorstroming

17-07-2009 | Auteur: Jos van Hezewijk | Beeld: Aad Goudappel

Crisis belemmert doorstroming

Met uitzondering van de financials is het percentage vroegtijdig vertrekkende CEO's in geen jaren zo laag geweest als in 2008. Bij de nieuwe instroom zijn vrouwen aan een sterke opmars bezig, maar moeten veertigers nog even hun kans afwachten. Juist in tijden van crisis vallen bedrijven weer terug op grijze haren en veel ervaring.

De positie van bestuurders in het bedrijfsleven leek een speelbal te zijn van de luimen van aandeelhouders. In 2008 verdwenen ook nog eens bijna alle bestuursvoorzitters van de grote financials. Het opmerkelijkste resultaat van dit onderzoek is echter dat het percentage vroegtijdig vertrekkende CEO’s in geen jaren zo laag is geweest. Ondanks alle topmannen die bij banken en verzekeraars het veld moesten ruimen is van de CEO’s in 2008 maar zo’n 60 procent vroegtijdig vertrokken. Het laagste percentage in tijden.

Draaideur
Even terug naar de financials, waar de draaideur niet stil stond. Voor het beeld noemen we er een aantal op. Bij Fortis verslijten ze er drie in één jaar tijd: Jean-Paul Votron, Herman Verwilst en Filip Dierckx. Cor van den Bos vertrok bij Reaal Verzekeringen, Michael Enthoven bij NIBC, Marc van der Ploeg bij RVS, Frank Elion bij Ohra, Marco Keim bij Zwitserleven en Tjalling Halbertsma bij Rabo Bouwfonds. Dan zijn er ook nog Rolf Hof bij Achmea Bank, zijn baas Maarten Dijkshoorn bij Eureko, Ludo Wijngaarden bij Nationale-Nederlanden en Pim Vermeulen bij Bank Nederlandse Gemeenten. Dan is er ook nog Fon Koemans bij de Nederlandsche Waterschapsbank, alleen ging hij wél met pensioen. De bestuursvoorzitter van ABN Amro, de Brit Mark Fisher, haalt de statistieken overhoop door zelfs twee ontslagbrieven in zijn postvakje te krijgen. De eerste rept over een gedwongen ontslag, in de tweede houdt hij toch maar de eer aan zichzelf. Hij neemt eerder ontslag om hoofd IT bij Lloyds TSB te worden.

Stoelendans
Maar buiten de financiële wereld is het dus een stuk rustiger. De eerder genoemde stoelendans kan er niet voor zorgen dat het uiteindelijke percentage voortijdige vertrekkers juist bijzonder laag staat. Het langjarig gemiddelde, gemeten over twintig jaar, ligt op 69 procent. In 2007 vertrok zelfs nog 74 procent vroegtijdig. We moeten helemaal terug naar 1995 voor een vergelijkbaar percentage van vroegtijdig opstappen an bestuursvoorzitters. Toen speelde mee dat de effectenbeurs net aan een opmars was begonnen na de krach van 1987. In 2008 zitten we weer midden in zo’n beurskrach. Maar het lijkt erop dat kleine fouten in het nadeel, maar kolossale problemen juist in het voordeel van de topmanagers werken. Per slot van rekening hoeft ook Wouter Bos niet zijn ministeriële verantwoordelijkheid te nemen voor de problemen.

Omvallende bestuurders
Paradoxaal genoeg houdt de grote crisis bestuurders juist op het pluche. Medebestuurders van de ondernemingen moeten weer iets vaker het veld ruimen. Zij lijden juist meer onder de crisis. In 2008 moet 65 procent van de collega’s van de CEO vroegtijdig opstappen. Maar het percentage vroegtijdig vertrekkende medebestuurders staat nog altijd 5 procent onder het langjarig gemiddelde. Fortis scoort niet toevallig het hoogst met 11 wisselende bestuurders. Op de tweede plaats staat ABN Amro met 7 mutaties, al was de bank in 2007 nog koploper op het gebied van omvallende bestuurders. Bij SNS Reaal zijn er eveneens 7 mutaties in de raad van bestuur. Maar die lijken slechts zijdelings met de crisis van doen te hebben. Soms profiteren zij juist van de gevallen banken. Zo versterkte Hessel Dikkers de gelederen, hij kwam van ABN Amro Nederland. Ference Lamp werkte eerder voor Lehman Brothers Benelux, maar verdient nu eveneens zijn salaris bij de bank-verzekeraar. Een crisis geeft soms ook nieuwe kansen.

Afscheid grote namen
In het afgelopen jaar is er sprake van een groot verloop. Veel bestuurders vertrekken, veel nieuwelingen stoten voor het eerst door naar de hoogste regionen. Het grote aantal vertrekkende en aantredende bestuurders wekt in eerste instantie de indruk dat het goed mis is in de bestuurskamers. Zowel het aantal vertrekkende als het aantal aantredende bestuurders is met zo’n 15 procent gestegen. Bij de CEO’s zijn de aantallen zelfs met bijna 50 procent toegenomen. Alleen in 1999 was het aantal ook zo groot. Het hoge aantal van toen ging echter gepaard met een laag percentage vroegtijdig vertrekkende bestuurders en viel daarmee toch onder het langjarig gemiddelde van 70 procent.

Allerhoogste top
In dit geval wijst de rook dus niet op vuur, er is niets aan de hand met de grote hoeveelheden vertrekkende toplieden. Maar het wijst, net als in 1999, op een generatie topmanagers die achter de geraniums verdwijnt. En als we naar de namen kijken zijn het niet de minsten die hun vertrek aankondigen in 2008. Zij behoren soms tot de allerhoogste top: Jeroen van der Veer van Shell, Bert Heemskerk van de Rabobank, Hans Huis in ’t Veld van TNO en Herman Hazewinkel van VolkerWessels. Gerlach Cerfontaine houdt het voor gezien bij Schiphol, Patrick Cescau gaat weg bij Unilever, Rob van Gelder bij Heijmans, Dick van Well bij Dura Vermeer, Ad Huysmans bij Welzorg en Herman Verwilst bij Fortis. Maar dit zijn allemaal ook tussenpausen, in afwachting van een jonge prins op het witte paard. Want de wat jongere bestuurders staan ook niet helemaal aan de zijlijn. De jongste Nederlander die in 2008 benoemd wordt is Serge van der Hooft, die plaatsneemt in de board van een multinational. Hij doet dit op zijn dertigste. Maar dat is bij de Duitse onderneming Beate Uhse, leverancier van aan seks gerelateerde producten met een belangrijke grote Nederlandse divisie.

Familieband
Over het algemeen zijn de meeste jongste bestuurders familie van de grootaandeelhouder. Zo treedt Pieter van de Leegte op zevenendertig jarige leeftijd aan in de directie van VDL. Maar als er geen familieband is dan kan een achtergrond als CFO de doorslaggevende reden zijn. Door een groot tekort aan financiële bestuurders is dit een pré om snel carrière te maken, want er is sprake van een groot tekort. Nog in de dertig komen ze al in de raad van bestuur, zoals Wito Kuytenhoven bij TCN, Ference lamp bij SNS Reaal en Jaap Vessies bij Agrifirm.

Jonge bestuurders
In sommige gevallen kunnen jonge bestuurders er ook al jong de brui aan geven. Zo vertrekt Kalo Bagijn al op 36-jarige leeftijd al bij Binckbank. Hij is dan wel weer de ondernemende oprichter en vindt dat zijn bedrijf inmiddels véél te groot is geworden voor hem. Elk voordeel heeft zijn nadeel. Verder verlaat Alexander Ribbink op 44-jarige leeftijd zijn TomTom. En voor sommige jonge bestuurders gaat de carrière niet snel genoeg. Marco Keim verruilt op zijn 45ste in één jaar tijd zowel de bestuurszetel van Zwitserleven én die van Reaal voor de voorzittershamer van Aegon Nederland. En Aart Voets neemt op diezelfde jonge leeftijd afscheid bij Sligro als neefje Koen zijn oom Abel Slippens opvolgt.

Gesneuveld door de crisis
Familielid Age Vermeer kondigt in 2008 zijn vertrek aan bij Dura Vermeer. Verder is het pensioen van Rauke Henstra bij Corus omgeven met weemoed. Hij was de laatste Hoogovens-man in de raad van bestuur van Corus. Het afscheid van een enkele CEO’s gaat nog gepaard met problemen. Bij bouwbedrijf Dura Vermeer kondigde Dick van Well in 2007 zijn pensioen aan. Maar tegen de tijd dat Jan Wieringa hem eind 2008 zou opvolgen, wordt het afscheidsfeest van Van Well overgeboekt op zijn kroonprins.

Reorganisatie
De geringe hoeveelheid vroegtijdig vertrek wordt gekenmerkt door reorganisatie. Het aandeel reorganisatie is bij de CEO’s van 11 procent gestegen naar maar liefst 23 procent. Bij de medebestuurders was er eveneens sprake van een stijging. Dat hing vooral samen met, hoe kan het ook anders, de gevallen topmanagers van de financials. Fortis voert de lijst met mutaties aan met maar liefst 11 veranderingen in de raad van bestuur. Topman Michael Enthoven wordt al in januari 2008 opzij gezet door NIBC. Enthoven is echter alweer terug als toezichthouder voor de overheid bij ABN Amro. Zijn vicevoorzitter Jurgen Stegmann wordt ook door de eigenaars, in dit geval de pensioenfondsen ABP en PGGM, aan de dijk gezet wegens enkele risicovolle leningen. Toen waren we dus al gewaarschuwd.

Internationale allure
Maar ook bij Europa’s grootste vleesverwerker Vion wordt flink gereorganiseerd met zeven mutaties in de raad van bestuur. Het bedrijf wil de internationale allure gestalte geven. Drie bestuurders mogen met pensioen, waaronder topman Daan van Doorn. Media opkoper Mecom reorganiseert in 2008 bij Wegener. Het zoontje van de oprichter, Jan van Hanxleden Houwert, wordt als bestuursvoorzitter verwijderd, evenals zijn collega Freek Busweiler. Zij worden opgevolgd door hardliners, respectievelijk Joop Munsterman en Wil Cornelisse. Ook bij bouwbedrijf Heijmans wordt hard ingegrepen. Het heeft topman Guus Hoefsloot de kop gekost. Hij wordt, zoals menig CEO in 2008, vervangen door een ouwe rot: Rob van Gelder, die kort tevoren met pensioen was gegaan bij Boskalis.

Persoonlijke redenen
Na reorganisatie is ‘persoonlijke redenen’ de tweede hoogst scorende reden van vertrek. Het percentage CEO’s en medebestuurders dat in 2008 vertrok vanwege persoonlijke redenen is respectievelijk 12 en 18 procent. Daarbij zit een heel gemêleerd gezelschap. Wilco Jiskoot stapte op bij ABN Amro, hij was de zoon van één van de oeroude partners van de oude Amro bank en zelf architect van het zakenbankdrama van ABN Amro. Bij Aegon Nederland vertrekt oude getrouwe Johan van der Werf om persoonlijke redenen, hij was eerder gedegradeerd uit de raad van bestuur. Bestuursvoorzitter Ben van der Veer verlaat KPMG, nadat de fusie met de Europese kantoren afgestemd is door zijn medevennoten. De COO van Eneco ziet weinig toekomst voor zichzelf bij het energiebedrijf nu het netwerk en de verkoop gesplitst worden. Kees van der Graaf verlaat Unilever om meer tijd te kunnen schenken aan zijn zieke zoontje.

Hoge score
(Ver)koop staat op de derde plaats bij de CEO’s en medebestuurders, met respectievelijk 8 en 12 procent. De hoge score wordt vooral veroorzaakt door de nationalisatie van ABN Amro en Fortis Nederland. Verder verkoopt Paul Polman ziet de voorzittersstoel bij het Zwitserse Nestlé aan zijn neus voorbij gaan en besluit vervolgens naar Unilever over te stappen, waar hij met toeters en bellen wordt binnengehaald.

Meer vrouwen
2008 is een heel goed vrouwenjaar. Gemiddeld kwamen er de laatste 13 jaar gemiddeld per saldo slechts 3 vrouwen bij in de bestuurskamers. In 2008 waren dit er maar liefst 11. Zo veel zijn er nog nooit bij gekomen. En er valt in 2008 ook nog eens geen enkele vrouw af, voor zoverre wij konden vaststellen. En daarbij is het ook nog eens heel opmerkelijk dat slechts 1 van deze aangetreden vrouwen buitenlands is.

Wat vond u van het artikel? Stem / Waardeer:



Score 5 | 1 Waardering

Jean-Paul Votron

Functies Jean-Paul Votron


- Geen recente functie bekend bij de redactie
-

Herman Verwilst

Functies Herman Verwilst


- Non-executive Chairman Optima
- Professor Universiteit Gent
-

Filip Dierckx

Functies Filip Dierckx


- Vice-voorzitter Raad van Bestuur BNP Paribas Fortis
- Voorzitter SD Workx
- Voorzitter Raad van Bestuur

Meer achtergrond artikelen