Corporate governance

Na de val van Enron in 2001 in de Verenigde Staten onstonden, om slecht bestuur in de toekomst te voorkomen, of in ieder geval de focus op goed bestuur te leggen, wereldwijd diverse initiatieven. In de Verenigde Staten kwam er wetgeving: de Sarbanes-Oxley Act. Deze wet eist van bedrijven stevige auditcommissies en interne controles, stelt bestuurders aansprakelijk voor de accuratesse van rapportages en voorziet in hogere straffen voor witteboordencriminaliteit. Nederland koos een andere route, maar was er net als de Verenigde Staten snel bij. In 1997 al had Jaap Peters veertig aanbevelingen gedaan voor goed bestuur, in de zogenoemde commissie-Peters. Die vroege focus op goed bestuur is goed te verklaren. Het poldermodel van overlegorganen uit zich in het bedrijfsleven van oudsher in een zogeheten stakeholdermodel en ook het two-tier model: de raad van bestuur bepaalt de strategie, de raad van commissarissen houdt toezicht, de Ondernemingsraad en andere organen adviseren. Peters adviseerde in feite hoe deze structuur (ook wel: het Rijnlandse model) optimaal kon worden ingezet.

De komst van wetgeving

Om slecht bestuur in de toekomst te voorkomen, of in ieder geval de focus op goed bestuur te leggen, ontstonden wereldwijd diverse initiatieven. In de Verenigde Staten kwam er wetgeving: de Sarbanes-Oxley Act. Deze wet eist van bedrijven stevige auditcommissies en interne controles, en stelt bestuurders aansprakelijk voor de accuratesse van rapportages. Ook voorziet de wet in hogere straffen voor witteboordencriminaliteit.Nederland koos een andere route, maar was er net als de Verenigde Staten snel bij. In 1997 al had Jaap Peters veertig aanbevelingen gedaan voor goed bestuur, in de zogenoemde commissie-Peters. Die vroege focus op goed bestuur is goed te verklaren. Het poldermodel van overlegorganen uit zich in het bedrijfsleven van oudsher in een zogeheten stakeholdermodel en ook het two-tier model: de raad van bestuur bepaalt de strategie, de raad van commissarissen houdt toezicht. De Ondernemingsraad en andere organen adviseren. Peters adviseerde in feite hoe deze structuur (ook wel: het Rijnlandse model) optimaal kon worden ingezet.

Het Rijnlands model

Het Rijnlands model is kenmerkend voor (onder andere) het Nederlandse systeem. Dit model focust zich naast het bedrijf en de aandeelhouders, ook op andere stakeholders, zoals werknemers, klanten, leveranciers, en de samenleving. De raad van bestuur en raad van commissarissen zijn gescheiden, in een zogeheten two-tier board.In landen als de Verenigde Staten domineert het Angelsaksische model, waarbij meer focus ligt op winst en de aandeelhouders. Hier zitten bestuurders, en toezichthouders gezamenlijk in een board of directors, het zogeheten one-tier board. Lees hier meer over de verschillen tussen het Rijnlandse model en het Angelsaksische model.

Het ontstaan van de Nederlandse corporate governance code

In de nasleep van het boekhoudschandaal van Enron kende Nederland zijn eigen grote boekhoudschandaal. Bij supermarktconcern Ahold werd gesjoemeld met de cijfers. In tegenstelling tot Enron zou Ahold overleven, maar duidelijk was: ook het stakeholdermodel was niet immuun voor grootschalige mistoestanden. Toenmalig minister van Financiën Hans Hoogervorst installeerde dan ook in maart 2003 een Nederlandse commissie corporate governance, onder leiding van Morris Tabakblat. De gevierd topbestuurder (en later commissaris) slaagde er in de handen in de top van het bedrijfsleven in elkaar te krijgen voor zelfregulering, via een gedragscode voor bedrijven en hun bestuurders. In de zogenoemde corporate governance code, die in december 2003 werd gepubliceerd, staan ruim 100 aanbevelingen voor goed bestuur.

De Monitoring Commissie Corporate Governance Code

Bedrijven verplichtten zich er toe de corporate governance code toe te passen, of uit te leggen waarom ze op bepaalde punten afwijken. In 2004 werd de corporate governance code, onder bestuurders de code-Tabaksblat, verankerd in de wet. Ook werd de Monitoring Commissie Corporate Governance Code in het leven geroepen. Deze ziet sindsdien toe op de naleving van de code. Onder de opvolgers van Tabaksblat, Jean Frijns en Jaap van Manen, werd de code herzien. Frijns maakte het draagvlak voor de code breder, door onder andere ook beleggers bij de code te betrekken. Onder Van Manen, die met de herziene corporate governance code in 2018 kwam, werd het begrip ‘cultuur binnen de onderneming’ belangrijk. In 2018 werd Pauline van der Meer Mohr benoemd tot voorzitter van de Monitoring Commissie Corporate Governance Code. Onder haar voorzitterschap werkte de Commissie onderwerpen als langetermijnwaardecreatie, stakeholderdialoog, de rol van aandeelhouders en diversiteit verder uit. In 2025 kwam er een nieuwe Commissie, onder leiding van Rob van Wingerden. Die commissie had als eerste wapenfeit het vastleggen in de Code van de Verklaring Omtrent Risicobeheersing (VOR).

 

Belangrijke thema's in de corporate governance code

Veel debat was er vanaf dag 1 over aanbevelingen omtrent remuneratie en het remuneratiebeleid: zou transparantie wellicht een opdrijvend effect op de topsalarissen hebben? Inmiddels hebben veel bedrijven een remuneratiecommissie die zich buigt over het beloningsbeleid en wordt er tijdens aandeelhoudersvergaderingen steeds kritischer naar de beloning gekeken. Ook langetermijnwaardecreatie was een belangrijk thema. Dit moet de hoofddoelstelling zijn bij het opstellen van de langetermijnstrategie. Verder wordt van bestuurders verwacht dat zij een visie formuleren op de hoogte van de eigen beloning en hoe die past in de langetermijnwaardecreatie. Cultuur binnen het bedrijf wordt ook steeds belangrijker geacht. Zo wordt van bestuur en commissarissen verwacht dat ze openheid en aanspreekbaarheid stimuleren. Kortom: goed bestuur zonder boekhoudschandalen.

Lees verder

Verberg tekst

Hoe versterk je de samenwerking tussen bestuur, toezicht en medezeggenschap, nu de maatschappelijke en strategische complexiteit toenemen? Een nieuwe toolbox biedt daar handvatten voor. Aan onze rondetafel zitten drie deskundigen die de governancedriehoek elk vanuit een andere positie kennen. ‘Met elkaar diepgang zoeken creëert draagvlak voor besluiten en sluit aan bij ons Rijnlands model van gelijkwaardigheid.’

Als aandeelhouders elkaar bestrijden, bestuurders geen besluiten meer nemen en familieleden al jaren niet meer met elkaar praten, komt de Ondernemingskamer in beeld. Drie ervaren OK-functionarissen over conflict, governance en de kunst van het herstellen van vertrouwen. ‘Een familieruzie lossen wij niet op, een zakelijk conflict meestal wel.’

De governance-driehoek in dialoog

Hoe versterk je de samenwerking tussen bestuur, toezicht en medezeggenschap, nu de maatschappelijke en strategische complexiteit toenemen? Een nieuwe toolbox biedt daar handvatten voor. Aan onze rondetafel zitten drie deskundigen die de governancedriehoek elk vanuit een andere positie kennen. ‘Met elkaar diepgang zoeken creëert draagvlak voor besluiten en sluit aan bij ons Rijnlands model van gelijkwaardigheid.’

OK-functionarissen in gesprek: ‘Je weet één ding zeker: er is rotzooi’

Als aandeelhouders elkaar bestrijden, bestuurders geen besluiten meer nemen en familieleden al jaren niet meer met elkaar praten, komt de Ondernemingskamer in beeld. Drie ervaren OK-functionarissen over conflict, governance en de kunst van het herstellen van vertrouwen. ‘Een familieruzie lossen wij niet op, een zakelijk conflict meestal wel.’

Goed bestuur begint met jezelf en elkaar de ruimte geven om ongemak, twijfel en morele vragen serieus te bespreken en bereid zijn daarnaar te handelen. Ook belangrijk: je intuïtie serieus nemen en samen werken aan een cultuur waarin je ook ‘domme vragen’ mag stellen. AFM-bestuursvoorzitter Laura van Geest ziet zichzelf als ‘regisseur’ van het goede gesprek. ‘Door tegenspraak te organiseren met spelregels, vergroot je de kans op een open gesprek. Zo heb je ook meer kans om ongemak bespreekbaar te maken.’

Hoe ga je verantwoord om met belangenconflicten in de bestuurskamer en welke rol kunnen company secretaries daarbij spelen? Die vraag stond centraal tijdens een ontbijtsessie van Management Scope, A&O Shearman en The Board Practice. ‘Company secretaries spelen een sleutelrol.’

Van veranderingen in de raad van commissarissen van NIBC tot nieuwe posities bij VodafoneZiggo... Deze zomer stonden fusies en overnames centraal, met gevolgen voor bestuurders en commissarissen aan beide kanten van de deal. In onze 'Wandelgangen'-rubriek plaatsen we deze ontwikkelingen in perspectief. Geen breaking news, maar een ludieke duiding van wat er speelt achter de schermen van bestuurlijk Nederland – waar de ene bestuurder een nieuwe plek bemachtigt, terwijl voor de ander het doek valt.

Laura van Geest (AFM): ‘Je intuïtie serieus nemen’

Goed bestuur begint met jezelf en elkaar de ruimte geven om ongemak, twijfel en morele vragen serieus te bespreken en bereid zijn daarnaar te handelen. Ook belangrijk: je intuïtie serieus nemen en samen werken aan een cultuur waarin je ook ‘domme vragen’ mag stellen. AFM-bestuursvoorzitter Laura van Geest ziet zichzelf als ‘regisseur’ van het goede gesprek. ‘Door tegenspraak te organiseren met spelregels, vergroot je de kans op een open gesprek. Zo heb je ook meer kans om ongemak bespreekbaar te maken.’

Belangenconflicten in de bestuurskamer: onvermijdelijk, niet onoverkomelijk

Hoe ga je verantwoord om met belangenconflicten in de bestuurskamer en welke rol kunnen company secretaries daarbij spelen? Die vraag stond centraal tijdens een ontbijtsessie van Management Scope, A&O Shearman en The Board Practice. ‘Company secretaries spelen een sleutelrol.’

De meest opvallende bestuurswisselingen van deze zomer

Van veranderingen in de raad van commissarissen van NIBC tot nieuwe posities bij VodafoneZiggo... Deze zomer stonden fusies en overnames centraal, met gevolgen voor bestuurders en commissarissen aan beide kanten van de deal. In onze 'Wandelgangen'-rubriek plaatsen we deze ontwikkelingen in perspectief. Geen breaking news, maar een ludieke duiding van wat er speelt achter de schermen van bestuurlijk Nederland – waar de ene bestuurder een nieuwe plek bemachtigt, terwijl voor de ander het doek valt.

Meest gelezen

De verschillen tussen Rijnlands en Angelsaksisch model

Sinds de crisis hebben bestuurders meer aandacht voor andere stakeholders dan alleen voor de aandeelhouder. Het Angelsaksische model is niet zo succesvol gebleken als gedacht. Voldoet het Rijnlandse model beter? Een overzicht van de verschillen.

Analyse Top-100 Corporate Vrouwen 2022: Volop beweging in de Top-10

Petri Hofsté is voor de zesde keer de invloedrijkste corporate vrouw van Nederland, maar zal dat volgend jaar ook nog zo zijn? In de top-10 doemt stevige concurrentie op. Plus: een verdubbeling van de international ladies in de Nederlandse boardrooms, de voorzichtige opmars van de vrouwelijke voorzitters en tijd voor een verjongingskuur.

Waarom ai ook een governancevraagstuk is

Ai ontwikkelt zich zo snel dat afwachten riskant is, maar tegelijk zo onvoorspelbaar dat niemand precies weet waarop hij zich moet voorbereiden. Dat plaatst bestuurders en toezichthouders voor een lastig dilemma: hoe neem je nu verstandige besluiten over een technologie waarvan de gevolgen nog maar deels zichtbaar zijn? De oplossing ligt volgens Gijs Linse en Hilde van der Baan van A&O Shearman niet in blind automatiseren of wachten op regels, maar in wendbaarheid, een doordachte balans tussen mens en machine en een ai-savvy bestuur en toezicht.

Luister de MarktRappodcast

In de maandelijkse MarktRappodcast analyseren energie-experts de ontwikkelingen op de energiemarkten van de afgelopen maand en bespreken zij actuele en relevante energiethema’s. In minder dan 20 minuten bent u weer volledig op de hoogte. >> Luister hier

Analyse Top-100 Corporate Vrouwen 2026: Topvrouw, bemoei je ermee

De vijf valkuilen bij ceo-opvolging

Gendergelijkheid in de top: vijf verloren jaren

Beloningsbeleid baseer je op wat er écht toe doet

De meest opvallende bestuurswisselingen van mei en juni 2026

Vertrouwen vereist transparantie

Over welke vaardigheden en kennis moet een commissaris beschikken om ook in 2035 effectief te zijn? Dat was het thema van het Next50 Forum, een nieuw initiatief van Management Scope en founding partners A&O Shearman, AXECO, Deloitte en The Board Practice. Toezichthouders die binnen en nét buiten de Next50 vallen, onze ranglijst van commissarissen die in het voorportaal van de absolute top staan, werden deelgenoot gemaakt van belangrijke lessons learned. ‘Rijd eens mee met de conducteur.’

Onlangs nam de bekende ‘commissarissenfluisteraar’ Maarten den Ottolander na 23 jaar afscheid van het door hem opgerichte Hemingway Professional Governance. Tijdens het symposium in de bomvolle Amsterdamse Thomaskerk waarmee hij zijn afscheid inluidde, ging het vooral over de kwaliteit van het toezicht. Die kwaliteit valt of staat met hoe goed het zicht van de toezichthouder op de werkelijkheid is. De spiegel kan op allerlei manieren een rol spelen bij het verbeteren van dat zicht.

Next50 Forum 2026: de commissaris in 2035

Over welke vaardigheden en kennis moet een commissaris beschikken om ook in 2035 effectief te zijn? Dat was het thema van het Next50 Forum, een nieuw initiatief van Management Scope en founding partners A&O Shearman, AXECO, Deloitte en The Board Practice. Toezichthouders die binnen en nét buiten de Next50 vallen, onze ranglijst van commissarissen die in het voorportaal van de absolute top staan, werden deelgenoot gemaakt van belangrijke lessons learned. ‘Rijd eens mee met de conducteur.’

Kijk in de spiegel, en vooral ook erachter

Onlangs nam de bekende ‘commissarissenfluisteraar’ Maarten den Ottolander na 23 jaar afscheid van het door hem opgerichte Hemingway Professional Governance. Tijdens het symposium in de bomvolle Amsterdamse Thomaskerk waarmee hij zijn afscheid inluidde, ging het vooral over de kwaliteit van het toezicht. Die kwaliteit valt of staat met hoe goed het zicht van de toezichthouder op de werkelijkheid is. De spiegel kan op allerlei manieren een rol spelen bij het verbeteren van dat zicht.

De meest opvallende bestuurswisselingen van maart 2026

De meest opvallende bestuurswisselingen van maart 2026

Exclusief online Van een nieuwe ceo bij Jumbo tot een opvolgingsmoment bij TomTom en wisselingen bij Fugro en VNO-NCW... In maart 2026 was er opnieuw de nodige beweging in de top van het Nederlandse bedrijfsleven.In onze ‘Wandelgangen’-rubriek plaatsen we deze ontwikkelingen in perspectief. Geen breaking news, maar een ludieke duiding van wat er speelt achter de schermen van bestuurlijk Nederland – waar functies schuiven, rollen veranderen en namen rondgaan.
Maarten Otto: ‘Ik heb nu meer compassie voor commissarissen’

Maarten Otto: ‘Ik heb nu meer compassie voor commissarissen’

Maarten Otto combineert sinds vorig jaar het ceo-schap van Alliander met een commissariaat bij NWB Bank en is dit jaar een van de jongste commissarissen in onze Next50. In dit vraaggesprek maakt Otto in één klap duidelijk waarom een rol in de rvc erg goed kan uitpakken voor bestuurders. ‘Het gaat erom te ervaren hoe het is als je aan de andere kant van de tafel zit: hoe kijk je dan naar een organisatie en wat voor type leiderschap hoort daarbij?’
Een fundamentele heroriëntatie op investor relations

Een fundamentele heroriëntatie op investor relations

De Nederlandse kapitaalmarkt maakt een fundamentele verschuiving door in de relatie tussen beursgenoteerde bedrijven en hun aandeelhouders. De traditionele aanpak van investor relations, met de focus op een paar belangrijke momenten en een handvol grote spelers, raakt achterhaald, schrijven Daniele Vitale en Ivana Cvjetkovic van Georgeson. Maak van aandeelhoudersengagement een continue, datagedreven discipline.
Roelien Ritsema van Eck: ‘Publieke taak, private context’

Roelien Ritsema van Eck: ‘Publieke taak, private context’

Met beperkte middelen zoveel mogelijk woningen bouwen én de portefeuille CO2-neutraal krijgen, dat is de komende jaren de grootste uitdaging voor woningbouwcorporatie de Alliantie. Bestuursvoorzitter Roelien Ritsema van Eck, nr. 4 in de Next50: ‘Om stevig te blijven bouwen, moet je zowel je eigen organisatie alsook je financiële grenzen voortdurend stretchen. Wij moeten onszelf en onze stakeholders continu doordringen van de urgentie: er is woningnood, we moeten meer bouwen.’ 
Simone Huis in ’t Veld over haar switch naar het beroepscommissariaat

Simone Huis in ’t Veld over haar switch naar het beroepscommissariaat

Simone Huis in ’t Veld, oud-topvrouw van Euronext Amsterdam, was klaar met haar rol als executive. Na een sabbatical besloot ze beroepscommissaris te worden. Het levert haar een negende plaats op in de Next50 Commissarissen, maar de ambities reiken verder. ‘Een negende positie in de Next50 is heel eervol. Nu nog een plek in de Top-100 Commissarissen.’
Next50 2026: de eerste millennials melden zich!

Next50 2026: de eerste millennials melden zich!

De Management Scope Next50 Commissarissen, verjongt langzaam maar zeker. De boomers dragen het stokje over aan generatie X en de eerste millennials drukken hun neus tegen het raam. Gelukkig laten ook de wat oudere generaties zich nog lang niet wegjagen.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
facebook

ManagementScope.nl gebruikt cookies

Voorkeuren

Basis

Basis cookies:
Scope Business Media anonimiseert de data van personen die op de site terechtkomen. Hierdoor heeft managementscope.nl nauwelijks persoonlijke data van onze websitebezoekers in beheer en mogen wij selecte datapunten verzamelen die geenszins aan u als persoon te koppelen vallen. Onder noodzakelijke cookies vallen alle datapunten die Scope Business Media gerechtigd is om te plaatsen zonder expliciete toestemming van de bezoeker. Dit betreft enkel volledig geanonimiseerde data die noodzakelijk is voor het functioneren van de site.

Compleet (aanbevolen)

Overige cookies, bij het kiezen voor ‘compleet’:
Onder de noemer ‘Overige cookies’ vallen cookies waarvoor wij expliciet toestemming van u nodig hebben. Hieronder vallen bijvoorbeeld onze marketing cookies die wij tevens volledig anonimiseren. Deze cookies zijn echter wel essentieel voor Scope Business Media, om ervoor te zorgen dat managementscope.nl kan blijven voortbestaan als site.

Cookie- en privacyverklaring